Stanowisko rzepaku ozimego po zbożach jarych bądź ozimych to norma. Kombajnowy zbiór zbóż (innego praktycznie nie ma) to według orientacyjnych danych 60-80 samosiewów na 1 m2 plantacji rzepaku. Szacuje się, że niezwalczone mogą doprowadzić do obniżki plonu nasion na poziomie 28 proc. Podstawy do zwalczania są z pewnością. Pozostaje dylemat, jaka jest różnica między zagrożeniem ze strony samosiewów zbóż jarych i ozimych. Wielu plantatorów wychodzi z założenia, że samosiewy zbóż jarych wymarzną i nie będą stanowiły konkurencji dla rzepaku. Po części to prawda, ponieważ rzeczywiście wymarzną - ale kiedy? W ostatnich latach jesienie były długie i ciepłe. Bywało, że pierwsze mrozy, które przerwały wegetację zbóż jarych, wystąpiły w trzeciej dekadzie grudnia. To od momentu wschodów (rzepaku i zbóż) bardzo długi okres współzawodniczenia, co prawda ostatecznie wygrany przez rzepak, ale nie zawsze w kondycji zadowalającej przed wejściem w okres spoczynku zimowego. Duże prawdopodobieństwo wymiernych efektów konkurencyjnego działania samosiewów zbóż jarych całkowicie wyjaśnia rolę zbóż ozimych, których wegetacja w zależności od gatunku zakończy się mniej więcej w terminie żniw rzepaku. Ponadto należy zwrócić uwagę, że podczas wiosny bardzo często panują niedogodne warunki do stosowania graminicydów. Po wiosennych roztopach często terminowy wjazd w pole jest utrudniony. Wiosenne deszcze nie sprzyjają podsuszeniu gleby, a zwilżając rośliny, uniemożliwiają również wykonanie oprysku. Jeżeli w tym okresie jest ciepło, samosiewy stają się coraz bardziej odporne, a rzepak coraz bardziej wrażliwy na działanie graminicydu. Ostatni termin wykonania zabiegu to faza siedzącego pędu kwiatowego.

Analizując problem zwalczania chwastów, można podjąć słuszną decyzję o zwalczaniu ich wszystkich już jesienią, łącznie z ewentualnie występującym perzem. Szczegółowe zalecenia obejmujące dawki i terminy stosowania poszczególnych graminicydów zamieszczono w tabeli. Niemniej chcąc uzyskać jak najlepsze efekty w zwalczaniu traw w rzepaku, lepiej poznać je jeszcze bardziej.

Graminicydy stosowane w rzepaku dzielą się na dwie grupy chemiczne, potocznie nazywane "fop" i "dym". Rozróżnić je można po "końcówkach" zwyczajowych nazw substancji czynnych. W praktyce różnice są niewielkie. Skuteczność poszczególnych substancji czynnych jest niemalże identyczna, co nie zawsze wynika z treści etykiety (punkt wrażliwość chwastów). Przyjmuje się, że związki typu "fop" działają trochę szybciej (dwa do trzech dni). Skuteczne efekty można uzyskać, stosując je podczas wysokiej temperatury. Optymalna i maksymalna wynosi 25°C, a graminicydy z grupy "fop" można stosować nawet podczas 27°C. Cała ochrona jest oparta na kilkunastu graminicydach produkowanych w oparciu o sześć substancji czynnych - bardzo podobnych, jednak trochę różniących się zaleceniami.

CHIZALOFOP-P-ETYLOWY

Najpopularniejszy to chizalofop-P-etylowy reprezentowany przez jeden z pierwszych graminicydów. To Targa Super 05 EC i jej późniejsze formulacje Targa 10 EC i Pilot 10 EC. Do stosowania tych herbicydów w obniżonych dawkach zarejestrowane są adiuwanty Atpolan 80 EC, Atpolan Bio 80 EC i Olejna 85 EC do zabiegów w różnych wariantach jesiennych i wiosennych. Ponadto zarejestrowano kilka preparatów w ramach importu równoległego: Elegant 05 EC, Labrador 05 EC, Leopard Extra 05 EC, Supero 05 EC, Taurus 05 EC. Ich rejestracje w znacznym stopniu odbiegają od pierwowzoru (Targa Super). Przykładowo Elegant, Super i Taurus posiadają rejestrację stosowania tylko podczas wiosny do zwalczania miotły zbożowej i wyczyńca polnego w dawce 1,0 l/ha.

CHIZALOFOP-P-TEFURYLU

Bardzo zbliżona substancja czynna to chizalofop-P-tefurylu. Reprezentowany jest przez graminicyd Pantera 040 EC i jego odpowiednik z importu równoległego Grapan Extra 40 EC. Oba produkty posiadają identyczną rejestrację. W ich etykietach znalazł się specyficzny błąd. Oba są zalecane w dawce 2,0 l/ha do zwalczania samosiewów zbóż i perzu właściwego. Oczywiście po zastosowaniu takiej dawki samosiewy zginą, ale również zostaną zwalczone po zastosowaniu 1,0 l/ha, a więc po co stosować takie ilości i to w dobie integrowanych metod ochrony?

FLUAZYFOP-P-BUTYLOWY

Fluazyfop-P-butylowy to najstarszy na naszym rynku graminicyd z grupy "fop". Przez krajowy rynek "przewinęło" się kilka form użytkowych tej substancji czynnej. Od kilkunastu lat w kraju jest zalecany Fuslilade Forte 150 EC, posiadający uniwersalną rejestrację zwalczania wszystkich traw w obu terminach.

PROPACHIZAFOP

Grupę preparatów "fop" zamyka propachizafop reprezentowany przez Agil 100 EC i jego odpowiednik Aria 100 EC. Uważane za najszybciej działające z tej grupy. Preparaty również uniwersalne, zalecane do niszczenia samosiewów zbóż, traw jednorocznych i perzu właściwego zarówno podczas jesieni, jak i wiosny. Ponadto Agil i Aria można stosować do zwalczania perzu właściwego

w dawkach dzielonych 2 x 0,6 l/ha w odstępie 12 dni. Ze względu na specyfikę uprawy rzepaku (formy ozimej) metoda ta jest stosunkowo mało przydatna i wykorzystywana tylko w bardzo dogodnych warunkach w rzepaku stosunkowo wcześnie posianym.

KLETODYM

Z kolei kletodym to substancja czynna z grupy "dym". Reprezentowana jest przez dwa preparaty Arrow 240 EC i Select Super 120 EC. Pierwszy z nich posiada więcej substancji czynnej (dwa izomery, w tym jeden mniej aktywny) i wymaga łącznego stosowania z adiuwantem. Select Super 120 EC posiada w składzie tylko jeden aktywny izomer oraz adiuwant, stąd zalecany jest pojedynczo (bez wspomagacza). Obie formulacje są zalecane inaczej - Arrow tylko wiosną do zwalczania wszystkich gatunków traw, a Selct Super w obu terminach, ale bez perzu.

CYKLOKSYDYM

Fokus Ultra 100 EC zawierający cykloksydym w identycznych dawkach jest zalecany do zwalczania traw jednorocznych i samosiewów zbóż w okresie jesieni i wiosny. Również w wyższych, ale identycznych można nim w obu terminach zwalczać perz właściwy.

Analizując całość zaleceń graminicydów, łatwo dopatrzyć się pewnych różnic w wykazanych fazach rozwojowych samosiewów zbóż, innych traw jednorocznych i perzu właściwego. Należy przyjąć, że wszystkie gatunki jednoroczne są najbardziej wrażliwe w fazie od trzech liści do końca fazy krzewienia (BBCH 13-29). Graminicydy zalecane w przedziałach dawek należy w niższych stosować na młodsze trawy i odwrotnie. Perz wykazuje największą wrażliwość w fazie dwóch do sześciu liści (BBCH 12-16) i podobnie powinien być dawkowany w zależności od fazy rozwojowej. Rzepak podczas zabiegu jesiennego musi mieć minimum dwa w pełni wykształcone liście, a wiosną nie należy wykonywać oprysków później, niż na początku strzelania rzepaku w pędy.