W Polsce (na tle innych krajów w Europie) występuje szczególnie duża mozaikowatość pól polegająca na dużym zróżnicowaniu jakości gleby na małej powierzchni, a także bardzo zmienne warunki pogodowe wywołane ścieraniem się klimatu kontynentalnego z morskim. Dlatego najwięcej mieszanek uprawia się w naszym kraju.

Głównym ich komponentem jest jęczmień jary. Najlepiej komponuje się on w mieszance z owsem, gdyż te gatunki najbardziej wśród zbóż różnią się wymaganiami siedliskowo-agrotechnicznymi. Niesprzyjające warunki dla wzrostu jednego z komponentów mieszanki mogą być korzystne dla drugiego, który uzyskuje wówczas pozycję dominującą w łanie, co rekompensuje zniżkę plonu pierwszego komponentu. W konsekwencji obserwujemy większą wierność plonowania mieszanek. Różne gatunki w mieszankach, dzięki zróżnicowanym systemom korzeniowym, lepiej penetrują glebę i efektywniej wykorzystują nawożenie, które może być stosowane w mniejszych dawkach. Wydzieliny korzeniowe jęczmienia wpływają stymulująco na rośliny innych gatunków w mieszance.

Obligatoryjne stosowanie zasad integrowanej ochrony roślin uprawnych od 2014 r. (ograniczenie chemicznej ochrony, pierwszeństwo dla agrotechnicznych metod ochrony) podkreśla zasadność uprawy mieszanek. Ograniczeniu chemicznej ochrony mieszanek sprzyja mniejsza wrażliwość ich na zachwaszczenie i wyleganie, a przede wszystkim mała podatność na choroby w efekcie biologicznych mechanizmów hamujących porażenie roślin przez choroby. Wynika to ze zmniejszenia ilości i rozrzedzenia tkanki gatunku wrażliwego na daną chorobę i z działania roślin gatunku odpornego jako barier fizycznych dla rozprzestrzeniającego się materiału zakaźnego w łanie.

Mieszanki są bardziej tolerancyjne od czystych zasiewów zbóż na uprawę w gorszych stanowiskach (po zbożach) ze względu na mniejsze rozprzestrzenianie się w ich łanach chorób podstawy źdźbła, a także chorób kłosa oraz lepszą zdolność do konkurowania z chwastami. Duży udział zbóż w strukturze zasiewów (do 75 proc.) i uproszczenia uprawowe prowadzą do zaburzenia równowagi biologicznej, czynniki te sprzyjają bowiem rozprzestrzenianiu się patogenów powodujących obniżkę plonu. Ryzyko to zmniejsza się przy dużej powierzchni uprawy mieszanek.

Skład gatunkowy mieszanek zależy od warunków glebowych i od przeznaczenia ziarna. Najpopularniejsza w naszym kraju jest mieszanka jęczmienia z owsem oplewionym, uprawiana na glebach lekkich, z przeznaczeniem na paszę dla zwierząt przeżuwających.

Na glebach średnich można uprawiać mieszankę 3-składnikową: jęczmienia z owsem i pszenicą, a na glebach lepszych mieszankę jęczmienia z pszenicą. Ujemną stroną mieszanek z udziałem owsa oplewionego jest niska jego wartość pastewna (dla nieprzeżuwaczy i drobiu) związana z dużą zawartością łuski. Dobrą wartość pastewną dla świń i drobiu posiada mieszanka jęczmienia z pszenicą lub mieszanka tych zbóż z owsem nagoziarnistym (odmiany: Nagus, Polar, Maczo lub Siwek). Odmiany nagoziarniste owsa niżej plonują od odmian oplewionych, ale mają wysoką wartość pastewną dla zwierząt nieprzeżuwających i drobiu.

Uprawa mieszanki jęczmienia i owsa z pszenżytem jarym może być ryzykowna ze względu na późne dojrzewanie pszenżyta i dużą podatność przejrzałego owsa na osypywanie ziarna, a także na podatność jęczmienia na obłamywanie się kłosów.

Dobór odmian jest ważnym czynnikiem decydującym o wysokim plonowaniu mieszanek zbóż jarych. Do mieszanek przeznaczonych do uprawy na glebach lekkich najbardziej odpowiednimi odmianami jęczmienia i pszenicy są te, które charakteryzują się większą tolerancyjnością na gorsze warunki glebowe. Korzystną cechą odmian jęczmienia jest tu późniejsze ich (na tle innych) dojrzewanie; wczesne zaś dojrzewanie odmian pszenicy i owsa. Dążąc do uzyskania jak najlepszego wyrównania wysokości pędów w łanie, powinniśmy uwzględnić odmiany jęczmienia o dużej wysokości roślin, a o niskiej w przypadku owsa i pszenicy. Jęczmień jest bowiem z reguły niższy od owsa i pszenicy, a wcześniej od nich dojrzewa. Ważny jest potencjalny plon ziarna i zawartość białka w ziarnie odmian. Na podstawie tych kryteriów wydzielono odmiany najodpowiedniejsze do uprawy w mieszankach (tabela 1.).

Oprócz międzygatunkowych mieszanek zbóż zaleca się też uprawę mieszanek odmianowych w obrębie jednego gatunku (zwłaszcza jęczmienia). Na podstawie dopasowania cech morfologiczno-rolniczych proponuje się następujące zestawy odmian jęczmienia jarego na cele pastewne:

Na glebach dobrych:

Mercada + Fariba + Frontier;

Skald + Skarb + Rubinek;

Nagradowicki+ Tocada+ KWS Olof;

Skarb + Tocada + Suweren.

Na glebach słabszych:

KWS Olof + Skald + Rufus;

Basic + Skarb+ KWS Olof;

Atico + Suweren + Rufus

Wielkość dawek nawozów PK zależy od zawartości przyswajalnych form składników w glebie oraz przewidywanego poziomu plonów (tabela 2.). Nawozy fosforowe i potasowe zaleca się stosować wiosną przed kultywatorowaniem, ale na glebach zwięzłych lepiej wysiać je przed orką zimową. Na glebach wykazujących niedobór magnezu należy zastosować nawozy magnezowe (kizeryt, kainit, rolmag) w dawce 30-45 kg MgO/ha. Dawki nawożenia azotem dla mieszanek są takie jak dla jęczmienia jarego, w granicach 55-80 kg N/ha. Wyższe dawki należy stosować, gdy: opady w okresie zimy znacznie przekroczyły normę, przedplon był nawożony małą dawką azotu, odczyn gleby optymalny dla jęczmienia, wysoki poziom agrotechniki, optymalny termin siewu. Azot najlepiej podać roślinom w dwóch częściach: 60 proc. przed siewem, a resztę w końcu krzewienia. W przypadku słabego zagęszczenia roślin można zwiększyć pogłówną część dawki nawożenia azotem, a zmniejszyć ją przy dużym zagęszczeniu roślin i pędów na jednostce powierzchni.

Termin i gęstość siewu zalicza się do głównych czynników agrotechnicznych decydujących o wielkości plonu. Nasiona przeznaczone do siewu powinny charakteryzować się zdolnością kiełkowania nie mniejszą niż 93 proc. oraz czystością powyżej 97 proc. W celu ochrony roślin przed chorobami w pierwszych fazach rozwoju należy nasiona zaprawić jednym z preparatów wg zaleceń IOR-PIB.

Mieszanki należy wysiewać możliwie najwcześniej, kiedy tylko warunki atmosferyczne pozwalają na właściwe doprawienie roli. Im gleba lżejsza, tym termin siewu powinien być wcześniejszy. Optymalny termin siewu mieszanek zbóż jarych trwa w zachodniej części kraju od 20 do 30 marca, w centralnej i południowej części od 25 marca do 8 kwietnia, natomiast w woj. warmińsko-mazurskim (gdzie wiosna przychodzi później) od 5 do 12 kwietnia.

Ilość wysiewu zależy od jakości gleby, dorodności ziarna i jego zdolności kiełkowania (tabela 3.). Po obliczeniu ilości wysiewu każdego z komponentów, należy odważone ilości ziarna dokładnie wymieszać (w czasie zaprawiania). Ziarno wysiewa się na głębokość 3-4 cm. Nieco głębszy siew powinien być na glebach lżejszych. Zaleca się rozstawę rzędów 10-12 cm. W przypadku opóźnienia się siewu zaleca się zwiększenie normy wysiewu o 5-10 proc., w większym stopniu zwiększając normę jęczmienia, bardziej tolerancyjnego na opóźnienie siewu.

Duże znaczenie w uprawie mieszanek ma pielęgnacja mechaniczna plantacji. W fazie początku krzewienia zbóż wskazane jest bronowanie oraz powtórzenie tej czynności po 6-8 dniach. Tymi zabiegami można, często do minimum, ograniczyć zachwaszczenie łanu. Jeśli pomimo tego wystąpi duże zachwaszczenie, należy zastosować odpowiedni herbicyd - Agritox 500 SL, Chwastox 500 SL, Chwastox 750 SL, Chwastox Trio 540 SL, Chwastox Turbo 340 SL, Chwastox D 179 SL, Chwastox AS 600 EC, Dicoherb 750 SL, Gold 450 SC Starane Super101 SE, Lintur 70 WG. W celu podjęcia decyzji o oprysku herbicydami i doborze preparatu (zależnie od gatunku i stopnia nasilenia chwastów, tabela 4.) w fazie pełni krzewienia należy wykonać analizę stanu zachwaszczenia. Dawki wyżej wymienionych herbicydów oraz terminy i warunki ich stosowania są podane na opakowaniach. W łanach mieszanek występuje zwykle małe nasilenie chorób oraz szkodników i raczej nie stosuje się oprysków fungicydami i insektycydami. Z uwagi na brak uniwersalnych antywylegaczy nie możemy chronić łanów mieszanek przed wyleganiem.

Zaleca się zbiór kombajnem po osiągnięciu dojrzałości pełnej ziarna wszystkich gatunków zbóż w mieszance. Nie należy opóźniać terminu zbioru mieszanek z udziałem owsa, który jest podatny na osypywanie się ziarna. Artykuł poczodzi z lutowego wydania Farmera.

Zobacz więcej artykułów z wydania Farmera ---> Aktualny numer ----> Prenumerata