Produkcja pszenicy jakościowej ma charakter intensywny, czyli z rozszerzoną ochroną i podwyższonym nawożeniem. Skutkiem ubocznym obfitego zaopatrywania roślin w azot jest ich większa podatność na choroby. Zaniechanie wykonania zabiegu chemicznego w terminie T3 (zboża są wykłoszone) może zaprzepaścić wcześniejszą ochronę. Nazwa zabiegu nawiązuje do faktu, że jest on przeprowadzany jako trzeci z kolei. We wcześniejszych fazach rozwoju są realizowane: T1 i T2. Ten ostatni, kończący, jest właśnie szczególnie istotny w produkcji jakościowego ziarna - ma przedłużyć ochronne działanie i zabezpieczyć górne, najbardziej produktywne liście przed presją patogenów. W sezonach o dużej ilości opadów (zwłaszcza w czerwcu i na początku lipca) istnieje duże zagrożenie wystąpienia groźnej choroby grzybowej - fuzariozy kłosów. Optymalne warunki do infekcji to wilgotność powietrza pow. 85 proc. i temperatury: w ciągu dnia 12-24ºC, a w nocy 5-12ºC.

Jak ją rozpoznać? Pierwsze objawy fuzariozy widoczne są w postaci wodnistych plam w plewkach, które z czasem zaczynają brązowieć. Z upływem czasu następuje bielenie plew oraz znacznej części lub nawet całych kłosów. Silnie porażone kłoski obumierają, co powoduje zmniejszenie liczby ziaren w kłosie. Przy słabszym porażeniu ziarniaki mogą być normalnie wykształcone, ale wskutek zniszczenia przez patogeny okrywy owocowo-nasiennej pokrywają się różowymi plamkami. U podstawy kłosków i na ziarniakach widoczne jest wówczas zarodnikowanie grzyba w postaci różowych nalotów. Ziarno uzyskane z takich kłosów jest drobniejsze i pomarszczone. Co najważniejsze, może ono zawierać szkodliwe mikotoksyny. Spożycie takiego ziarna jest niebezpieczne dla zdrowia, a nawet życia. Mikotoksyny powodują bowiem wiele groźnych chorób zwanych mikotoksykozami o specyficznych objawach w zależności od spożytej substancji toksycznej wytwarzanej przez grzyby rodzaju Fusarium. Produkty skażone tymi toksynami nie powinny być spożywane ani przez człowieka, ani przez zwierzęta hodowlane. Dodatkowo fuzarioza kłosów zmniejsza zawartość białka i glutenu w ziarnach, co wpływa na ich jakość oraz przydatność wypiekową mąki.

LEPIEJ ZAPOBIEGAĆ, NIŻ LECZYĆ

Dlatego zawczasu trzeba pomyśleć o niechemicznych metodach walki z tą chorobą. Jak wynika z metodyki integrowanej ochrony roślin, należą do nich m.in.: stosowanie zaprawionego kwalifikowanego materiału siewnego, zrównoważone nawożenie czy stosowanie płodozmianu. Jeżeli w gospodarstwie zmianowanie nie jest poprawne i pszenicę sieje się po zbożach, presja chorób jest w sposób naturalny wyższa. Znaczenie ma również wybór odmiany, np. krótkosłome są bardziej wrażliwe na infekcje wywołane przez fuzariozy, gdyż zarodniki mają do "pokonania" krótszą drogę z dolnych pięter do kłosów, dlatego szybciej są przez nią infekowane.

Nie bez znaczenia są też warunki pogodowe panujące w momencie wypełniania ziarna. Jeśli w tym czasie jest sucho, ale temperatura powietrza jest wysoka, wówczas mimo infekcji rozwój fuzarioz jest ograniczony. Gdy nadejdą opady deszczu, a więc nastąpi wzrost wilgotności powietrza, wówczas sytuacja się diametralnie zmienia i zasiedlenie kłosów i ziaren przez patogeny jest bardzo duże.

TERMINY ZABIEGÓW OCHRONNYCH

Aby skutecznie walczyć z fuzariozą, standardem powinno być wykonanie trzech zabiegów fungicydowych. Ostatni z nich wykonuje się pod koniec kłoszenia, o ile panują warunki sprzyjające rozwojowi choroby. Najlepiej, jeśli zabieg udałoby się przeprowadzić najbliżej terminu infekcji, konkretnie 48-72 godziny przed zainfekowaniem lub po nim, jednak w praktyce jest to bardzo trudne do ustalenia. Najczęściej na zabiegi o wysokiej skuteczności działania mamy do dyspozycji tylko kilka dni, przeważnie 3-6. Na podstawie przytoczonych przykładów widać, że fuzarioza jest trudna do zwalczenia. Warto zatem prowadzić obserwacje plantacji i zestawiać je z danymi meteorologicznymi. Ułatwia to podjęcie decyzji o terminie wykonania oprysku.

Przebieg pogody wpływa m.in. także na wielkość dawki środka grzybobójczego. W warunkach wysokiej wilgotności należy stosować górne, zalecane przez producenta dawki fungicydu. Z kolei w okresie, gdy panują wysokie temperatury i jest sucho, mogą to być dawki mniejsze, jednak aby zapobiec szybkiemu wysychaniu cieczy roboczej na liściach, oprysk należy przeprowadzać późnym popołudniem, w nocy lub wcześnie rano.

PREPARATY DO WALKI Z CHOROBĄ

Do zwalczania fuzariozy kłosów w uprawie pszenicy zarejestrowane są 72 fungicydy, w tym w formie ozimej 48. Dominują preparaty zawierające związki z grup triazoli i strobiluryn. Z substancji czynnych najpopularniejszymi są: tebukonazol, propikonazol, epoksykonazol, azoksystrobina.

Rolnicy mają do wyboru aplikację pojedynczych środków lub kombinacji kilku z nich. Artea 330 EC to środek, który można stosować w połączeniu z innymi wybranymi fungicydami. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku Sparty 250 EW lub Rizy 250 EW.

Przed wyborem preparatu warto sprawdzić okres jego karencji (czas od ostatniego zastosowania do dnia zbioru rośliny uprawnej), która wynosi przeważnie 35 dni.

Artykuł pochodzi z numeru 5/2015 Farmera.pl