PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Bez wylegania

Żyto jest najwrażliwsze na wyleganie w fazie kwitnienia, pszenica ozima



Straty w plonach zbóż zależą od stopnia wylegania i terminu jego wystąpienia. Jeśli ma ono miejsce przed kwitnieniem, to w sprzyjających warunkach klimatycznych źdźbła mogą się ponownie wyprostować. Jeżeli nastąpi to podczas  kwitnienia – dojrzałości mlecznej, to straty w plonie  ziarna mogą sięgać nawet 60 proc.

Przy wyleganiu późniejszym, w fazie dojrzałości pełnej,  kiedy ziarniaki są  prawie całkiem wykształcone, notuje się niższe straty (5–10 proc.). Występuje jednak wtedy obniżenie jakości ziarna, a więc i wartości wypiekowej mąki. Bezpośrednim tego powodem jest porośnięcie ziarna. Szczególnie w uprawie pszenicy jakościowej należy dużą uwagę poświęcić zapobieganiu i ochronie przed wyleganiem.

Następstwem wylegania jest pogorszenie wegetacji roślin. Brak dostatecznego dostępu powietrza utrudnia procesy oddychania, niedostatek światła uniemożliwia należytą asymilację dwutlenku węgla, a zatem wzrost i rozwój są nienormalne. W zagęszczonym łanie roślin leżących na ziemi gromadzi się nadmiar pary wodnej, co stwarza korzystne warunki do rozwoju patogenów. Najlepszym regulatorem wzrostu jest światło. W rzadkich łanach, do fazy 1.–2. kolanka rośliny mają duży dostęp do światła słonecznego. Tworzą się wówczas źdźbła grubsze i krótsze, a tym samym bardziej odporne na wyleganie.

Zwiększone ryzyko

Najbardziej zagrożone wyleganiem są łany zbóż:

  • rosnące na bardzo dobrych glebach, przy wysokim poziomie nawożenia azotem i zachwianych proporcjach N:P:K,
  • w latach o długiej jesieni i łagodnej zimie z umiarkowanymi opadami, ciepłej i wilgotnej pogodzie w maju i na początku czerwca,
  • gęste i wysokie, jeśli łwystąpi nawet niewielki opad atmosferyczny połączony z wiatrem.

Dobór regulatora

O konieczności stosowania retardantów, czyli regulatorów wzrostu, można decydować także na podstawie przewidywanych plonów. Na przykład przy plonie powyżej 6 t/ha występuje duże prawdopodobieństwo wylegnięcia i należy zastosować retardant.

Przed zabiegiem trzeba ocenić stan plantacji:

  • h ryzyko strat plonu wynikłe z ewentualnego wylegania,
  • h czynniki stresowe, np. szkodniki, choroby, stan rozwojowy roślin,
  • h uwilgotnienie gleby.

Należy również sprawdzić prognozę pogody na najbliższe 5 dni.  Najlepiej jeśli temperatura nie spadnie poniżej 10 st.C i nie przekroczy 25 st.C.
W zarejestrowanych regulatorach wzrostu substancjami czynnymi są:

Chloromekwat, czyli chlorek chlorocholiny (CCC) (np. Antywylegacz płynny 675 SL, Regulator 620 SL). Powoduje on skrócenie dolnych międzywęźli. Efekt skrócenia pszenicy o długiej słomie wynosi 10 proc. Wczesny oprysk środkiem CCC podczas krzewienia się wzmaga tworzenie pędów bocznych i może wpływać na zwiększenie liczby pięterek w kłosach na pędach bocznych. Warunkiem jest wykształcenie dobrego systemu korzeniowego i niezbyt duża obsada roślin. Pierwszy oprysk CCC powinien być wykonany w fazie 1. kolanka, drugi – gdy rozpoczyna się uwalnianie 2. kolanka z 1. W wyniku tego zabiegu zostaną skrócone dolne międzywęźla. Stosowanie późne, 10–12 dni przed kwitnieniem, powoduje opóźnienie procesu kwitnienia i może być szkodliwe dla roślin. Optymalna temperatura działania CCC wynosi 10–15 st.C. Temperatury niższe kilka dni po zabiegu wpływają ujemnie na skuteczność.

Etefon (np. Cerone 480 SL, Retar 480 SL) w komórkach roślinnych ulega rozkładowi, wydzielając etylen, który jest naturalnym hormonem roślinnym. Hamuje aktywność hormonów wpływających na wzrost i na długość. Najlepiej działa podczas wydłużania się źdźbła, tzn. gdy z 1. kolanka uwalnia się 2. kolanko, do momentu pojawienia się liścia flagowego (pszenica, żyto, pszenżyto) lub od fazy 2. kolanka do początku pojawienia się ości (jęczmień). Ostateczna długość międzywęźli ustala się dopiero po kwitnieniu, dlatego przy późniejszym stosowaniu tej substancji aktywnej można wpływać na skrócenie przede wszystkim środkowych części źdźbła. Temperatura działania etefonu to 15–20 st.C. Preparatów zawierających tę substancję nie należy stosować łącznie z herbicydami. Zabieg przeciwko chwastom lepiej wykonać wcześniej, tzn. 10 dni przed lub 10 dni po zastosowaniu regulatora.

Trineksapak etylu (Modus 250 EC) – to jedyna dostępna w Polsce substancja aktywna stosowana w uprawie owsa. Nie redukuje on masy rośliny i długości korzeni, ale powoduje usztywnienie źdźbeł. Polecać go należy rolnikom zainteresowanym uzyskaniem wysokiego plonu słomy i wykorzystaniem jej np. na cele energetyczne. Środek ten pobierany jest głównie przez liście i źdźbła zbóż, a następnie przemieszczany do tkanek merystematycznych, a jego zadaniem jest zapobieganie nadmiernemu wydłużaniu się międzywęźli. Największą skuteczność uzyskuje się w temperaturze 10–15 st.C.

Termin zabiegu

Pszenicę ozimą opryskuje się od fazy krzewienia do fazy liścia flagowego. Jęczmień jary i owies należy opryskiwać w fazie 1.–2. kolanka. Na jęczmień ozimy, żyto i pszenżyto ozime preparat należy stosować od fazy 1. kolanka do liścia flagowego.

Podczas jednego oprysku słomę można skrócić o 10–15 proc. W przypadku nieleżących łanów nadmierne skracanie prawie zawsze powoduje obniżkę plonów. Przy odmianach o długiej słomie występuje duże ryzyko wylegania, a więc trzeba je skrócić o 20–30 proc.

Regulator wzrostu należy wówczas zastosować w dawkach podzielonych, uniknie się w ten sposób ujemnych skutków skracania. Stosowane dawki trzeba dostosowywać do temperatury: im niższa temperatura powietrza, tym wyższa zalecana dawka środka i odwrotnie, im wyższa temperatura, tym niższa dawka, a efekt skracania jest taki sam (około 10 proc.). Im mniejsza jest ilość stosowanego środka i im wyższa temperatura, tym wcześniej musi nastąpić następny oprysk. Jeżeli występują regularne susze i upały, to lepiej jest wybrać do siewu odmianę najlepszą nie pod względem plonowania, lecz pod względem odporności na wyleganie.

Pomoc hodowców

Jedną z metod prowadzących do ograniczenia wylegania jest hodowla odmian o krótkiej słomie, wykazujących zwiększoną wytrzymałość mechaniczną źdźbła. Ostatnio uprawia się już u nas wiele takich odmian, np. krótkosłome odmiany pszenic czy pszenżyta. Dalsze skracanie odmian o krótkiej słomie jest bezcelowe. W warunkach sprzyjających wylegnięciu łanów krótkich należałoby zastosować regulatory (Modus 250 EC), które nie powodują redukcji długości korzenia i masy rośliny, a wpływają na usztywnienie źdźbeł. Przykładem odmian krótkosłomych są odmiany pszenżyta półkarłowego: Fidelio, Magnat, Woltario i Zorro. Źdźbła  mają elastyczne ściany i łan niższy o 25 cm od pszenżyta tradycyjnego.

W badaniach IUNG odmiana Fidelio dzięki obniżonej skłonności  do wylegania, przy zastosowaniu  wyższego nawożenia azotowego (120 kg N/ha), zapewniła o mniej więcej 6 proc. większą nadwyżkę bezpośrednią w porównaniu do długosłomej odmiany Prado przy zużyciu 80 kg N/ha. Brak wylegania i rezygnacja ze stosowania regulatora spowodowały, że uprawa tej odmiany wiązała się z niższymi wydatkami na zakup nasion (mniejszą ilość wysiewu) i mniejszym zużyciem środków ochrony roślin.

Odmiany krótkosłome charakteryzują się niższymi plonami słomy. Można to uznać za drugorzędny problem w sytuacji zmian w systemie utrzymania zwierząt. Nadwyżki słomy mogą być jednak przeznaczane na cele energetyczne, co należałoby rozważyć przy podejmowaniu decyzji odnośnie stosowania zasadności i wyboru regulatora wzrostu.

Użycie regulatorów wzrostu w celu zapobiegania bądź opóźnienia wylegania jest ekonomicznie uzasadnione, gdy warunki uprawy wskazują, że istnieje takie ryzyko, a więc przy wysokim nawożeniu azotowym i przy dostatecznej ilości wody dla rośliny. Wpływ regulatorów wzrostu na plony zbóż przy braku wylegania jest związany z lepszym rozkrzewieniem się roślin na skutek ich użycia oraz zwiększenie masy korzeni, co wiąże się z odpornością na suszę. Inne badania wskazują, że podczas braku wylegania użycie regulatorów wzrostu powoduje obniżenie liczby ziaren w kłosie, długości kłosa i jego masy.

Odporne odmiany

Wyleganiu można zapobiec poprzez działania profilaktyczne, czyli stosowanie optymalnej technologii uprawy i dobór odmian wykazujących mniejszą skłonność do wylegania, co wiąże się zwykle z długością i sztywnością źdźbła. W wypadku pszenicy ozimej są to odmiany: Alcazar, Batuta, Boomer, Finezja, Fregata, Ludwig, Muza, Smuga, Sukces, Tonacja, Trend, Türkis, Zawisza; żyta – Dańkowskie Złote, Gradan, Kier, Motto, Skat, Stach, Walet; jęczmienia ozimego – Bażant, Bombay, Merlot, Nickela, Rosita, Traminer; pszenżyta ozimego – Baltiko, Fidelio, Gniewko, Janko, Kitaro, Magnat, Woltario, Zorro, Witon.

Autorka pracuje w Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa-PIB w Puławach

Źródło: "Farmer" 07/2008



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 34.204.194.190
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.