Wyleganie może spowodować znaczne straty ilościowe i jakościowe w plonie ziarna zbóż. Poziom strat zależy przede wszystkim od stopnia wylegnięcia plantacji oraz od terminu jego wystąpienia. Zapobiegać można poprzez działania profilaktyczne i stosowanie odpowiednich do danego gatunku retardantów.

Żyto jest najbardziej podatne na wyleganie w fazie kwitnienia, pszenica ozima także w fazie kwitnienia oraz w fazie dojrzałości mlecznej ziarna, owies bezpośrednio przed fazą wyrzucania wiech, a jęczmień przed kwitnieniem oraz podczas dojrzałości mlecznej ziarna. Wyleganie zbóż we wczesnych fazach rozwojowych (przed kłoszeniem) nie powoduje zwykle istotnych obniżek plonu, ponieważ rośliny stosunkowo łatwo wracają do pionu. Także wylegnięcie zbóż w późnych fazach rozwojowych roślin, tj. od końcowej fazy dojrzałości mlecznej, skutkuje z reguły niewielką obniżką plonu (5-10 proc.), ponieważ ziarno jest już wtedy prawie całkowicie wykształcone. Efektem wylegania plantacji w tym okresie jest natomiast utrudniony zbiór, a w przekropnych latach także obniżenie lub całkowita utrata walorów jakościowych ziarna spowodowane porastaniem ziarna. Największe straty w plonie ziarna (nawet do 60 proc.) wystąpią w przypadku, kiedy zboże wylegnie w okresie od pełni kłoszenia do początku dojrzałości mlecznej. Obniża się wówczas masa 1 000 ziaren, a tym samym wzrasta udział pośladu w ogólnym plonie ziarna.

PRZYCZYNY I ZAPOBIEGANIE WYLEGANIU

Najczęstsze przyczyny wylegania zbóż to: zbyt duża obsada roślin na jednostce powierzchni, jednostronne, wysokie nawożenie azotem, deficyt potasu, niekorzystne warunki atmosferyczne (intensywne opady deszczu w połączeniu z bardzo silnym wiatrem), porażenie roślin przez choroby podstawy źdźbła oraz uprawa odmian podatnych na wyleganie. Wyleganiu można zapobiegać poprzez odpowiednie działania profilaktyczne, tj.: stosowanie optymalnej technologii uprawy, dobór odmian o zwiększonej odporności na wyleganie, stosowanie odpowiednich dla danego gatunku retardantów (regulatorów wzrostu). Zarejestrowane obecnie preparaty oparte są na bazie następujących substancji czynnych:

Chlorek chlorocholiny (CCC)

CCC hamuje działanie hormonów wzrostu - auksyn i giberelin - powodując skrócenie dolnych międzywęźli o ok. 10 proc. Po jego zastosowaniu następuje także pogrubienie międzywęźli i wytwarzanie przez rośliny grubszych, szerszych, ciemnozielonych liści. Dodatkowym efektem działania CCC jest stymulacja rozwoju korzeni oraz zwiększenie liczby źdźbeł płodnych. Retardanty oparte o tę substancję można stosować w: pszenicy ozimej i jarej, życie, pszenżycie ozimym, jęczmieniu jarym i owsie. W pszenicy wyższą efektywność zabiegu uzyskuje się, stosując retardant w dawkach dzielonych: w pierwszym zabiegu 1/3 do 2/3 dawki, a resztę po ok. 5-8 dniach. Drugi zabieg powinien być wykonany w okresie, gdy z pierwszego kolanka rozpoczyna się uwalnianie drugiego. Późniejsze stosowanie CCC, tj. na 10-12 dni przed kwitnieniem, może opóźnić wejście roślin w tę fazę rozwojową. Chloromekwat najlepiej działa w temperaturze 10-15oC. Przy spadku temperatury poniżej 10oC w ciągu 5 dni od zabiegu skuteczność jego spada.

Etefon

W komórkach roślinnych ulega on rozkładowi, powodując wydzielanie etylenu, który hamuje aktywność hormonów wpływających na wzrost i długość źdźbeł. Najefektywniej działa w okresie intensywnego wydłużania się źdźbła, tj. od fazy ukazywania się 2. kolanka, do momentu pojawienia się liścia flagowego. Etefon powoduje skrócenie źdźbła o 8-12 proc. Optymalna temperatura działania etefonu to 15-20oC. Retardantów zawierających etefon nie należy stosować łącznie z herbicydami. Herbicydy można stosować na 10 dni przed lub po zastosowaniu regulatora wzrostu. Retardanty oparte o tę substancję można stosować w: pszenicy ozimej, pszenżycie ozimym, życie, jęczmieniu jarym i pszenicy jarej. Wariantem jest łączne stosowanie chloromekwatu i etefonu. Retardanty z tej grupy hamują wzrost oraz skracają i usztywniają górne międzywęźla. Preparaty te najlepiej działają w temperaturze 15-25oC. Ich także nie można stosować łącznie z herbicydami. W pszenicy jarej stosuje się je od początku strzelania w źdźbło do momentu ukazania się liścia flagowego. W pszenżycie ozimym od fazy 1. kolanka do fazy początku liścia flagowego. W pszenżycie jarym i życie ozimym od fazy 2. kolanka do początku fazy liścia flagowego, a w jęczmieniu ozimym i jarym od ukazania się liścia flagowego do momentu pojawienia się pierwszych ości.

Trineksapak etylu

Powoduje usztywnienie źdźbeł, nie redukując masy roślin i długości korzeni. Szczególnie zalecany jest dla gospodarstw zainteresowanych uzyskiwaniem wysokich plonów słomy. Największą skuteczność wykazuje w temperaturze 10-15oC. Retardanty oparte o tę substancję można stosować w: pszenicy ozimej, jęczmieniu ozimym, życie i owsie.

Na pszenicę preparat ten można stosować także w dawkach dzielonych - pierwszy zabieg w końcu krzewienia, a drugi w początkowej fazie liścia flagowego. Na jęczmień ozimy i żyto preparat należy stosować od fazy pełni krzewienia do fazy rozwiniętego liścia flagowego, natomiast na owies od fazy 1. do 2. kolanka.

Artykuł pochodzi z numeru 04/2015