Problem z tym chwastem narasta od dłuższego czasu. Powodem jest schematyzm postępowania wielu rolników. Kiedy na rynek trafił Glean 75 WG zawierający chlorosulfuron, szybko zdobył szeroką popularność. W wielu regionach przyzwyczajenie do jego stosowania tak się zakorzeniło, że nikt nie myślał o zastąpieniu go innym. Dzisiaj zbieramy tego owoce. Zagadnieniu odporności chwastów na herbicydy poświęcone było spotkanie zorganizowane przez firmę Syngenta Crop Protection, w gościnnych progach gospodarstwa Romana Romanowskiego w Sułowie pod Lidzbarkiem Warmińskim. Jest to rejon, w którym problem efektywnej eliminacji miotły zbożowej z ozimin zaznacza się szczególnie ostro.

Stosowanie herbicydów opartych o sulfonylomoczniki (określane też jako inhibitory ALS), do grupy których zaliczany jest chlorosulfuron, jest dość powszechne. Związki te charakteryzuje duża aktywność biologiczna w bardzo małych dawkach i - ze względu na stosunkowo niski koszt - są przez wielu rolników chętnie stosowane. Pobierane są poprzez liście, w mniejszym stopniu poprzez korzenie, a następnie przemieszczane do wierzchołów wzrostu, gdzie - wpływając hamująco na proces podziału komórek - powodują zahamowanie wzrostu i rozwoju roślin. Mechanizm ich działania jest łatwo przełamywany przez chwasty, dość szybko doprowadzając do powstawania form odpornych. Ocenia się, że w ciągu ok. 20 lat stosowania sulfonylomoczników na świecie, uodporniły się na nie 93 gatunki, a proces ten narasta lawinowo. Dla porównania, blisko 60-letnie stosowanie herbicydów z grupy regulatorów wzrostu (np. MCPA czy 2,4-D) przyczyniło się do wytworzenia odporności jedynie u 24 gatunków chwastów. Co jest tego powodem? Odporność na herbicydy działające jako inhibitory aminokwasów syntezy acetylomleczanowej (ALS) jest przenoszona zarówno przez nasiona, jak i pyłek roślin. Stąd szybkie uodparnianie się chwastów obcopylnych.

Najwięcej biotypów odpornych występuje na północy Polski w województwach warmińsko-mazurskim i pomorskim oraz w południowej części woj. zachodnio-pomorskiego. Pojedyncze pola z odporną miotłą zbożową zanotowano na Dolnym Śląsku i Śląsku, oraz na Kujawach. Poza biotypami odpornymi zanotowano występowanie form średnio odpornych. Wskazuje to, że proces uodpornienia się miotły zbożowej na tę grupę herbicydów będzie narastał.
Uczestniczący w spotkaniu prof. Kazimierz Adamczewski z Instytutu Ochrony Roślin w Poznaniu zwrócił uwagę na fakt rosnącego uodporniania się miotły zbożowej na kolejne substancje aktywne. Jak wynika z jego badań, w Polsce są już miejsca, w których chwast ten jest jednocześnie odporny na chlorosulfuron i fenoksaprop-P-etylu. Druga z tych substancji aktywnych należy do inhibitorów acetylokoenzymu A (ACCase), który odznacza się zupełnie innym mechanizmem działania niż inhibitory ALS. Jak do tego doszło, jeszcze nie wiadomo.

Profesor zwrócił uwagę zebranych na konieczność wdrożenia strategii zwalczania umożliwiającej zapobieganie wystąpieniu zjawiska odporności. Strategia ta powinna uwzględniać nie tylko rotację środków, ale także inne zabiegi agrotechniczne. Zaliczył do nich tradycyjny płodozmian, w którym zboża (jare i ozime) stanowią 50 proc. uprawianych roślin. Różne uprawy narzucają bowiem konieczność zmiany stosowanych herbicydów, a jednocześnie cykl rozwoju chwastów ulega zakłóceniu. Odmienny sposób przygotowania gleby i różny czas siewu zakłócają także kiełkowanie chwastów. Orkę siewną i ewentualne uprawki mechaniczne w okresie po wschodach uznał za skuteczny sposób zwalczania kiełkujących chwastów. Do bardzo ważnych elementów agrotechniki zaliczył także korzystanie z kwalifikowanego, a więc pozbawionego nasion chwastów, materiału siewnego. Rotacja herbicydów i stosowanie zbiornikowych mieszanin herbicydowych, uznał on jedynie za uzupełnienie tej strategii.

Na plantacji zbóż (przede wszystkim ozimych), na których wykryto populacje miotły zbożowej odporne na herbicydy z grupy ALS, zaproponował następującą metodę zwalczania tego gatunku:
• wykonać wczesny jesienny zabieg chemiczny (najlepiej doglebowy lub wczesnonalistny) z użyciem herbicydu zawierającego w swoim składzie substancję aktywną (ewentualnie mieszaninę substancji aktywnych) należącą do innej grupy chemicznej (np. chlorotoluron, izoproturon, izoproturon+pendimetalina, diflufenican+flufenacet, flufenacet+metrybuzyna, prosulfokarb),
• w przypadku konieczności wykonania zabiegu korygującego wiosną, do zwalczania zastosować graminicydy (substancja aktywna: fenoksaprop-P-etylu, pinoksaden, tralkoksydym),
• w kolejnych sezonach wegetacyjnych na polach obsianych zbożami, należy wykluczyć stosowanie herbicydów sulfonylomocznikowych. W ich miejsce wprowadzić natomiast herbicydy na przykład z grupy inhibitorów fotosyntezy jak choćby izoproturon, linuron, które są najbardziej skuteczne w zwalczaniu miotły zbożowej poza grupą ALS, a także z użyciem innych substancji aktywnych z innych grup chemicznych. Dzięki temu następuje stopniowa eliminacja z plantacji roślin miotły odpornych na grupę środków z ALS,
• po upływie 3-4 lat stosowania herbicydów z innych grup chemicznych niż ALS, możliwe jest zastosowanie herbicydu dwuskładnikowego zawierającego w składzie sulfonylomocznik lub mieszaniny zbiornikowej dwóch herbicydów handlowych. W kolejnych latach możliwy jest powrót do rotacyjnego stosowania herbicydów z grupy ALS,
• na stanowiskach potencjalnie zagrożonych odpornością prostą lub krzyżową (biotyp odporny na jakiś herbicyd wykazuje jednocześnie odporność na inne herbicydy należące do tej samej grupy chemicznej lub posiadające ten sam mechanizm działania), efekt zmiany środka na inną grupę chemiczną daje pozytywne rezultaty,
• efektem długotrwałego powstrzymywania narastania odporności chwastów jest stosowanie mieszanin herbicydów, mających w swym składzie związki o różnym mechanizmie działania. W przypadku wystąpienia na traktowanym polu uodpornionych osobników, szansa ich zniszczenia jest wysoka, gdyż wystawione są na działanie chociażby jednej z zastosowanych substancji aktywnych.

Przykładowe grupy herbicydów wg mechanizmów działania
Inhibitory ALS
• chlorosulfuron, nikosulfuron, sulfosulfuron, mezosulfuron, propoksykarbazon ...
Inhibitory ACCazy
• diklofop, fenoksaprop, pinoksaden, chzalofop, fluazyfop, cykloksydym, kletodym ...
Herbicydy bielące
• mezotrion, tembotrion, izoksaflutol ...
Inhibitory kiełkowania
• flufenacet, metazachlor, dimetachlor, metolachlor, napropamid

Herbicydy Dawka g/ha Termin zabiegu Skuteczność zniszczenia - % Plon ziarna t/ha
Kontrola szt./m2 - - (155) 4,57
Glean 25 T1 10 5,04
Glean//Axial 25+0,9 T1//T2 100 5,56
Glean//Atlantis+Actriob 25+0,2 T1//T2 70 5,44
Glean//Atlantis+
Actriob//Axial 25+0,2+0,9 T1//T2//T3 100 5,76
Glean//Apyros+Atpolan 25+13,3 T1//T2 60 5,25
Glean//Apyros+Atpolan//Axial
25+13,3+0,9 T1//T2//T3 100 5,51
Glean//Attribut+Atpolan 25+60 T1//T2 65 5,41
Glean//Attribut+Atpolan//Axial
25+60+0,9 T1//T2//T3 100 5,62