W skali całego świata problem zasolenia dotyczy 9% gruntów uprawnych, zwłaszcza w Rosji, Kazachstanie i Australii. W Polsce jest to obecnie około 5500 hektarów, głównie na Śląsku i w okolicach Inowrocławia. Zasolenie gleby polega na nadmiernej akumulacji jonów sodu, potasu, magnezu, chloru, azotu czy glinu. Rzecz jasna, taka sytuacja nie stwarza dogodnych warunków dla wzrostu i rozwoju roślin.

Przyczyny zasolenia gleb

Globalnie za dominujący czynnik zasolenia gleb uznaje się wykorzystywanie do nawadniania upraw wód morskich o dużej zawartości soli. Problem znany jest od dawna w krajach nadmorskich, gdzie był zjawiskiem naturalnym, natomiast obecnie coraz bardziej przeważają czynniki antropogeniczne. W Polsce zasolenie powodowane wodą morską ma z pewnością marginalne znaczenie. Problem jest raczej spowodowany stosowaniem nadmiernych dawek nawozów mineralnych w formie soli, a także zanieczyszczenia przemysłowe. Lokalne zasolenia gleb występują także w pasach wzdłuż dróg, gdzie na pola spływa sól drogowa.

Skutki dla roślin

Zasolona gleba prowadzi przede wszystkim do zaburzenia pobierania wody i składników pokarmowych, co przekłada się na zahamowanie wzrostu i rozwoju roślin, a przez to prowadzi do ograniczenia plonu. Powstała w ten sposób susza fizjologiczna przejawia się brunatnieniem i zamieraniem liści oraz kruchością łodyg. W skrajnych przypadkach duże stężenie soli może doprowadzić do śmierci roślin, ale tu dużo zależy od tolerancji poszczególnych gatunków i odmian. Zasolenie prowadzi także do zniszczenia koloidów glebowych, a także wymycia magnezu i wapnia, co oznacza zwiększone zagrożenie erozją i skutki widoczne są w kolejnych sezonach.

Zróżnicowana wrażliwość na zasolenie

Wrażliwość roślin na zasolenie gleby zależna jest od gatunku i odmiany. Zawsze jednak najbardziej narażone na uszkodzenie są młode siewki, które nie wykształciły jeszcze mechanizmów obronnych. Spośród roślin rolniczych za najbardziej odporne na zasolenie uznaje się buraki cukrowe i pastewne, jęczmień czy koniczynę,  a także warzywa i rośliny sadownicze. Popularne zboża, kukurydza czy ziemniaki są gatunkami umiarkowanie wrażliwymi i w ich przypadku objawy pojawią się dopiero przy większych stężeniach soli.

Szukasz artykułów potrzebnych w produkcji roślinnej? Sprawdź oferty w portalu Giełda Rolna! 

Możliwe rozwiązania

Problem zasolenia gleby nie jest łatwy do rozwiązania. Zdecydowanie lepiej mu zapobiegać niż próbować odwrócić zmiany, które już zaszły. Większości gleb zasolonych nie udało się w pełni zrekultywować i najczęściej są one przeznaczane pod ekstensywne pastwiska. W polskich realiach zasadnicza odpowiedzialność za zasolenie gleb leży po stronie przemysłu i to tam należy upatrywać rozwiązania w postaci udoskonalonych metod odsalania ścieków. Jako rolnicy możemy ograniczyć ryzyko zasolenia swoich gleb racjonalnie stosując nawozy mineralne, co w obecnym sezonie jest wyjątkowo powszechną praktyką. Ponadto warto stosować nawozy organiczne, a także wapniowo-magnezowe, które nie tylko dostarczają składniki pokarmowe, ale też korzystanie oddziałują na strukturę gleby.