Mozaikowatość gleb w połączeniu z niekorzystnym układem warunków pogodowych podwyższa ryzyko niepowodzenia uprawy zbóż. Wysiew mieszanek gatunkowych ogranicza je. Ich większa stabilność plonowania sprawia, że w odniesieniu do zbóż jarych cieszą się dużym zainteresowaniem.

Siejąc zboża w mieszankach, mniejsze jest niebezpieczeństwo niepowodzenia takiej uprawy, bowiem gatunki różnie reagują na warunki glebowo-klimatyczne w trakcie wegetacji. Oznacza to, że gdy dla jednego gatunku są mniej sprzyjające, to dla drugiego są bardziej korzystne. Rośliny z plantacji mieszanych mają zróżnicowany system korzeniowy, przez co lepsza jest penetracja gleby i wykorzystanie składników z nawozów, co daje możliwość stosowania niższych dawek nawożenia. Różnorodność gatunkowa sprawia, że mieszanki są bardziej konkurencyjne względem chwastów, co ogranicza w pewnym stopniu nakłady ponoszone na odchwaszczanie plantacji. Mieszanki zbożowe są zdrowsze niż z siewów czystych i bardziej odporne na szkodniki, co sprzyja wierności plonowania. Mniejsze nasilenie chorób nie zwalnia jednak z konieczności zaprawiania ziarna przed siewem.

Na glebach lekkich zaleca się wysiew jęczmienia z owsem oplewionym z przeznaczeniem na paszę dla zwierząt przeżuwających. Na glebach średnich można uprawiać mieszankę 3-składnikową, tj. jęczmień z owsem i pszenicą, a na glebach lepszych - mieszankę jęczmienia z pszenicą.

RÓŻNORODNOŚĆ ODMIANOWA

Przy doborze komponentów istotny jest nie tylko ich wysoki potencjał plonowania i zawartość białka. Zwracać trzeba uwagę na wysokość roślin. W przypadku jęczmienia sianego w mieszance z pszenicą wybierać należy odmiany najwyższe, bowiem pszenica rośnie naturalnie wyżej niż jęczmień. Pszenica i owies, jako bardziej odporne na wyleganie, są roślinami podporowymi dla jęczmienia. Na uwadze trzeba mieć też długość okresu wegetacji i sięgać po odmiany długo dojrzewające, bowiem jęczmień dojrzewa wcześniej zarówno od pszenicy, jak i od owsa.

Lepsza zdrowotność dotyczy nie tylko mieszanek międzygatunkowych, lecz także mieszanin odmianowych w obrębie jednego gatunku. Odmiany, które dobrze sprawdzają się w mieszaninach wewnątrzgatunkowych, są też dobrym komponentem do mieszanek zbożowych.

W dobrze skomponowanych mieszaninach odmianowych porażenie przez choroby może być niższe nawet o 40-50 proc. (w międzygatunkowych 50-60 proc.) w porównaniu ze średnim porażeniem komponentów z siewów czystych.

MIESZANINY JĘCZMIENIA W BADANIACH

Dr hab. Anna Tratwal z Zakładu Metod Prognozowania Agrofagów i Ekonomiki Ochrony Roślin Instytutu Ochrony Roślin - Państwowego Instytutu Badawczego w Poznaniu i Jadwiga Nadziak z Hodowli Roślin Smolice Sp. z o.o. - Grupa IHAR, Oddział Bąków, zbadały wysokość i stabilność plonowania pięciu odmian jęczmienia jarego: Antek, Basza, Blask, Rubinek, Skarb stosowanych w kombinacjach mieszanek dwu- i trzyskładnikowych. Z odmian skomponowały 10 mieszanek dwuskładnikowych i 10 mieszanek trzyskładnikowych. Normę wysiewu stanowiło 360 ziaren/m2.

Głównym kryterium doboru odmian było ich zróżnicowanie pod kątem odporności na najważniejsze choroby. Odmianą o największej podatności był Antek, odmianami najbardziej odpornymi były: Basza i Rubinek ze źródłem odporności genu mlo. Założeniem doświadczenia było niestosowanie ochrony fungicydowej i insektycydowej. W okresie 3-letnich badań stosowano jednokrotny zabieg herbicydowy w fazie 2-3 liści i krzewienia preparatem Mustang Forte 195 SE w dawce 0,8 l/ha.

W latach badań spośród chorób obserwowanych na jęczmieniu jarym w większym nasileniu notowano mączniaka prawdziwego zbóż (Blumeria graminis f. sp. hordei). Inne choroby, jak rdzę karłową (Puccinia hordei) czy rynchosporiozę (Rhynchosporium secalis), obserwowano jedynie w niewielkim nasileniu, niestanowiącym znaczenia gospodarczego. We wszystkich latach badań odmiany w siewach czystych były bardziej porażone przez sprawcę mączniaka prawdziwego niż mieszanki. Przeprowadzone analizy plonowania odmian jęczmienia jarego w zasiewach mieszanych wskazały odmiany do komponowania mieszanek zbożowych.

Najwyższą plennością w siewie czystym wykazała się odmiana Skarb (5,7 t/ha), natomiast najbardziej stabilną była odmiana Rubinek. Odmiany jęczmienia jarego, Rubinek i Antek, miały najlepszą przydatność do komponowania zasiewów mieszanych, przyczyniając się do największej zwyżki plonowania. Najniżej plonująca odmiana jęczmienia jarego - Antek - w siewie czystym dawała porównywalnie istotnie wyższe plony w zasiewach mieszanych.

Mieszanki odmian jęczmienia jarego plonowały bardziej stabilnie niż odmiany w siewie czystym. Spośród mieszanek dwuskładnikowych najwyższym potencjałem plonowania charakteryzowały się mieszanki: Basza+Rubinek, Blask+Skarb, Blask+Rubinek. Mieszanki międzyodmianowe jęczmienia jarego, zwłaszcza mieszanki trzyskładnikowe, były bardziej stabilne w plonowaniu niż odmiany w siewie czystym.

Wysokie plonowanie mieszanin odmianowych w siewie mieszanym związane jest z efektami komplementacji, kompensacji i konkurencyjności roślin. Efekt komplementacji wiąże się z korzystnym oddziaływaniem na siebie roślin różnych odmian podczas wegetacji. Natomiast efekt kompensacji polega na różnym wykorzystaniu przestrzeni przez poszczególne komponenty siewu mieszanego. Ważne jest również zjawisko konkurencyjności między roślinami, które polega na zróżnicowaniu roślin w poszczególnych fazach rozwojowych. Konkurencyjność między roślinami różnych odmian prowadzi do lepszego wykorzystania przestrzeni.

 

Artykuł ukazał się w lutowym (2/2017) numerze miesięcznika "Farmer"