PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Tolerancja zbóż ozimych na zakwaszenie gleby

Tolerancja zbóż ozimych na zakwaszenie gleby
Poziom plonowania wszystkich gatunków zbóż zależy w dużym stopniu od warunków glebowych

Autor:

Dodano:

Tagi:

Reakcja poszczególnych gatunków na zbyt niskie pH nie jest jednakowa. Najbardziej wrażliwy jest jęczmień ozimy, natomiast żyto ozime wykazuje dużą tolerancję.



Poziom plonowania wszystkich gatunków zbóż zależy w dużym stopniu od warunków glebowych (kompleks przydatności rolniczej gleb, skład granulometryczny gleby, odczyn gleby). Odczyn gleby jest istotnym czynnikiem ograniczającym produkcję rolniczą. Z badań chemizmu gleb Polski wynika, że 29 proc. gleb użytków rolnych w Polsce wykazuje bardzo kwaśny odczyn (rys.).

Zakwaszenie gleb w Polsce ma genezę naturalną i wynika z przewagi opadów atmosferycznych nad parowaniem oraz rodzaju skał macierzystych, wśród których dominują polodowcowe skały osadowe silnie rozmyte i przesortowane przez wody lodowcowe. Nakładają się na to procesy antropogenicznego zakwaszania gleb. Najważniejszymi z nich są: nawożenie mineralne nawozami azotowymi, amonowymi i amidowymi oraz potasowymi, odprowadzanie składników zasadowych z wysokimi plonami roślin oraz emisje kwasotwórcze zanieczyszczeń powietrza – głównie SO2 i NH3. Emisje te pochodzą ze spalania surowców energetycznych, głównie węgla i pochodnych ropy naftowej, a także z rolnictwa.

Zakwaszenie gleb skutkuje najczęściej mobilizacją i immobilizacją składników pokarmowych roślin i toksycznych metali ciężkich. Z zakwaszeniem związany jest również spadek kationów zasadowych, zwłaszcza Ca2+ i Mg2+ w kompleksie sorpcyjnym i roztworze glebowym oraz hamowanie ich pobierania przez rośliny na skutek antagonistycznego oddziaływania jonów glinu i manganu. Pojawienie się w roztworze glebowym mobilnych form glinu, żelaza i manganu powoduje też spadek zawartości dostępnych dla roślin form fosforu i molibdenu. Słaby wzrost roślin, niskie plonowanie, a w skrajnych wypadkach całkowite wypadanie roślin na glebach kwaśnych związane są najczęściej z toksycznym działaniem glinu.

Objawy toksycznego działania jonów glinu na roślinach są niespecyficzne. W częściach nadziemnych roślin dochodzi do objawów niedoboru magnezu, wapnia, fosforu czy molibdenu. Jony glinu z roztworu glebowego bezpośrednio oddziałują na korzenie, następuje zahamowanie ich wzrostu, silne grubienie, redukcja korzonków bocznych i najdrobniejszych włośników korzeniowych. Po dłuższym oddziaływaniu toksycznego glinu stożki wzrostu brunatnieją i zamierają korzenie, szczególnie roślin młodych. Prowadzone od wielu lat badania wykazały, że w roślinach uprawnych istnieje zmienność genetyczna pod względem reakcji na glin zarówno między gatunkami, jak i odmianami lub genotypami w obrębie gatunków.

Jęczmień ozimy

Rośliny zbożowe charakteryzują się niejednakowymi systemami korzeniowymi i dlatego różnią się wymaganiami glebowymi i reakcją na zakwaszenie gleby. Jęczmień ozimy jest spośród zbóż ozimych najbardziej wrażliwy na kwaśny odczyn gleby. Badania wykonane w Zakładzie Uprawy Roślin Zbożowych IUNG-PIB w Puławach wykazały, że zróżnicowanie plonu ziarna jęczmienia ozimego w zależności od pH gleby w zakresie 5,0-6,7 jest znaczne. Jęczmień ozimy najwyższy plon ziarna, czyli 7,88 t/ha, uzyskał przy pH powyżej 6,0; przy pH 5,0-6,0 było to 7,13 t/ha; natomiast przy pH poniżej 5,5 plonował na poziomie 6,54 t/ha. Odmiany jęczmienia ozimego w sposób zróżnicowany reagują na zmienne pH gleby. Odmianę Scarpia można zalecać do uprawy na glebach o nieuregulowanym odczynie. Natomiast odmiana Lomerit jest bardzo wrażliwa na kwaśny odczyn gleby (tab. 1).

Pszenica i pszenżyto ozime

Drugim gatunkiem zboża, który jest wrażliwy na kwaśny odczyn gleby, jest pszenica ozima. Badania prowadzone w IUNG-PIB wykazały, że plonowanie pszenicy ozimej przy wyższym pH gleby (powyżej 6,0) było wyższe o 18,2 proc. niż przy pH poniżej 5,5 (tab. 2). Odmiany Ludwig, Smuga i Satyna uprawiane na glebach kwaśnych (pH poniżej 5,5) plonują o 7,5-10,3 proc. mniej niż na glebach o odczynie zbliżonym do obojętnego. Odmiany Bogatka, Fregata, Kris, Rapsodia charakteryzują się większą wrażliwością na kwaśny odczyn gleby (tab.2).

Pszenica ozima w porównaniu do jęczmienia ozimego reaguje mniejszym spadkiem plonu ziarna wraz z obniżeniem pH gleby. Przy pH 4,3-4,9 pszenica ozima plonuje o 27 proc. niżej niż przy pH 6,6-7,2, natomiast jęczmień ozimy reaguje w tych warunkach większym spadkiem plonu ziarna (31 proc.). Z danych przedstawionych w tabeli 3 wynika, że optymalne pH do uprawy pszenicy ozimej i jęczmienia ozimego wynosi 5,9-7,2 (tab. 3).

Odczyn gleby jest również ważnym czynnikiem decydującym o poziomie plonowania pszenżyta ozimego. Plonowanie pszenżyta ozimego przy pH gleby 5,0-5,5 jest o 9,3 proc. mniejsze niż przy pH powyżej 6,0. Mniejszymi zniżkami plonu ziarna (7,2-7,5 proc.) przy pH gleby 5,0-5,5 odznaczają się odmiany Todan i Sorento, co wzmacnia ich znaczenie przy uprawie na glebach o nieuregulowanym odczynie. Natomiast odmiana Leontino wykazuje mniejszą tolerancję na kwaśny odczyn gleby, zniżka plonu ziarna wynosi 13,6 proc. (tab. 4).

Żyto ozime             

Wśród zbóż ozimych żyto ozime jest uważane za bardziej tolerancyjne na kwaśny odczyn gleby od pszenicy, jęczmienia i pszenżyta. Większa tolerancyjność żyta na uprawę w gorszych warunkach glebowych jest związana z jego większym (na tle innych zbóż) systemem korzeniowym penetrującym głębsze warstwy gleby. Zróżnicowanie plonu ziarna żyta ozimego pod wpływem zmieniającego się pH gleby jest nieznaczne. Na glebach kwaśnych o pH poniżej 5,0 uzyskuje plon ziarna mniejszy o 6,8 proc. w porównaniu do uprawy na glebach o pH powyżej 5,0 (tab. 5).

Porównując reakcję pszenżyta ozimego i żyta ozimego na pH gleby, należy stwierdzić, że pszenżyto ozime wykazuje mniejszą w stosunku do żyta tolerancję na kwaśny odczyn gleby. Przy pH gleby w zakresie 4,3-4,9 obniżka plonu ziarna pszenżyta ozimego wynosi 20 proc., a żyta ozimego 15 proc. (tab. 6).

Podsumowując, należy stwierdzić, że zakwaszenie gleb poprzez wpływ na dostępność składników pokarmowych dla roślin uprawnych ogranicza produkcję roślinną w rolnictwie zarówno pod względem ilościowym, jak i jakościowym.

Jest ono z tego powodu istotnym problemem współczesnego rolnictwa w Polsce. W celu neutralizacji zakwaszenia gleb niezbędne jest ich wapnowanie. Wywołuje ono zmianę na korzyść właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych gleb, przyczynia się do poprawy warunków wzrostu i rozwoju roślin uprawnych. Wapnowanie, mimo że stanowi element racjonalnego gospodarowania w rolnictwie, jest niestety zabiegiem niedocenianym, a w związku z tym także mało popularnym w Polsce.         



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.237.16.210
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

KONTAKT24

Widziałeś, słyszałeś coś ważnego? Byłeś świadkiem niecodziennego wydarzenia? Napisz do nas! Opublikujemy, zainterweniujemy, pokażemy całemu światu. Jesteśmy dla Was 24 h na dobę, 7 dni w tygodniu.

DODAJ PLIKI

Kliknij lub przeciągnij pliki z dysku i upuść. Max. rozmiar pliku 4 MB.

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do odwołania zgody oraz prawo sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl. Wycofanie zgody nie wpływa na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego przed jej wycofaniem.

W dowolnym czasie możesz określić warunki przechowywania i dostępu do plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej.

Jeśli zgadzasz się na wykorzystanie technologii plików cookies wystarczy kliknąć poniższy przycisk „Przejdź do serwisu”.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.