Wraz z ruszeniem wegetacji na plantacjach zbóż może okazać się, że duża część roślin porażona jest przez sprawców chorób. Tylko prawidłowo wykonana w tym okresie ochrona przy użyciu fungicydów zapewni producentom rolnym spokojną wiosnę, a w końcowym rozrachunku prawidłowy rozwój roślin. Tylko szybkie i prawidłowe rozpoznanie objawów powodowanych przez grzyby chorobotwórcze pozwala na utrzymanie plantacji w odpowiedniej kondycji fitosanitarnej. Okres wiosenny to czas, w którym ze względu na nadmiar pracy bardzo łatwo przeoczyć najwłaściwszy moment wykonania zabiegów z użyciem fungicydów w ochronie zbóż, tzw. zabieg T1. Zabieg ten, o ile wykonany jest w prawidłowej fazie rozwoju zbóż (BBCH 29-32), stanowi bardzo ważny element kompleksowej ochrony zbóż i ma na celu ochronę korzeni, źdźbeł oraz młodych liści przed wy stępującymi w okresie wiosennym sprawcami chorób.

Koniec fazy krzewienia zbóż to okres, w którym dochodzi do porażenia roślin przez sprawców chorób podstawy źdźbła. Mowa tu między innymi o takich chorobach jak łamliwość źdźbła zbóż powodowana przez grzyby Oculimacula yallundae i O. acuformis czy fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła i korzeni, której sprawcy to różne gatunki rodzaju Fusarium. Wśród chorób podstawy źdźbła, które stanowić mogą zagrożenie dla rozwijających się roślin, wymienić należy również zgorzel podstawy źdźbła (Gaeumannomyces graminis) związaną z uprawą zbóż w monokulturze, oraz ostrą oczkową plamistość powodowaną przez grzyb Rhizoctonia cerealis spotykaną częściej w latach o chłodnym i suchym przebiegu pogody. Zgorzel podstawy źdźbła oraz ostra oczkowa plamistość mogą być ograniczane już podczas zaprawiania ziarna zbóż.

Łamliwość źdźbła zbóż oraz fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła i korzeni ograniczane mogą być natomiast jedynie podczas zabiegu T1 i warto o tym pamiętać. W przypadku niewykonania zabiegu wiosennego, producenci rolni przekonują się o obecności wyżej wymienionych chorób dopiero pod koniec sezonu wegetacyjnego - w czasie, gdy zboża są już wykłoszone, a na polu widoczne są bielejące kłosy pozbawione bardzo często prawidłowo wytworzonych ziarniaków.

Ze względu na trudność rozpoznania początkowych objawów oraz możliwość mylenia poszczególnych chorób zaleca się każdorazowo przed wykonaniem lustracji pobranie reprezentatywnej grupy roślin z pola i wnikliwe oglądanie podstawy źdźbła przy użyciu szkła powiększającego bądź lupy.

W przypadku łamliwości źdźbła zbóż, plama będzie posiadała barwę bursztynową, a jej kształt przypominać będzie medalion, natomiast brązowo-brunatna plama obejmująca całą pochwę liściową, źdźbło lub kreskowate plamy o nieregularnym kształcie oznaczają porażenie roślin przez sprawców fuzaryjnej zgorzeli podstawy źdźbła i korzeni. Jasnobrunatne plamy z ciemną obwódką pojawiające się na dolnej części źdźbła, posiadające oczkowaty i ostro zakończony kształt, to oznaka porażenia przez ostrą oczkową plamistość. Poszukując objawów porażenia roślin przez zgorzel podstawy źdźbła, należy oceniać nie tylko pochwę nibyźdźbła, ale również korzenie.

Zaatakowane przez sprawcę choroby czernieją i zamierają, a sama podstawa źdźbła wygląda na osmoloną. W tabeli - na przykładzie pszenicy ozimej - podano przykłady fungicydów zarejestrowanych do zwalczania łamliwości źdźbła zbóż oraz fuzaryjnej zgorzeli źdźbła i korzeni, którymi powinni posługiwać się rolnicy poszukujący skutecznych substancji czynnych oraz fungicydów będących w obrocie handlowym.

Realizacja zasad integrowanej ochrony (prawidłowy płodozmian, uprawa odmian o podwyższonej odporności, właściwa agrotechnika) stanowią doskonałe podstawy do zmniejszania zagrożenia wystąpienia sprawców chorób podstawy źdźbła, jednakże zgodnie z tymi zasadami prawidłowo dobrany fungicyd zastosowany w określonej dawce stanowi dopełnienie działań niechemicznych podejmowanych w ramach funkcjonowania gospodarstwa.

Podczas zabiegu mającego na celu ochronę podstawy źdźbła, likwidujemy również zagrożenie ze strony wszystkich występujących w tym czasie na liściach grzybów. W uprawie pszenicy, pszenżyta czy żyta mowa tu głównie o rdzy brunatnej i mączniaku prawdziwym. W przypadku jęczmienia, obiektem zwalczania będzie mączniak prawdziwy i plamistość siatkowa liści.

Zabiegi wczesnowiosenne, a takim jest zabieg mający chronić rośliny przed chorobami podstawy źdźbła, wykonywane są zazwyczaj w niskiej temperaturze otoczenia. Wiele fungicydów posiada swoje optimum termalne działania w temperaturze powyżej 12oC. Warto o tym również pamiętać i podejmując decyzje o wyborze środka, zapoznać się z charakterystyką danej substancji czynnej. Stosowanie fungicydów oparte musi być na aktualnej ocenie stanu zagrożenia występującego na polu oraz na wartościach progów szkodliwości. Wspomnieć należy również o tym, że substancje czynne stosowane podczas zabiegu T1 powinny podlegać rotacji w dalszej części sezonu wegetacyjnego. Ma to na celu uniknięcie wystąpienia zjawiska odporności sprawców chorób na zastosowane fungicydy.

Trudno wyobrazić sobie uzyskanie wysokiego plonu bez prawidłowej ochrony podstawy źdźbła oraz eliminacji ww. patogenów z plantacji zbożowych, dlatego też zachęcamy do wczesnych lustracji polowych ukierunkowanych na ocenę podstawy źdźbła, które połączone z realizacją zasad integrowanej ochrony oraz odpowiednio dobranym i zastosowanym w okresie BBCH 29-32 zabiegiem opryskiwania z użyciem fungicydu pozwolą na utrzymanie pola produkcyjnego w odpowiedniej zdrowotności oraz uzyskanie wysokiej jakości plonów.