Odmiany zbóż należące do tego samego gatunku różnią się pod względem wymagań glebowych. Wynika to m.in. z cech morfologicznych roślin, jak np. wielkość systemu korzeniowego, grubość źdźbła, kłosa, ponadto odporność na wyleganie, podatność na najgroźniejsze choroby. W przypadku pszenicy, która jest zaliczana do roślin wymagających, uprawa najlepiej udaje się na stanowiskach żyznych, zasobnych w składniki pokarmowe i dostatecznie uwilgotnionych. Nie wszędzie jednak rolnicy prowadzą produkcję roślinną w takich warunkach. Stąd hodowla roślin m.in. ukierunkowana jest na tworzenie odmian plennych, o możliwie najmniejszych wymaganiach glebowych. Zespół naukowców, prof. dr hab. Kazimierz Noworolnik i prof. dr hab. Grażyna Podolska z Zakładu Uprawy Roślin Zbożowych, Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa - Państwowego Instytutu Badawczego w Puławach, zbadał reakcję odmian pszenicy ozimej (Alkazar, Batuta, Bogatka, Boomer, Fregata, Kris, Legenda, Ludwig, Nutka, Rapsodia, Satyna, Smuga, Tonacja i Zyta) w różnych warunkach glebowych (Fragm. Agron. 34 (4) 2017). Badacze założyli, że część z nich wykaże większą tolerancję, a niektóre zareagują dużą zniżką plonu w trudnych warunkach.

W swoich doświadczeniach określili reakcję odmian pszenicy ozimej (wyrażonej względnym plonem ziarna) na jakość gleby (kompleks glebowo-rolniczy, klasa i pH gleby) oraz różnice w plonowaniu. Pod analizę wzięli pszenicę ozimą w punktach doświadczalnych Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych w Słupi Wielkiej zlokalizowanych na terenie całego kraju. Doświadczenia przeprowadzili na czterech kompleksach glebowo-rolniczych: pszennym bardzo dobrym, pszennym dobrym, żytnim bardzo dobrym i żytnim dobrym; na glebach klasy: II, IIIa, IIIb i IVa; w warunkach odczynu obojętnego i lekko kwaśnego.

PLONOWANIE A KOMPLEKS GLEBOWY

Badacze stwierdzili duże zróżnicowanie plonu ziarna. Największe (średnio z odmian) uzyskano na glebach kompleksu pszennego bardzo dobrego, a o 5,5 proc. mniejsze na glebach kompleksu pszennego dobrego. W porównaniu z kompleksem pszennym bardzo dobrym niższe plony (o 9,7 proc.) otrzymano na glebach kompleksu żytniego bardzo dobrego, a jeszcze niższe (o 19,7 proc.) na glebach kompleksu żytniego dobrego.

Najwyżej plonowały odmiany:

• na glebach kompleksu pszennego bardzo dobrego: Rapsodia, Boomer, Bogatka, Legenda i Kris, na glebach kompleksu pszennego dobrego - Ludwig, Satyna, Nutka, Rapsodia, Boomer i Legenda;

• na glebach kompleksu żytniego bardzo dobrego: Ludwig, Kris, Rapsodia, Nutka, Satyna i Boomer;

• na glebach kompleksu żytniego dobrego: Ludwig, Rapsodia, Nutka, Legenda i Satyna.

Najniżej plonowała odmiana Zyta, niezależnie od kompleksu glebowego oraz Finezja - na kompleksie pszennym dobrym i żytnim dobrym.

Badacze stwierdzili, że odmiany reagowały niejednakową zniżką plonu ziarna przy ich uprawie w gorszych warunkach glebowych. Większą redukcję plonów (22,9-27,3 proc.) na glebach kompleksu żytniego dobrego w stosunku do kompleksu pszennego bardzo dobrego wykazały odmiany: Finezja, Batuta, Zyta, Bogatka. Mniejszym spadkiem plonu ziarna przy uprawie w gorszych warunkach glebowych charakteryzowały się odmiany: Alkazar, Ludwig i Nutka. Masa 1000 ziaren pszenicy ozimej nie wykazała istotnej zależności o d jakości gleby.

ODMIENNA GLEBA, ODMIENNA REAKCJA ODMIAN

Najlepsze efekty dawała uprawa zbóż na glebach zwięzłych: gliny średnie i lekkie całkowite, pyły zwykłe całkowite i piaski gliniaste mocne położone na glinach. Mniejsze plony uzyskano na piaskach gliniastych mocnych całkowitych i na piaskach gliniastych lekkich położonych na glinach. Najmniejsze stwierdzono natomiast na piaskach gliniastych lekkich całkowitych, a zwłaszcza na piaskach słabo gliniastych.

W obrębie klas bonitacyjnych najwyższe plony ziarna (średnio) wszystkich odmian uzyskano na glebach klasy II, niższe o 5,3 proc. - na glebach klasy IIIa, a znacznie mniejsze - na glebach klas IIIb (o 12,4 proc.) i IVa (o 21,4 proc.).

Porównując średnie plony ziarna pszenicy ozimej na poszczególnych kompleksach glebowo-rolniczych i na klasach bonitacyjnych gleb, naukowcy stwierdzili, że możliwości produkcyjne pszenicy na kompleksie pszennym bardzo dobrym były podobne jak na klasie II. Zniżki plonu na stopniowo gorszych kompleksach glebowo-rolniczych były zbliżone jak na kolejno gorszych klasach gleb.

Reakcja odmian na gleby niskiej klasy:

większą tolerancją na gorsze klasy gleb charakteryzowały się odmiany: Nutka, Ludwig i Alkazar, dając zniżki plonu ziarna przy uprawie na najgorszej klasie gleby w granicach 15,3-17,7 proc.

silniejszą ujemną reakcję na najgorszą klasę gleby wykazały odmiany: Zyta, Batuta i Bogatka, które plonowały niżej o 23,7-27 proc.

Zróżnicowanie plonu ziarna pszenicy ozimej pod wpływem pH gleby (w zakresie 5,0-7,3) było nie tak duże, jak pod wpływem kompleksu glebowo-rolniczego. Plonowanie pszenicy (średnio z odmian) przy wyższym pH gleby (powyżej 6,0) było wyższe o 12,8 proc. niż przy pH poniżej 5,5.

Reakcja odmian na pH gleb:

pH powyżej 6,0 - najwyżej plonowały odmiany: Nadobna, Rapsodia, Fregata, Boomer i Ludwig.

pH 5,0-5,5 (gleby kwaśne) najwyżej plonowały odmiany: Ludwig, Rapsodia, Satyna, Boomer i Smuga. Następnie: Alkazar, Ludwig, Smuga, Rapsodia i Satyna, cechując się zniżkami plonu o 7,5-10,3 proc. Silniejszy ujemny wpływ niższego pH gleby na plonowanie był u odmian: Fregata, Bogatka, Kris i Zyta (zniżki plonu 17,1-19,5 proc.).

Stopień wylegania roślin pszenicy ozimej zależał głównie od właściwości odmian, a ponadto od jakości gleby. W gorszych warunkach glebowych obserwowano mniejszą wrażliwość na wyleganie. Najwięcej roślin wyległo na glebach kompleksu pszennego bardzo dobrego. Najlepszą odporność roślin na wyleganie wykazały odmiany: Fregata, Satyna, Tonacja, Rapsodia i Nutka.