Pszenica uprawiana jest w Polsce na areale blisko 2,4 mln ha, plonując średnio na poziomie 5,1 t/ha. Spośród zbóż ma największe wymagania, nie tylko glebowe, ale też płodozmianowe, o których niestety często zapominamy.

Jaki jest termin siewu pszenicy ozimej?

Optymalny termin siewu pszenicy ozimej ulega w ostatnich latach rozszerzeniu, między innymi dzięki zmianom klimatycznym i postępowi hodowlanemu. Kluczowe jest odpowiednie przezimowanie roślin, które jeszcze na jesieni powinny zacząć się krzewić, gdyż rozkrzewienia wiosenne są mniej produktywne. Znaczenie w wyborze terminu siewu mają również opady. Jesienią pszenica nie ma dużych wymagań wodnych, dlatego też bardziej szkodliwe od suszy mogą być ulewy, które osłabiają kondycję młodych roślin.

Zasadniczo za optymalny termin siewu pszenicy ozimej przyjmuje się wrzesień. Zależnie od regionu jest to odpowiednio 5-20 września w północno-wschodniej części Polski, 10-25 września w centrum i na południowym wschodzie, 15 września do 1 października na zachodzie kraju oraz 2 września do 5 października na Śląsku. Wczesny termin siewu gwarantuje prawidłowe rozkrzewienie i ukorzenienie, ale jednocześnie zbyt przyspieszony zwiększa ryzyko wystąpienia na jesieni chorób grzybowych i nalotu szkodników.

Pszenica ozima w zmianowaniu

Pszenica ma największe spośród zbóż wymagania odnośnie przedplonu, dlatego też jej usytuowanie w zmianowaniu powinno być dobrze przemyślane. Optymalnie powinna trafiać na to samo pole raz na 6-8 lat, a udział innych zbóż w płodozmianie powinien być jak najmniejszy. W praktyce często spotykane są monokultury zbożowe, czasem przerywane rzepakiem i w takiej sytuacji szczególnie duże znaczenie powinny mieć międzyplony.

Pszenica jest spośród zbóż najbardziej wrażliwa na uprawę po sobie. Już drugi rok uprawy pszenicy w monokulturze oznacza widoczny spadek plonów i większe porażenie chorobami, takimi jak np. łamliwość podstawy źdźbła czy fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła. Również uprawa po jęczmieniu, pszenżycie i życie powoduje spadek plonowania nawet o 25 proc. W sytuacji uprawy zboża po zbożu pszenica powinna być wysiewana w pierwszym roku.

Najlepszymi przedplonami dla pszenicy ozimej są wcześnie schodzące okopowe uprawiane na oborniku, a więc ziemniak. Dobrymi przedplonami są również rośliny oleiste – zwłaszcza rzepak i bobowate grubonasienne, jak choćby groch. Niektóre badania wskazują, że pszenica uprawiana po rzepaku może wydawać plon nawet o 10-15 proc. wyższy niż po ziemniaku.

Przygotowanie stanowiska

W uprawie tak wymagającego gatunku, jakim jest pszenica, ważne jest również odpowiednie przygotowanie stanowiska pod siew. Szczególnie istotne są prawidłowo wykonane zabiegi pożniwne, które mają za zadanie pobudzić, a następnie zniszczyć chwasty i samosiewy przedplonu. Nie muszą to być głębokie i kosztowne zabiegi, wystarczy płytkie talerzowanie, które wzruszy glebę na kilka centymetrów.

Na około 10 dni przed siewem powinna być wykonana zasadnicza uprawa. W przypadku orki 10 dni to absolutne minimum, gdyż podczas jej wykonywania silnie ingerujemy w strukturę gleby. Co ważne, pszenicy nie powinno się siać w zbryloną glebę, dlatego też po orce pole trzeba starannie doprawić. Jeśli decydujemy się na uprawę bezorkową, ten czas może być krótszy, a w przypadku maszyn z ciężkimi wałami dobrze zagęszczającymi powierzchniową warstwę gleby, głęboką uprawę można wykonać tuż przed siewem. W przypadku technologii strip-till głęboka uprawa i siew, a także nawożenie, odbywają się w jednym przejeździe. Dzięki temu rozwiązaniu można zachować najlepszą strukturę gleby i do minimum ograniczyć straty wody.

Wybór odmiany pszenicy ozimej

Dla osiągnięcia sukcesu w uprawie pszenicy ozimej kluczowe znaczenie ma wybór odpowiedniej odmiany. Jasne i oczywiste jest, że najlepszym wyborem będzie czysty fizycznie i genetycznie kwalifikowany materiał siewny. Odmiana powinna być w przemyślany sposób dobrana do warunków panujących na danym stanowisku. Nie można zapominać o tym, że warunki glebowe, wodne czy klimatyczne znacznie się różnią w obrębie Polski. Z tego względu doświadczalnictwo odmianowe prowadzane jest w wielu punktach rozrzuconych po kraju, a wybierając odmianę, powinniśmy kierować się przede wszystkim jej wymaganiami, a nie pozytywną opinią znajomego, który może mieć przecież zupełnie inne gleby.

Jeśli jednak decydujemy się na siew ziarna z własnej reprodukcji, warto pamiętać, aby zmieniać go co 2-3 lata. Po tym czasie najczęściej następuje pogorszenie jego jakości i utrata cech odmianowych. Podczas samodzielnej reprodukcji również często dochodzi do zanieczyszczenia materiału siewnego nasionami innych gatunków ze względu na choćby niedokładnie oczyszczony kombajn czy brak profesjonalnej linii do czyszczenia nasion. Pszenica z własnej reprodukcji plonuje gorzej od kwalifikowanego materiału siewnego, a problem potęguje brak właściwego zaprawiania, zarówno jeśli chodzi o dobór zaprawy, jak i jakość jej aplikacji.

Nawożenie przedsiewne

Pierwszeństwo przed innymi nawozami zawsze powinno mieć wapno. Uregulowane pH gleby jest podstawą powodzenia uprawy, rozsądnego stosowania nawozów i środków ochrony roślin, a także osiągania wysokich plonów. Optymalny odczyn pH dla pszenicy wynosi 6,5-6,8. Ważne, aby pamiętać, że między wapnowaniem a stosowaniem innych nawozów i siewem należy zachować odstęp czasowy.

Na każdą tonę plonu pszenica ozima potrzebuje średnio 25 kg N, 12 kg P, 20 kg K, 6 kg CaO, 5 kg MgO. Nawożenie azotowe jesienią powinno się ograniczać do dawki startowej na poziomie 30-80 kg/ha, zazwyczaj ok. 50 proc. planowanej pełnej dawki, natomiast inne składniki można zastosować w pełnych dawkach, najlepiej jednak z uwzględnieniem dokarmiania nalistnego w okresach krytycznych. Pszenica ozima jest przede wszystkim wrażliwa na niedobór fosforu, potasu i magnezu, o czym niestety rolnicy często zapominają.

Parametry siewu pszenicy ozimej

Już w momencie siewu pszenicy mamy wpływ na wiele czynników determinujących ilość i jakość przyszłego plonu, dlatego tak istotne jest, aby zabieg ten wykonać jak najlepiej. Po wyborze odpowiedniej odmiany i terminu przychodzi czas na siew, który pozwala właściwie ukształtować łan. Nie wnikając jeszcze w konkretne wartości, siew powinien być tak rzadki, aby umożliwić roślinom swobodne krzewienie, ale jednocześnie ilości wysiewu nie można nadmiernie zaniżyć, aby nie zmarnować potencjału plonotwórczego zboża i nie zwiększyć presji chwastów.

Już na etapie siewu występują czynniki warunkujące ilość i jakość przyszłego plonu
Już na etapie siewu występują czynniki warunkujące ilość i jakość przyszłego plonu

Średnio w warunkach Polski za optymalną ilość wysiewu pszenicy ozimej przyjmuje się około 350-400 szt./m2, zależnie od krzewistości odmiany. W optymalnym terminie na bardzo dobrym stanowisku można pokusić się nawet o 300 szt./m2, natomiast raczej powinno być to podyktowane wcześniejszym doświadczeniem z tolerancją danej odmiany na danym stanowisku na zmniejszenie obsady. Ilość wysiewu ustala się na podstawie masy tysiąca ziaren i siły kiełkowania nasion. Kwalifikowany materiał siewny opatrzony jest zawsze etykietą, na której znajdziemy potrzebne informacje, natomiast w przypadku siewu materiału z własnej reprodukcji należy zważyć tysiąc nasion i przeprowadzić proste doświadczenie na sprawdzenie siły kiełkowania. Nie jest to zajęcie bardzo pracochłonne, a z pewnością przynosi dużo lepsze efekty niż ustalanie dawki wysiewu „na oko”.

Głębokość siewu pszenicy powinna wynosić ok. 3 cm. Oczywiście na glebach cięższych tę wartość można zmniejszyć, w skrajnych przypadkach nawet do 2 cm, natomiast analogicznie na lekkich wskazany jest siew na głębokość nawet 4 cm. Rozstawę rzędów zachowujemy typowo zbożową.

Jesienna ochrona pszenicy

W okresie wschodów przede wszystkim należy zadbać o odchwaszczanie pszenicy, która w początkowych fazach wegetacji charakteryzuje się powolnym wzrostem. Zabiegi herbicydowe należy przeprowadzać jak najwcześniej po ujawnieniu wschodów chwastów, aby nie dopuścić do zagłuszenia siewek pszenicy. Zaniechanie właściwego odchwaszczania w terminie jesiennym może nie tylko spowodować zmniejszenie plonowania w danym sezonie, ale i kompensację chwastów, prowadzącą do wieloletnich problemów z utrzymaniem czystości kolejnych plantacji.

Najpospolitszymi chwastami jednoliściennymi zagrażającymi pszenicy ozimej są miotła zbożowa i perz właściwy, ale zdarzają się też problemy z samosiewami jęczmienia. Z kolei spośród chwastów dwuliściennych należy wspomnieć o przytulii czepnej, rumianowatych, chabrze bławatku, fiołku polnym, gwiazdnicy pospolitej, przetacznikach, makach czy ostrożniu polnym.

Za ochronę fungicydowi, pszenicy ozimej w początkowych fazach wegetacji odpowiadają w całości zaprawy nasienne, stąd stosowanie zaprawionego materiału siewnego jest takie ważne. Odpowiadają one za zabezpieczenie roślin przed chorobami takimi jak pleśń śniegowa, fuzariozy, zgorzel siewek, śnieć cuchnąca czy śnieć gładka pszenicy.