Formy jare zbóż charakteryzują się z zasady mniejszym potencjałem plonowania względem ozimych odpowiedników. Nie oznacza to jednak, że mają mniejsze wymagania. Wręcz przeciwnie, zboża jare, zwłaszcza pszenica i jęczmień, potrzebują bardzo dobrych stanowisk, zasobnej gleby i zapasu wilgoci. Termin siewu zbóż jarych przypada na przełom marca i kwietnia, dlatego też mamy teraz ostatni moment, żeby jak najlepiej przygotować stanowiska.

Nawożenie zbóż jarych

Fosfor i potas w całości dostarcza się zbożom jarym przedsiewnie, podobnie jak około 60% azotu oraz część magnezu i siarki. Ten zabieg warto wykonać wczesną wiosną, jeszcze przez uprawkami przedsiewnymi. Dawki poszczególnych składników pokarmowych powinny być dostosowane do zasobności gleby i zapotrzebowania roślin. W obecnej sytuacji bardzo drogich nawozów precyzyjne wyliczanie dawek staje się na szczęście powszechną praktyką, ale jednocześnie nie można zaniżyć ilości wysiewanych nawozów, gdyż na to rośliny zareagują spadkiem plonu.

Na zasobność gleby duży wpływ mają resztki po zbiorze przedplonu. W przypadku zbóż jarych często jest to kukurydza na ziarno, która pozostawia średnio 10kg/t N, 2,5kg/t P2O5, 15kg/t K2O i 2kg/t MgO lub burak cukrowy, po którego zbiorze pozostaje około 1,5kg/t N, 0,5kg/t P2O5, 4kg/t K2O, 0,5kg/t MgO. Warto też w tym miejscu wspomnieć o wapnowaniu na resztki pożniwne, które powinno być wykonane już jesienią. Nie tylko pomoże szybciej rozłożyć materię organiczną, ale przede wszystkim podniesienie pH gleby, dzięki czemu poprawi się przyswajalność składników pokarmowych.

Ze względu na krótki okres wegetacji zbóż jarych warto dopilnować, żeby stosowane nawozy zawierały składniki pokarmowe w formach łatwo przyswajalnych dla roślin. W praktyce najczęściej stosunek N:P:K w nawożeniu zbóż jarych wynosi 2,5:1:2,2. Wyjątkiem jest jęczmień browarny, w którym stosuje się niższą dawkę azotu. Nie warto jednak stosować tego pierwiastka w ilościach mniejszych niż zalecane, gdyż stymuluje on rozwój systemu korzeniowego, który w roślinach jarych w krótkim czasie musi zapewnić dostęp do głębiej położonych zasobów wody.

Szukasz materiału siewnego? Sprawdź oferty w portalu Giełda Rolna! 

Uprawa przedsiewna

Duże znaczenie dla prawidłowego wzrostu i rozwoju zbóż jarych ma starannie wykonana uprawa. Rośliny te muszą mieć doskonałe warunki do rozwoju systemu korzeniowego, ale jednocześnie nie można dopuścić do przesuszenia gleby, gdyż zasoby wody pozimowej są ograniczone. Warto też zwrócić uwagę na dobre wymieszanie resztek po zbiorze przedplonu, co pozwoli ograniczyć presję chorób grzybowych.

Z pewnością błędem byłoby wykonywanie wiosną głębokiej orki, która doprowadzi do błyskawicznego przesuszenia gleby. Odpowiedni czas na użycie pługa był jesienią, podobnie jak na zastosowanie nawozów naturalnych. Wiosną trzeba się ograniczyć do jak najmniejszej ilości płytkich zabiegów doprawiających glebę. Wskazane jest, aby zastosowany agregat uprawowy wyposażony był w wał. Dzięki temu nie tylko spulchni glebę, zapewniając optymalne warunki dla rozwoju systemu korzeniowego, ale też zagęści powierzchniową warstwę, ograniczając parowanie. Ponadto na glebach lekkich nie warto stosować wiosną agregatów aktywnych, gdyż mogą one nadmiernie rozluźnić strukturę gleb, które i bez tego charakteryzują się niewielką pojemnością wodną.

Wymagania pszenicy jarej

Na każdą tonę wytworzonego ziarna pszenica jara potrzebuje około 25-30 kg N, 10-15 kg P2O5, 15-25 kg K2O, 2-3 kg MgO i 3-4 kg S. Ponadto gatunek ten, obok jęczmienia, charakteryzuje się największymi wymaganiami glebowymi spośród zbóż jarych. Do siewu pszenicy jarej najlepiej przystąpić na glebach klas bonitacyjnych I-IVb, o dużej zdolności zatrzymywania wody i odczynie pH 6-6,8.

Gatunek ten jest uprawiany głównie z przeznaczeniem na mąkę, dlatego też szczególnie warto zadbać o zbilansowane nawożenie zapewniające najwyższą jakość ziarna. Pszenica jara jest w stanie wykształcić dobrze rozbudowany jak na zboże jare system korzeniowy. Potrzebuje jednak odpowiednią ilość czasu, dlatego ważny będzie odpowiednio wczesny siew. Niedobór wody jest zasadniczym czynnikiem obniżającym plon.

Wymagania jęczmienia jarego

Gatunek ten, obok pszenicy, jest jednym z najbardziej wymagających zbóż jarych. Średnio na każdą tonę wytworzonego ziarna jęczmień jary potrzebuje 20-30 kg N, 10-15 kg P2O5, 20-30 kg K2O, 2-3 kg MgO i 3-4 kg S. W przypadku azotu wyjątkiem jest jęczmień browarny, w którym wysoka zawartość białka w ziarnie nie jest pożądana, dlatego nawożenie tym pierwiastkiem jest ograniczone, a optymalny stosunek N:P:K wynosi 1:2:3.

Do siewu jęczmienia jarego najlepiej przystąpić na glebach klas bonitacyjnych I-IIIb, o odczynie pH 6-6,8, dobrze zatrzymujących wodę, ale nie mokrych. Gatunek ten zaliczany jest do wrażliwych na zakwaszenie gleby, dlatego nie można dopuścić do spadku pH poniżej 6. Jęczmień jary wytwarza system korzeniowy słabiej rozwinięty niż u innych zbóż. Z tego względu ważne jest zapewnienie mu odpowiedniej ilości wody i składników pokarmowych w powierzchniowej warstwie gleby.

Wymagania pszenżyta jarego

Pszenżyto łączy zalety pszenicy i żyta, dając wysokie plony na słabszych stanowiskach. Do siewu z powodzeniem można przystępować na glebach kompleksu żytniego bardzo dobrego i dobrego. Gatunek ten charakteryzuje się wyższą niż pszenica czy jęczmień odpornością na niskie pH gleby czy odpornością na choroby. Pszenżyto jare należy wysiewać jak najwcześniej. 

Gatunek ten wykształca dobrze rozbudowany jak na zboże jare system korzeniowy, dzięki czemu efektywnie pobiera z gleby wodę i składniki pokarmowe. Średnio na każdą tonę wytworzonego ziarna pszenżyto jare potrzebuje 20-25 kg N, 15-20 kg P2O5, 20-25 kg K2O, 2-3 kg MgO i 3-4 kg S. Ziarno tego gatunku jest wykorzystywane przede wszystkim do celów paszowych.

Wymagania owsa

Znaczenie owsa w strukturze zasiewów jest dziś nieporównywalnie mniejsze niż kilkadziesiąt lat temu, gdy jego ziarno stanowiło popularną paszę dla koni, stanowiących główną siłę pociągową gospodarstw. Jest to jednak cenny gatunek fitosanitarny, uprawiany z powodzeniem na płatki czy kaszę. Na każdą tonę wytworzonego ziarna owies potrzebuje około 20-30 kg N, 10-15 kg P2O5, 20-30 kg K2O, 2-3 kg MgO i 3-4 kg S.

Jest to gatunek o niewielkich wymaganiach odnośnie zasobności i pH gleby czy przedplonu. Owies sprawdza się również na stanowiskach zdegradowanych. Jest jednak wrażliwy na niedobór wody, który będzie powodował znaczący spadek plonu. Owies charakteryzuje się ponadto krótkim okresem wegetacji i wysoką odpornością na choroby czy konkurencję ze strony chwastów.

Wymagania żyta jarego

Żyto znane jest z niewielkich wymagań i niskich kosztów prowadzenia plantacji. Charakteryzuje się ponadto wysoką odpornością na choroby i konkurencję ze strony chwastów, a także brakiem podatności na wyleganie. Do siewu żyta jarego z powodzeniem można przystąpić na słabych glebach kompleksy żytniego dobrego i słabego, jednak dla wysokich plonów warto wybrać kompleks żytni bardzo dobry. Gatunek ten nadaje się również na stanowiska zdegradowane, a także dobrze znosi niskie pH gleby.

Średnio na każdą tonę wytworzonego ziarna żyto jare potrzebuje 15-20 kg N, 10-20 kg P2O5, 15-25 kg K2O, 2-3 kg MgO i 3-4 kg S. Gatunek ten sprawdza się nawet na glebach VI klasy bonitacyjnej, o odczynie pH nawet 4,5, jednak niedobór wody może wpłynąć na spadek plonu. Ziarno żyta ma szerokie zastosowanie nie tylko jako pasza, ale też w przemyśle młynarskim i spirytusowym.