PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Kłosy ze strąkami

Uprawa mieszanek zbożowo-strączkowych jest dla rolników mniejszym ryzykiem od uprawy mieszanek samych zbóż. Jeśli warunki glebowe i pogodowe w danym roku są niekorzystnie dla jednego gatunku, to są przeważnie lepsze dla drugiego, który stabilizuje plon. W innych latach może być odwrotnie.



Uprawa mieszanek zbożowo-strączkowych cieszy się coraz większym zainteresowaniem i w przyszłości powinna wzrastać ich konkurencyjność względem mieszanek samych zbóż. Udział w mieszance bogatych w białko nasion grochu lub łubinu zwiększa wartość paszową takiej mieszanki, co zmniejsza koszty chowu zwierząt.

Zalety mieszanek
Zasiewy mieszane plonują zazwyczaj wierniej od czystych siewów gatunków będących komponentami mieszanek. Przyczynia się do tego możliwość lepszego wykorzystania warunków siedliskowych, między innymi składników mineralnych i wody z zasobów glebowych oraz zmiennej przestrzennie zwięzłości gleby, dzięki różnicom w pokroju roślin i budowie systemów korzeniowych. Zboża lepiej penetrują korzeniami wierzchnią warstwę gleby, a rośliny strączkowe jej głębszą warstwę. Gatunki roślin charakteryzują się także niejednakowymi w czasie okresami krytycznego zapotrzebowania na wodę i składniki pokarmowe. Jeśli warunki glebowe i pogodowe w danym roku są mniej sprzyjające dla jednego gatunku (komponenta mieszanki), to są przeważnie lepsze dla drugiego gatunku, który odgrywa wówczas rolę  stabilizującą plon (poprzez większy przyrost masy roślinnej), a w następnym roku może być odwrotnie. Znaczenie ma też zjawisko allelopatii, czyli wzajemnego pozytywnego oddziaływania na siebie sąsiadujących w łanie roślin różnych gatunków.

Do zalet mieszanek zbożowo-strączkowych zalicza się małe wymagania odnośnie nakładów na chemiczne środki produkcji (nawozy, pestycydy), co podkreśla ich przydatność w rolnictwie zrównoważonym, a także w ekologicznym. Mieszanki te są mniej podatne na zachwaszczenie i porażenie łanu przez choroby i szkodniki.

Duża odporność mieszanek na choroby jest efektem biologicznych mechanizmów ograniczania chorób. Wynika to ze zmniejszenia ilości i rozrzedzenia tkanki gatunku wrażliwego na daną chorobę i z działania roślin gatunku odpornego, jako barier fizycznych dla rozprzestrzeniającego się materiału zakaźnego w łanie.

Dobór składników
Poziom plonowania mieszanek zależy od właściwego doboru ich komponentów (gatunków i odmian). Uprawiane w mieszankach gatunki powinny mieć podobne wymagania siedliskowe, zbliżony termin dojrzewania, podobną wysokość roślin oraz małą konkurencyjność względem siebie. Spośród mieszanek zbóż i strączkowych najpopularniejsze są warianty: jęczmień + groch (na glebach lepszych), jęczmień + owies + groch (na glebach średnich) i owies + peluszka (na glebach słabszych). Odpowiednie do mieszanek odmiany jęczmienia powinny cechować się przede wszystkim dużą odpornością na wyleganie, gdyż gatunek ten jest najmniej odporny na wyleganie wśród zbóż jarych, a jeszcze większą zdolność do wylegania wykazuje groch. Ważny jest dobór odmian o zbliżonym terminie dojrzewania i podobnej wysokości pędów jęczmienia i grochu. Ponieważ owies jest wyższy i dojrzewa później, należy wybierać odmiany niższe, odporne na wyleganie, i wcześniejsze. W badaniach IUNG wykazano małą przydatność nagoziarnistych odmian owsa (Akt, Polar) do mieszanek z grochem.

Ostatnio wzrasta zainteresowanie mieszankami zbóż z łubinem wąskolistnym lub żółtym. Łubin wąskolistny plonuje wyżej od łubinu żółtego, jest odporniejszy na antraknozę i dojrzewa o kilka dni wcześniej. Zaletą łubinu żółtego jest wyższa zawartość białka w nasionach, mniejsze wymagania glebowe i większa odporność na pękanie strąków. Mieszankę łubinu wąskolistnego ze zbożami dojrzewającymi w zbliżonym do niego terminie, tzn. pszenżytem jarym lub pszenicą jarą, należy zalecać na glebach średniej jakości (dla pszenicy potrzebna jest dobra kultura gleby). Na glebach słabszych można wysiewać mieszankę łubinu żółtego z pszenżytem, a w przypadku niskiego pH gleby (poniżej 5) mieszankę łubinu żółtego z owsem.

Odmiany wymienionych gatunków proponowane do mieszanek powinny cechować się wysokim plonowaniem i dużą zawartością białka w nasionach. U odmian łubinu (zwłaszcza żółtego) należy uwzględnić wczesność i równomierność dojrzewania. Dla odmian pszenżyta ważna jest odporność na porastanie, a dla odmian owsa i pszenicy odporność na osypywanie ziarna i późniejsze dojrzewanie.

Nawożenie
Mieszanki zbożowo-strączkowe wysiewa się zwykle po zbożach, ale należy unikać następstwa po tym gatunku zboża, który jest w mieszance. Prawidłowa uprawa roli powinna uwzględniać podorywkę z bronowaniem (natychmiast po zbiorze przedplonu), następne bronowanie po 2 tygodniach, orkę przedzimową (w październiku), wiosną bronowanie oraz kultywatorowanie. Na glebach kwaśnych należy wykonać wapnowanie gleby (przed podorywką) w dawce od 2 do 4 t C2O/ha w zależności od stopnia kwasowości gleby.

Dawki fosforu i potasu w uprawie mieszanek

Autor: M. Ptaszyński

Opis: Dawki fosforu i potasu w uprawie mieszanek

Nawożenie fosforem, potasem i ewentualnie magnezem stosuje się w całości podczas uprawy roli. Na glebach średnio zwięzłych i lżejszych najlepiej jest wysiać te nawozy wczesną wiosną (przed bronowaniem), natomiast na glebach cięższych – jesienią (przed orką przedzimową). Dawki nawozów powinno się ustalać w zależności od zasobności gleby w te składniki oraz kompleksu glebowo-rolniczego. Zawartość poszczególnych składników mineralnych w glebie można oznaczyć w Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej.

W przypadku niskiej i bardzo niskiej zasobności gleby w magnez oraz niemożności zastosowania wapna magnezowego należy uwzględnić jeden z nawozów magnezowych (siarczan magnezu, kizeryt, kalimagnezja, rolmag)  w dawce 20–35 kg MgO/ha.

Wielkość dawki azotu zależy od jakości gleby i ocenianych na podstawie wielu czynników  wynikających z potrzeb nawożenia tym składnikiem. Duże potrzeby nawożenia azotem występują z reguły w warunkach wskazujących na możliwość uzyskania wysokiego plonu mieszanki, przy niezbyt dużej zasobności gleby w ten składnik (występującej w przypadku dobrego plonowania wcześniejszych roślin w zmianowaniu, ale oszczędnie nawożonych oraz w warunkach obfitych opadów jesienno-zimowych, potęgujących wymywanie azotu w głąb gleby).

Dawki azotu w uprawie mieszanek

Autor: M. Praszyński

Opis: Dawki azotu w uprawie mieszanek

Mieszanki zbożowo-strączkowe nawozi się mniejszymi dawkami azotu niż zboża, gdyż rośliny strączkowe mają zdolność pobierania azotu z powietrza przy współpracy z odpowiednimi mikroorganizmami (brodawki korzeniowe). Ze względu na dużą podatność mieszanki jęczmienia z grochem na wyleganie poziom jej nawożenia azotem na glebach dobrych powinien być mniejszy niż na glebach średnich. Dawki azotu powyżej 40 kg N/ha na glebach kompleksów: pszennego dobrego oraz zbożowo-pastewnego mocnego, a powyżej 45 kg N/ha na żytnim bardzo dobrym i dobrym oraz pszennym wadliwym, należy dzielić: 60 proc. przedsiewnie i 40 proc. w fazie końca krzewienia jęczmienia.

Siew
Przygotowanie dobrego podłoża dla wysiewanych nasion warunkującego szybkie i wyrównane wschody jest celem wiosennej uprawy roli. Składa się na nią zastosowanie włóki lub brony lekkiej, a następnie kultywatora lub brony ciężkiej. Bardziej przydatne jest użycie agregatu uprawowego (brona + wał strunowy). Zasadą jest płytkie spulchnienie gleby (5–7 cm), aby nadmiernie jej nie przesuszyć i zachować naturalny podsiąk.

Należy wysiać nasiona o dobrej zdolności kiełkowania (co najmniej 93 proc.) i wysokiej czystości (98–100 proc.). Najlepiej jest zaopatrzyć się w kwalifikowany materiał siewny. Przed siewem nasiona każdego komponentu trzeba zaprawić jednym z preparatów zalecanych przez Instytut Ochrony Roślin. Dla zbóż najbardziej uniwersalne są preparaty Baytan Universal 094 FS i Baytan Universal 19,5 WS zwalczające choroby: zgorzel siewek, głownie i śniecie, mączniaka, rdze, pasiastość liści, rynchosporiozę i plamistość siatkową, a następnie Karbosar K 400 FS i Premis Universal 275 FS, które spośród wyżej wymienionych chorób nie zwalczają mączniaka i rdzy. Jest jeszcze duża liczba zapraw dla zbóż, skutecznych na niektóre choroby.

Dla grochu najbardziej uniwersalne są zaprawy: Dithane 75 WG, Dithane 455 SC, Dithane M-45 80 WP, Manconex 80 WP, Penncozeb 80 WP, Penncozeb 455 SC i Vondozeb 75 WG, które zwalczają zgorzel siewek, zgniliznę korzeni, zgorzelową plamistość, askochytozę. Do zwalczania zgorzeli siewek łubinów i zbóż oraz głowni owsa i śnieci pszenicy nadają się zaprawy: Sarfun T 65 DS, Sarfun T 450 FS, Sibutol 39,5 FS i Funaben T.Termin siewu powinien być wczesny, gdy tylko warunki wilgotnościowe pozwalają na doprawienie gleby. Im gleba lżejsza, tym wcześniej można wykonać siew. Opóźnienie siewu obniża plon ziarna zbóż i strączkowych, szczególnie w warunkach suchej wiosny. W zachodniej części kraju, gdzie wiosna przychodzi zwykle wcześniej, siew powinien być wykonany przed 10 kwietnia. W rejonie północno-wschodnim, gdzie zima utrzymuje się dłużej, dopuszcza się opóźnienie siewu do 20 kwietnia.

Prawidłowa gęstość siewu mieszanki zależy od jakości gleby. Z uwagi na zagrożenie wyleganiem mieszanki, na glebach lepszych powinno się siać rzadziej, zmniejszając udział grochu (szczególnie podatnego na wyleganie) w mieszance. Ilość wysiewu nasion ustala się oddzielnie dla każdego komponentu (tabele). Po sporządzeniu mieszanki siewnej przeprowadza się próbę kręconą siewnika. Głębokość siewu powinna wynosić 3 cm na glebach zwięźlejszych i 4 cm na glebach lżejszych. Optymalna rozstawa rzędów wynosi 12 cm.

W przypadku samokończących odmian łubinów (Markiz, Boruta) należy zwiększyć ilość wysiewu o 15 procent.

Zwalczanie chwastów
Ze względu na różnorodność botaniczną roślin zbóż i strączkowych pielęgnacja mieszanek jest trudna, gdyż chemiczne środki ochrony zbóż często nie są przydatne (z powodu szkodliwości lub neutralności) dla strączkowych i odwrotnie. Dlatego ważna w takim przypadku staje się pielęgnacja mechaniczna mieszanki. Podstawowym zabiegiem niszczącym chwasty jest bronowanie zasiewów, które ponadto wpływa na stosunki wodno-powietrzne gleby i sprzyja lepszemu wytwarzaniu brodawek korzeniowych przez rośliny strączkowe. W przypadku zimnej wiosny chwasty wschodzą wcześniej od wysianych zbóż i strączkowych. Wówczas należy przeprowadzić pierwsze bronowanie pielęgnacyjne (brona lekka) tuż przed wschodami mieszanki. Zasadnicze bronowanie pielęgnacyjne wykonuje się w czasie, gdy zboża wejdą w fazę krzewienia, a rośliny strączkowe osiągną wysokość 5 cm. Zabieg ten lepiej jest wykonać po południu, gdy powierzchnia gleby jest odpowiednio sucha, a  rośliny strączkowe mają mniejszy turgor. Nie można bronować zasiewów w okresie od wschodów do krzewienia zbóż, kiedy rośliny mieszanki są bardziej podatne na uszkodzenia mechaniczne. Bronowanie powinno być prowadzone w poprzek lub w skos rzędów.

Chemiczne zwalczanie chwastów jest możliwe dla mieszanki jęczmienia z grochem. Jeśli bronowanie pielęgnacyjne okaże się nieskuteczne, to w fazie krzewienia jęczmienia i przy wysokości roślin grochu 6–12 cm należy zastosować oprysk jednym z herbicydów: Chwastox Extra 300 SL (3–3,5 l/ha), Chwastox Super 450 SL (1,3–1,5 l/ha) Basagran 480 SL (2–3 l/ha), Basagran 600 SL (1,8–2,4 l/ha), Barox 460 SL (3 l/ha) lub Lentagran 45 WP (2 kg/ha). Jeśli w skład mieszanki z grochem wchodzi owies, można  zastosować tylko Chwastox Extra 300 SC (2,5–3 l/ha). W zaleceniach IOR nie podaje się herbicydów odpowiednich dla mieszanek zbóż z łubinami, dlatego można w tym przypadku zalecać powtórne bronowanie w fazie krzewienia zbóż.
Przy uprawie mieszanki jęczmienia z grochem na polach silnie zachwaszczonych należy zaraz po siewie zastosować Bladex 500 SC (2–3 l/ha). W warunkach znacznego nasilenia owsa głuchego zaleca się po siewie oprysk Avadexem BW 400 EC (3,5 l/ha) lub Avadexem BW 480 EC (3 l/ha), a po zabiegu należy zabronować pole na krzyż.

Zwalczanie chorób i szkodników
Mieszanki zbóż i strączkowych są na ogół mało porażane przez choroby i szkodniki dzięki biologicznym mechanizmom odporności. Stosowanie danego pestycydu działającego tylko na rośliny jednego komponentu mieszanki, a innego – na rośliny drugiego komponentu, mogłoby być nieopłacalne. Dlatego w praktyce przy uprawie tych mieszanek nie stosuje się fungicydów i insektycydów. Jedynie w przypadku wystąpienia rynchosporiozy jęczmienia oraz askochytozy i rdzy grochu można te choroby zwalczać jednym z fungicydów: Dithane M-45 80 WP (2–3 kg/ha), Dithane 75 WG (2–3 kg/ha), Dithane 455 SC (3–4 l/ha), Manconex 80 WP (2–3 kg/ha), Penncozeb 80 WP (2–3 kg/ha), Penncozeb 455 SC (3–4 l/ha) lub Vondozeb 75 WG (2–3 kg/ha).

W latach o dużym nasileniu szkodników potrzebne jest chemiczne ich zwalczanie. Najbardziej uniwersalne insektycydy: Decis 2,5 EC (0,3 l/ha), Fastac 100 EC (0,12 l/ha) i Karate 025 EC (0,2 l/ha) zwalczają mszyce i skrzypionki na zbożach oraz mszyce, oprzędziki, pachówkę strąkóweczkę i strąkowca na grochu, natomiast Alfamor 050 SC (0,25 l/ha), Talstar 100 EC (0,1 l/ha) i Trebon 10 SC (0,5 l/ha) zwalczają te same szkodniki z wyjątkiem strąkowca grochowego.

W mieszankach zbożowo-strączkowych nie stosuje się chemicznego zapobiegania przed wyleganiem roślin z powodu braku odpowiednich retardantów.

Zbiór
Zbioru mieszanek zbóż z grochem należy dokonać kombajnem, na początku  dojrzałości pełnej zbóż, unikając opóźnienia zbioru, aby nie dopuścić do samoosypywania się grochu. Mieszanki zbóż z łubinem zbiera się w okresie zaawansowanej dojrzałości łubinu, przy pełnej lub martwej dojrzałości zbóż. W przypadku częstego wylegania mieszanek zbóż z grochem nagarniacz kombajnu należy ustawić jak najniżej, a prędkość obrotowa nagarniacza powinna być nieco większa od prędkości roboczej kombajnu.

Podczas zbioru niewyległych mieszanek zbóż z łubinem lub grochem nagarniacz powinien być wysunięty nieco do przodu, tak, aby jego oś znajdowała się na wysokości zespołu tnącego kombajnu. Palce nagarniacza powinny sięgać na wysokość około 3/4 wysokości rośliny strączkowej, a prędkość obrotowa nagarniacza powinna być zbliżona do prędkości jazdy kombajnu.

Autor pracuje w Instytucie Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa- PIB w Puławach

Źródło: Farmer 05/2007 r.



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.174.225.82
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

KONTAKT24

Widziałeś, słyszałeś coś ważnego? Byłeś świadkiem niecodziennego wydarzenia? Napisz do nas! Opublikujemy, zainterweniujemy, pokażemy całemu światu. Jesteśmy dla Was 24 h na dobę, 7 dni w tygodniu.

DODAJ PLIKI

Kliknij lub przeciągnij pliki z dysku i upuść. Max. rozmiar pliku 4 MB.

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do odwołania zgody oraz prawo sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl. Wycofanie zgody nie wpływa na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego przed jej wycofaniem.

W dowolnym czasie możesz określić warunki przechowywania i dostępu do plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej.

Jeśli zgadzasz się na wykorzystanie technologii plików cookies wystarczy kliknąć poniższy przycisk „Przejdź do serwisu”.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.