PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Czy nawadnianie zbóż ma sens?

Czy nawadnianie zbóż ma sens?

Autor: Jacek Żarski

Dodano: 21-03-2020 07:02

Tagi:

Wyniki produkcyjne deszczowania zbóż mogą przekraczać nawet 4 t ziarna/ha. Wyniki takie w tej grupie upraw mimo wszystko często nie są uzasadnione poniesionymi na plantację nakładami.



Nawadnianie polega na dostarczeniu wody do gleby w celu zapewniania lub poprawy warunków wzrostu, rozwoju i plonowania roślin uprawnych. W skali światowej podstawowe kryterium stosowania nawadniania roślin stanowi kryterium klimatyczne, a zwłaszcza ilość i rozkład opadów atmosferycznych. Nawadnianie prowadzi się głównie w strefach klimatycznych stale bądź okresowo suchych, a więc na terenach, na których produkcja żywności bez nawadniania nie byłaby możliwa.

Inaczej jest w Polsce, gdzie nawadnianie ma zasadniczo charakter zabiegu interwencyjnego, stosowanego w celu uzupełniania okresowych niedoborów opadów atmosferycznych w stosunku do wymagań wodnych roślin uprawnych. W ujęciu przeciętnym niedobory te wynikają ze zbyt niskich średnich wieloletnich opadów atmosferycznych. Dotyczy to zwłaszcza gleb piaszczystych, o małej retencji wodnej, usytuowanych w środkowej, nizinnej części kraju. W konkretnych latach, sezonach wegetacji lub fragmentach tych sezonów, niedobory te są skutkiem okresowych braków opadów, prowadzących do susz meteorologicznych i rolniczych. W warunkach umiarkowanego, przejściowego klimatu Polski susze te stanowią niekorzystne dla rolnictwa zjawisko pogodowe, pojawiające się często, w ok. 30 proc. lat, ale nieregularnie. Aktywnym sposobem przeciwdziałania skutkom susz jest nawadnianie roślin.

UPRAWY WYMAGAJĄ WSPARCIA

Mimo ograniczeń wynikających przede wszystkim z uwarunkowań ekonomicznych i braku odpowiedniej liczby źródeł i ilości wody dyspozycyjnej, nawadnianie roślin w Polsce stanowi rozwiązanie przyszłościowe. Do głównych czynników, które będą przyspieszać jego rozwój, zaliczyć można: zapewnienie wyższych i stabilnych plonów roślin uprawnych o dobrej jakości, potrzebę wzrostu nowoczesności i konkurencyjności gospodarstw rolniczych oraz przewidywane zmiany klimatyczne. Zgodnie z teorią globalnego ocieplenia, którego główny przejaw stanowi wzrost temperatury powietrza, wzrastać ma także częstość występowania susz w umiarkowanych szerokościach geograficznych. Niektóre wyniki badań wskazują, że zmiany te zachodzą już teraz.

Podstawowym wskaźnikiem celowości nawadniania i rozważań nad jego rolą w krajowym rolnictwie są efekty produkcyjne, czyli bezwzględne przyrosty plonów uzyskane pod wpływem stosowania tego zabiegu w technologii produkcji surowców rolniczych. Wielkość i wartość efektów produkcyjnych nawadniania można analizować w ujęciu przeciętnym (średnim wieloletnim) albo w odniesieniu do konkretnego sezonu wegetacyjnego. Pozytywne skutki nawodnień w postaci zwyżek plonów stanowią podstawę oceny ich efektywności ekonomicznej, która z kolei jest główną przesłanką podjęcia inwestycji. Duże znaczenie mają także zmiany jakości plonu pod wpływem nawadniania, na którą składają się cechy jakościowe decydujące o przydatności plonu do bezpośredniego spożycia lub do technologii przetwórstwa otrzymanych surowców.

W celu określenia efektów produkcyjnych nawadniania, w tym mających największe znaczenie gospodarcze roślin zbożowych, przeprowadzono w Polsce dużo badań naukowych.

RÓŻNE EFEKTY PRZEPROWADZONYCH NAWODNIEŃ

W warunkach klimatycznych Polski nawadnianiem uzupełnia się niedobory opadów atmosferycznych, zwłaszcza występujące w okresie wzmożonych potrzeb wodnych roślin. Z tego względu czynnikami meteorologicznymi, w największym stopniu wpływającymi na wielkość efektów produkcyjnych nawadniania, są suma oraz rozkład opadów atmosferycznych. Ponieważ opady cechują się bardzo dużą zmiennością czasową w poszczególnych sezonach wegetacji, także efekty nawadniania są często bardzo różne, korelując istotnie z warunkami opadowymi w okresie wzmożonego zapotrzebowania danego gatunku na wodę.

MAJ I CZERWIEC DECYDUJĄ

W przypadku zbóż taki okres stanowią fazy od początku strzelania w źdźbło do początku dojrzałości mlecznej, co w zależności od formy i gatunku zboża, rejonu Polski, warunków glebowych i przebiegu pogody przypada od 25 kwietnia do połowy lipca. W analizach przyjmuje się, że o plonowaniu zbóż decydują warunki opadowe występujące w maju i w czerwcu. Jak wynika z licznych badań, efekty przeciętne zwyżki plonów ziarna zbóż pod wpływem nawadniania kształtują się na poziomie ok. 2 t/ha. W przypadku wystąpienia w maju i czerwcu warunków posusznych mogą dochodzić, a nawet przekraczać 4 t/ha (wykr. 1).

DECYDUJE RODZAJ GLEBY

Wielkość efektów produkcyjnych nawadniania roślin, w tym zbóż, uzależniona jest także istotnie od rodzaju gleb, a szczególnie ich właściwości wodnych, określanych najczęściej za pomocą stopnia zwięzłości. Zgodnie z wynikami wielu doświadczeń polowych zwyżki plonów ziarna pod wpływem nawadniania są tym większe, im gleba jest lżejsza (wykr. 2). Największe efekty występują na glebach piaskowych o głębokim zwierciadle wód gruntowych, charakteryzujących się małą pojemnością wodną, a zatem małą zdolnością do ciągłego zaopatrywania roślin w wodę. Wraz ze wzrostem stopnia zwięzłości i retencji wodnej gleb efekty nawadniania zbóż systematycznie maleją. W nielicznych doświadczeniach prowadzonych na glebach ciężkich lub bardzo ciężkich (mada żuławska, gleba lessowa) nie uzyskano istotnych różnic w plonowaniu roślin nienawadnianych i nawadnianych. W niektórych latach zaznaczyło się nawet ujemne oddziaływanie nawadniania wskutek zwiększenia stopnia wylegania roślin zbożowych.

W przypadku rozpatrywania wpływu czynnika glebowego na osiągane zwyżki plonów roślin niezmiernie ważna jest również ocena możliwości plonotwórczych roślin uprawianych na różnych glebach w warunkach nawadniania. Zwraca uwagę fakt, iż plonowanie zbóż nawadnianych na glebach niższych kategorii zaledwie dorównuje plonowaniu uzyskiwanemu na lepszych glebach bez nawadniania (wykr. 2). W związku z tym zastosowanie nawadniania na glebach słabszych (kompleks żytni słaby i dobry) stanowi zabieg zaledwie wyrównujący szanse produkcyjne w stosunku do gleb lepszych (kompleks żytni bardzo dobry i kompleksy pszenne).

DOSTĘP DO SYSTEMU NAWODNIEŃ

O perspektywach rozwoju nawadniania roślin w Polsce decydują dwa główne czynniki: efektywność ekonomiczna przedsięwzięcia oraz naturalna łatwość pozyskania wody bez konieczności ponoszenia dodatkowych nakładów inwestycyjnych przez gospodarstwa położone w pobliżu rzek i jezior lub mające dostęp do łatwo odnawialnych źródeł wody podziemnej.

Biorąc pod uwagę te względy, ocenia się, że rozwój nawodnień w Polsce dotyczy w pierwszej kolejności polowego towarowego warzywnictwa i sadownictwa. Jest to argument szczególnie ważny, bowiem możliwe do pozyskania w celach nawodnieniowych zasoby wody powinny być w Polsce wykorzystywane w sposób szczególnie racjonalny.

Nawadnianie upraw ogrodniczych, obejmujących sady, warzywa i rośliny jagodowe, jest bezspornie zabiegiem efektywnym ekonomicznie. Świadczą o tym wskaźniki opłacalności przedsięwzięć nawadniających (tab. 1).

NISKI WSKAŹNIK OPŁACALNOŚCI

W przypadku nawadniania upraw rolniczych wskaźniki opłacalności nawadniania są znacznie mniejsze, w porównaniu z roślinami ogrodniczymi. W szczególności dotyczy to najważniejszych gospodarczo upraw zbożowych, które zajmują w Polsce ok. 73 proc. powierzchni zasiewów, a na świecie 61 proc. areału pól nawadnianych. Jednak mimo niskich wskaźników opłacalności powinno się zakładać pewien niewielki udział zbóż na polach wyposażonych w urządzenia zasadniczo przeznaczone do nawadniania innych grup użytkowych. Argumentem mogą być wymogi racjonalnego następstwa roślin na polach nawadnianych, a przede wszystkim względy jakościowe. Z tego powodu spośród zbóż zaleca się nawadniać w pierwszej kolejności chlebowe odmiany pszenic, a szczególnie browarne odmiany jęczmienia. W pierwszym przypadku nawadnianie przyczynia się do zwiększenia dorodności ziarna, wzrostu plonu białka z jednostki powierzchni i polepszenia jakości glutenu, natomiast w drugim zapewnia pozyskiwanie wysokich i stabilnych plonów ziarna spełniającego potrzeby słodownictwa, powodując obniżenie zawartości białka ogólnego, zwiększając wyrównanie ziarna i energię kiełkowania.



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (2)

  • Rolnik 2020-03-22 09:11:34
    Niektórzy robili analizy że burak można uprawiać na glebie 6Z i plon był ponad 600 tylko płacić by musieli za niego euro
  • misi 2020-03-22 08:38:39
    Przy obecnych cenach i braku stabilności nie ma sensu

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.223.3.101
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.