PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Sucho na polu

Ocieplanie klimatu będzie powodować coraz częstsze susze. Najlepszy sposób na ograniczanie strat powodowanych przez nie to deszczowanie. Niestety, jest drogie i większość rolników nie ma do tego niezbędnego sprzętu.



Mniejsze lub większe susze pojawiają się na naszych polach coraz częściej. W pewnym stopniu można ograniczyć ich wpływ przez prawidłową uprawę i nawożenie.

Potrzeby wodne

Rośliny mają różne potrzeby wodne, które określane są tzw. współczynnikiem transpiracji, oznaczającym, ile roślina musi wyparować litrów wody do wytworzenia 1 kg suchej masy.

Współczynnik transpiracji (l/kg s.m.):

  • względnie niski:

proso – 200–300,
kukurydza – 300–400,
buraki cukrowe – 350–450,

  • średnio wysoki:

pszenica – 400–500,
jęczmień – 400–550,
owies – 400–600,
żyto – 400–650,
rośliny strączkowe – 400–650,
słonecznik – 500–600,
buraki pastewne – 550–700,

  • względnie wysoki: len, koniczyna, lucerny, trawy – 700–900.

Współczynnik transpiracji nie jest wartością stałą dla danego gatunku rośliny, ale zależy od wielu czynników: temperatury, wilgotności gleby, jej typu, zasobności w składniki pokarmowe i jej odczynu. Na przykład okazuje się większy dla gleb suchszych i lżejszych, a zmniejsza się wraz ze wzrostem zasobności gleby w składniki pokarmowe.

O potrzebach wodnych decyduje nie tylko współczynnik transpiracji, ale także ilość wytwarzanej suchej masy. Przykładem są buraki cukrowe, które mają niski współczynnik transpiracji, ale wytwarzają duże ilości suchej masy. Dlatego hektar buraków zużywa podczas sezonu wegetacyjnego ponad 3,5 mln l wody (ponad 350 mm).

Różna wrażliwość

Duży wpływ na reakcję roślin na suszę ma ich system korzeniowy. Silny i głęboki pozwala czerpać wodę z głębszych warstw gleby, która jest niedostępna dla roślin o płytszych i mniej wykształconych korzeniach. Niekorzystne działanie niedoboru wody na wzrost i plonowanie roślin staje się widoczne przede wszystkim na glebach o małej zasobności w składniki pokarmowe. Dobre odżywienie roślin zwiększa głębokość ukorzenienia i przerośnięcia gleby korzeniami, zmniejsza transpirację roślin. Powoduje także szybszy wzrost początkowy roślin, co umożliwia im wczesne zakrycie gleby. W ten sposób następuje ograniczenie nieproduktywnego parowania i zahamowanie wzrostu chwastów.

Susza powoduje największe szkody, gdy potrzeby wodne roślin są największe, czyli podczas kwitnienia. Zboża ozime i rzepak ozimy są mniej wrażliwe na suszę, gdyż dobrze wykorzystują wodę z opadów jesiennych, zimowych i wiosennych. Najbardziej odporne na suszę jest żyto ozime, które ma ze wszystkich zbóż najsilniej rozwinięty system korzeniowy. Najbardziej podatna okazuje się pszenica ozima. Natomiast zboża jare są najbardziej wrażliwe na susze, gdyż nie potrafią dobrze wykorzystywać zapasów wody pozimowej. Szczególnie podatny na suszę jest owies, który ma bardzo duże potrzeby wodne i rozrzutnie gospodaruje wodą. Najodporniejszym zbożem jarym okazuje się natomiast jęczmień. Suszę dobrze także znosi kukurydza, która zwija wtedy liście, aby ograniczyć parowanie.

Duże zróżnicowanie jest też w grupie roślin okopowych. Najczęściej buraki cukrowe lepiej znoszą braki wody w glebie niż ziemniaki.

Dobór odmian

Hodowcy wciąż poszukują odmian, na przykład buraków cukrowych, które byłyby odporniejsze na suszę. Jak na razie jednak nie udało się odnieść w tym zakresie większych sukcesów, chociaż są odmiany GMO mające gen odpowiedzialny za taką cechę. Wyniki badań dowodzą jednak, że odmiany odporniejsze na suszę zwykle gorzej plonują przy optymalnej wielkości opadów.

Nawożenie organiczne

Nawozy organiczne będące źródłem próchnicy bardzo dobrze magazynują wodę. Podstawowy nawóz, jakim jest obornik, powinno się rozrzucić jesienią. Należy unikać stosowania go pod ziemniaki wiosną, bo przyoranie w tym czasie bardzo przesusza glebę. Niedopuszczalne jest – spotykane, niestety, w praktyce – wiosenne stosowanie obornika pod buraki cukrowe, a nawet zboża jare.

Nawożenie mineralne

Podstawowym składnikiem decydującym o odporności roślin na suszę jest potas. Bierze on bowiem udział w regulowaniu gospodarki wodnej. Jego dawki należy jednak dostosować do zapotrzebowania roślin na ten składnik. Na glebach lekkich, przesuszonych, nie powinno się nawozić potasem na zapas. Nawozy potasowe, podobnie jak fosforowe, należy stosować jesienią przed orką przedzimową. Jedynie na glebach bardzo lekkich, ze względu na ryzyko wymywania potasu, zaleca się rozsiewać je wczesną wiosną. Azot trzeba wnosić w dwóch, trzech dawkach, co zwiększa jego wykorzystanie przez rośliny. Najlepiej stosować go w formie saletrzanej, na przykład w postaci saletrzaku, bo nawozy takie są łatwiej rozpuszczalne w wodzie, co ułatwia ich pobieranie przez rośliny. Wskazane jest dokarmianie roślin dolistnie azotem (wodnym roztworem mocznika) z dodatkiem siedmiowodnego siarczanu magnezowego i mikroelementami. W wypadku zbóż wykonuje się to w fazie strzelania w źdźbło (najczęściej, gdy gleba jest przesuszona – mniejsza dostępność składników pokarmowych).

Ochrona chemiczna

Podczas suszy należy ograniczyć stosowanie mechanicznych zabiegów pielęgnacyjnych, na przykład bronowania podczas krzewienia zbóż i spulchniania międzyrzędzi w uprawie buraków. Podobnie kilkukrotne obredlanie ziemniaków powoduje znaczne przesuszenie gleby.
Chwasty powinno się zwalczać przede wszystkim odpowiednio dobranymi herbicydami, pamiętając przy tym, że preparaty doglebowe podczas suszy są mało skuteczne. Skuteczniejsze są środki nalistne. Podczas wykonywania oprysków trzeba zwracać uwagę na temperaturę powietrza, zwłaszcza w wypadku insektycydów. Gdy jest gorąco, zabiegi przeprowadza się raczej wieczorem niż rano.

Należy stosować maksymalną dawkę wody zalecaną dla danego preparatu i zwalczanych chwastów, chorób lub szkodników.

Podczas suszy powinno się unikać łącznego stosowania agrochemikaliów, bo zwiększa się w takich warunkach ryzyko uszkodzenia roślin. Są już one bowiem poddane stresowi suszy, który osłabia ich mechanizm odpornościowy.

Uprawa pożniwna

Uprawę pożniwną trzeba przeprowadzić natychmiast po zbiorze zbóż lub rzepaku agregatem ścierniskowym. Wszystkie zabiegi uprawowe należy wykonywać późnym wieczorem albo nocą, nigdy w południe, gdy jest najgoręcej. W razie tradycyjnej podorywki pługiem zabieg ten trzeba przeprowadzić na nieco większą głębokość niż zwykle (10 zamiast 5–6 cm). Płytka podorywka nie chroni bowiem przed ubytkiem wody z gleby. Do pługa najlepiej jest dołączyć bronę, a w ostateczności pole zabronować bezpośrednio po zakończeniu podorywki.

Gdy planuje się wysiew międzyplonu ścierniskowego, na przykład gorczycy, trzeba to zrobić natychmiast po zakończeniu uprawy ścierniska. Najlepszym rozwiązaniem jest wykorzystanie do tego celu agregatu uprawowego z nabudowanym siewnikiem, co pozwala za jednym przejazdem uprawić ściernisko i wysiać międzyplon. Podczas suszy należy zastanowić się jednak nad celowością siewu międzyplonów ścierniskowych, bo mogą być duże kłopoty ze wschodami. Rosnąca gorczyca będzie także zabierać wodę potrzebną roślinom następczym.
Powinno się unikać talerzowania ścierniska, które znacznie gorzej niż podorywka chroni glebę przed stratami wilgoci.

W jednym wypadku ściernisko może pozostać niepodorane, tzn. gdy planuje się walkę z perzem. Trzeba pozwolić, aby chwast ten osiągnął wysokość 10–25 cm i wytworzył co najmniej 3–4 w pełni wykształcone liście.

Podczas suszy należy unikać mechanicznego zwalczania perzu, jak i innych chwastów przez kilkakrotne bronowanie, kultywatorowanie. Jest to sposób bardzo pracochłonny i mało skuteczny, powoduje też znaczne straty wody. Podobnie, gdy pole jest podorane i następują wschody chwastów, nie należy zwalczać ich mechanicznie, ale zastosować herbicydy totalne. Najczęściej podczas oprysku jednoroczne chwasty jednoliścienne powinny mieć co najmniej 5 cm wysokości, a chwasty dwuliścienne powinny w pełni wykształcić dwa liście właściwe.

Uprawa przedsiewna

Orkę siewną pod rzepak ozimy lub jęczmień ozimy, które sieje się najwcześniej, trzeba wykonać późnym popołudniem, wieczorem lub nocą, a rolę po orce doprawić natychmiast agregatem uprawowym.

W wypadku żyta, które wymaga gleby odleżałej bezpośrednio po orce, należy zastosować wał Campbella, który wgłębnie ugniata glebę. Niedopuszczalne jest trzytygodniowe oczekiwanie na osiadanie gleby po orce. Gdy istnieja taka możliwość, należy dotrzymywać optymalnego terminu siewu dla zbóż ozimych i rzepaku ozimego. Tylko w ten sposób uda się zapewnić prawidłowy rozwój systemu korzeniowego. Opóźnienie siewu zawsze powoduje jego gorszy rozwój, czego nie można nadrobić za pomocą innych zabiegów, na przykład zwiększonego nawożenia azotem. Podczas suszy nasiona należy wysiewać głębiej niż przy optymalnych warunkach wilgotnościowych.

Uprawa przedzimowa

Uprawę przedzimową rozpoczyna się od gleb lekkich, a na ciężkich lepiej poczekać na poprawę ich wilgotności. Wszystkie pola nieobsiane oziminami lub międzyplonami do siewu w mulcz trzeba bezwględnie zaorać przed zimą. Jeśli nie można zrobić orki na głębokość 25–30 cm, należy ją przeprowadzić na taką głębokość, do jakiej sięga wilgotność uprawowa.

Gdy gleba jest bardzo sucha, nie można orać na siłę, lecz poczekać na deszcz. W przeciwnym razie gwałtownie wzrasta zużycie paliwa, zwiększa się ryzyko uszkodzenia pługa i niszczy się strukturę gleby.

Zabieg, który poprawia strukturę gleby i zwiększa jej możliwości do magazynowania wody, to głęboszowanie. Powinien być wykonywany na danym polu raz na cztery lata, zwłaszcza przed uprawą roślin o głębokim systemie korzeniowym, na przykład buraków cukrowych. W latach suchych głęboszowanie należy przeprowadzić tylko wtedy, gdy opady dostatecznie nawilgocą glebę (z tych samych powodów, co w wypadku orki).

Uprawa wiosenna i siew

Uprawę wiosenną należy rozpoczynać tak wcześnie, jak to tylko możliwe. W pierwszej kolejności trzeba zająć się glebami ciężkimi, nawet za cenę opóźnienia uprawy gleb lekkich. Opóźnienie prac na glebach ciężkich powoduje bowiem ich gorsze przygotowanie do siewów. Po każdym spulchnieniu gleby należy przeprowadzić wałowanie wałem kruszącym.

Głębokość uprawy przedsiewnej powinna być równa głębokości siewu nasion. Przy uprawie roślin wczesnego siewu, na przykład owsa, pszenicy jarej trzeba liczbę zabiegów ograniczyć do minimum, by nie opóźniać siewu. W razie potrzeby uprawę wykonuje się nocą, aby straty wody z gleby spowodowane parowaniem były jak najmniejsze.

Należy wykorzystywać agregaty uprawowe, co powoduje nie tylko ograniczenie strat wody, ale umożliwia także dokładniejsze doprawienie roli przed siewem przy zmniejszonej liczbie przejazdów.W uprawie buraków cukrowych stosuje się metodę jednego przejazdu, podczas którego przygotowuje się glebę do siewu.

Na glebach lekkich uprawę przedsiewną można ograniczyć nawet do jednokrotnego bronowania i siewu, a wszelkie zabiegi spulchniające rolę zastępować wałowaniem.

Należy unikać orki wiosennej. W wyjątkowych sytuacjach, gdy gleba jest bardzo zbita po zimie, dobrze ją wykonać nocą i natychmiast rolę doprawić do siewu. Nie wolno pozostawiać zaoranego pola na kilka dni. Po siewie pole można zawałować wałem gładkim, co zwiększa intensywność podsiąkania wody, ale grozi zaskorupieniem gleby w razie wystąpienia obfitych opadów.

Źródło: "Farmer" 09/2008



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.236.156.32
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.