Owies jest tańszy w uprawie niż inne zboża. Wymaga bowiem nie tylko mniej intensywnego nawożenia, ale również mniejszej ochrony chemicznej. Wadą jest natomiast, niestety, niższa cena ziarna w skupie.

Nawożenie

Nawożenie azotowe wykonane przed siewem wpływa przede wszystkim na liczbę kłosków w wiesze, co decyduje o plonie ziarna. Azot zastosowany natomiast w późniejszym terminie przedłuża produktywność liści i zwiększa zawartość białka w  ziarnie. Dawki do 60 kg azotu na hektar wnosi się jednorazowo przed siewem, bo nie ma potrzeby ich dzielić. Większe natomiast zaleca się stosować w dwóch terminach: 2/3 dawki przed siewem, a 1/3 – w fazie strzelania w źdźbło lub na początku wiechowania owsa. Łączna dawka azotu nie przekracza najczęściej 80 kg N/ha. Najlepszymi nawozami azotowymi dla owsa są saletra amonowa i saletrzak.

Owies jest wyjatkowo wrażliwy na niedobór fosforu i potasu. Na glebach mało zasobnych należy zastosować 60–80 kg P2O5 i 130–160 kg K2O na hektar. Składniki te, najlepiej w formie nawozów wieloskładnikowych, stosuje się przede wszystkim wiosną przed uprawą przedsiewną.

W nawożeniu owsa ważny jest magnez będący składnikiem chlorofilu. Przy dużych niedoborach może on być wniesiony po zbiorze przedplonu w formie wapna magnezowego, a przy mniejszych – w nawozach wieloskładnikowych przed siewem owsa.

Uprawa

Owies jest wrażliwy na nadmierne zagęszczenie gleby, dlatego należy unikać uprawy przedsiewnej przy zbyt dużym uwilgotnieniu. Dlatego ciągniki powinny mieć koła bliźniacze i spulchniacze śladów. Przedsiewne przygotowanie pola do siewu powinno być płytkie (na 5 cm), najlepiej za pomocą jednego przejazdu agregatu uprawowego składającego się z brony i wału strunowego. Zbyt głębokie wzruszenie gleby utrudnia podsiąkanie wody do wysianych ziarniaków, co powoduje opóźnienie wschodów owsa i obniżkę plonu.

Siew

Pod koniec 2007 r. w krajowym rejestrze znajdowało się 31 odmian, w tym jedna o brązowej łusce (Gniady).

Owies bardzo silnie reaguje na opóźnienie siewu w każdym rejonie kraju. Na przykład na Dolnym Śląsku każdy dzień opóźnienia siewu w porównaniu z terminem optymalnym powoduje obniżkę plonu ziarna o 80 kg na hektar. Dlatego trzeba siać go jak najwcześniej, jak tylko pozwala na to stan gleby. Wczesny siew wpływa korzystnie na wszystkie elementy struktury plonu: obsadę wiech, liczbę kłosków w wiesze i masę 1000 ziarn. Pozwala także na głębsze i silniejsze ukorzenienie się roślin. Decyduje to o większej zwartości łanu i odporności na wyleganie. Poza tym ziarno ma mniejszy udział plewki. Owies zasiany wcześnie podczas suszy wykształca dorodniejsze ziarno. Wcześniejszy siew owsa zwiększa także jego odporność na niektóre choroby, a szczególnie rdzę. Mniejsze szkody wyrządzają także szkodniki, np. ploniarka zbożówka (w okresie składania jaj tego szkodnika wcześnie zasiany owies jest dobrze rozwinięty).

O wielkości spadku plonu decyduje jakość gleby i ilość opadów. Najmniejsza obniżka plonu spowodowana opóźnieniem siewu jest na glebach cięższych i przy dostatecznych opadach, a największa – na glebach lżejszych i podczas suszy.

Owies słabo się krzewi, a największy plon ziarna uzyskuje się z pędu głównego. Na 1 m2 wysiewa się 500–650 ziarniaków (170–220 kg/ha). Mimo mniejszej masy 1000 ziarn podobną normę wysiewu należy zastosować w wypadku odmian nagoziarnistych (Akt, Cacko, Polar), które krzewią się słabiej niż oplewione. W korzystniejszych warunkach (terminowy siew, staranna uprawa przedsiewna, lepsze warunki glebowe) wysiewa się owsa mniej, a w gorszych – więcej. Rozstawa rzędów wynosi 10–12 cm. Optymalna głębokość siewu na glebach lekkich wynosi 4 cm, a na cięższych – 3 cm.

Ochrona

Owies jest zbożem konkurencyjnym w stosunku do chwastów, ponieważ szybko się rozwija i je zagłusza. Małe zachwaszczenie plantacji można zlikwidować kilkakrotnym bronowaniem przed wschodami oraz w stadium 5 liści. Wcześniejsze bronowanie przerzedza zasiewy owsa. W wypadku dużego zachwaszczenia konieczne należy zastosować herbicydy od stadium 5–6 liści do końca krzewienia się roślin. Owies jest bardzo wrażliwy na niektóre substancje aktywne zawarte w herbicydach, dlatego dobór preparatów do jego odchwaszczania okazuje się ograniczony niż w wypadku innych zbóż.

W uprawie owsa stosowanie fungicydów przynosi niewielkie efekty, bo jest to roślina stosunkowo odporna na patogeny. Dlatego rzadko stosuje się ochronę przed chorobami grzybowymi.

Owies jest atakowany przez wiele szkodników, z których najważniejsze to mszyce, ploniarka zbożówka, pryszczarek zbożowiec i skrzypionki. Przed ewentualnym zabiegiem należy określić liczebność szkodników, aby stwierdzić, czy został przekroczony próg szkodliwości. W wypadku mszyc próg szkodliwości na 100 losowo wybranych źdźbłach wynosi 5 mszyc średnio na jednej wiesze, ploniarki zbożówki: 6 larw na 100 roślinach, pryszczarka zbożowca: 5 jaj na 1 źdźbło, a skrzypionki: 0,5–1 larwy na 1 źdźbło.

Maksymalna zawartość zanieczyszczeń w ziarnie owsa

Autor: M. Ptaszyński

Opis: Maksymalna zawartość zanieczyszczeń w ziarnie owsa

Zbiór

Owies dojrzewa nierównomiernie i w pierwszej kolejności dojrzewają wiechy na pędach głównych. Zbiór jednoetapowy kombajnem wykonuje się w dojrzałości pełnej ziarna. Ze zbiorem dojrzałego owsa nie należy zwlekać, bo sprzyja to porażeniu ziarna przez grzyby i pogarsza jego jakość. W wypadku owsa nagiego może się on częściowo osypać, zwłaszcza przy silnym wietrze.

Jakość

Zgodnie z Polską Normą PN-R-74106 ziarno owsa przeznaczonego do przetwórstwa na produkty spożywcze lub paszowe i będące przedmiotem obrotu handlowego powinno być jednorodne, czyste, dojrzałe, dobrze wykształcone, o cienkiej plewce, o jednolicie jasnych plewkach i ziarniaku, barwy od białej do jasnożółtej, bez ciemnych przebarwień, wolne od jakichkolwiek żywych owadów i roztoczy, widocznych gołym okiem.

Ziarno owsa musi mieć swój swoisty zapach, niedopuszczalny jest obcy lub wskazujący na jego zepsucie.

Gęstość ziarna w stanie zsypnym owsa przeznaczonego do przetwórstwa nie powinna być niższa niż 49 kg/hl (100 litrów). Dopuszczalna wilgotność wynosi 15 proc. Wymagania te nie dotyczą owsa nieoplewionego, bo gdy opracowywano normę nie było jeszcze zarejestrowanych takich odmian.

Co uprawiać

Lista odmian owsa zalecanych do uprawy w 2007 r. (nie ma jeszcze listy na 2008 r. ponieważ nowa będzie na przełomie stycznia i lutego):

  • woj. dolnośląskie: Deresz, Rajtar, Cwał, Polar, Flämingsprofi, Bohun,
  • woj. kujawsko-pomorskie: Deresz, Rajtar, Cwał, Polar, Flämingsprofi, Krezus,
  • woj. lubuskie: Deresz, Rajtar, Cwał, Arab, Bohun, Jawor, Sam,
  • woj. łódzkie: Deresz, Rajtar, Cwał, Polar, Szakal,
  • woj. małopolskie: Rajtar, Cwał, Arab, Polar, Bohun, Krezus, Celer, Kasztan,
  • woj. mazowieckie: Deresz, Rajtar, Cwał, Arab, Polar,
  • woj. opolskie: Deresz, Rajtar, Cwał, Arab, Flämingsprofi, Bajka,
  • woj. podkarpackie: Rajtar, Cwał, Arab, Krezus, Bajka, Kasztan,
  • woj. podlaskie: Deresz, Rajtar, Arab, Flämingsprofi,
  • woj. pomorskie: Deresz, Cwał, Arab, Krezus, Akt,
  • woj. śląskie: Deresz, Rajtar, Polar, Flämingsprofi, Bohun, Celer,
  • woj. warmińsko-mazurskie: Deresz, Rajtar, Flämingsprofi, Krezus,
  • woj. wielkopolskie: Deresz, Rajtar, Cwał, Arab, Polar,
  • woj. zachodniopomorskie: Deresz, Cwał, Polar, Flämingsprofi, Bohun.

Brak jest listy odmian owsa zalecanych do uprawy w woj. lubelskim i świętokrzyskim.

Źródło: "Farmer" 01/2008