PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Zarobić na zbożach

Podstawą zbycia ziarna coraz częściej staje się jego jakość. Mimo że ceny skupu zmalały, nie tylko nie zmniejszyły się wymagania dotyczące jakości, ale wręcz przeciwnie



Od kiedy weszliśmy do UE, polski rynek zbóż stał się jednym z elementów wspólnej europejskiej gospodarki. W związku z tym bardzo duży wpływ ma na niego skala produkcji ziarna w pozostałych krajach członkowskich. Ważna jest także sytuacja na rynkach wschodnich.

Oznaczanie od przyszłego roku zawartości mikotoksyn w zbożach to dodatkowe koszty. W tym sezonie takie oznaczenie w jednej próbce ziarna to wydatek ok. 1000 zł. I chociaż eksperci uznali, iż obecnie nie ma zagrożenia ze strony tych związków –  nie oznacza to, że  tak będzie i w kolejnych latach. Dlatego coraz ważniejsza staje się skuteczna ochrona przed chorobami grzybowymi.

Wśród odbiorców ziarna rosną wymagania nie tylko co do jego jakości, ale i ilości. Tylko rolnicy produkujący duże, jednolite jakościowo partie zboża mogą liczyć na silną pozycję na rynku, zgodnie z hasłem „duży może więcej”. Aby zwiększyć produkcję, wielu rolników zwiększa areał poprzez dzierżawy, a w mniejszym stopniu przez zakupy ziemi. Zbyt mało wykorzystuje się u nas jeszcze tworzenie grup nieformalnych, w których kilku rolników próbuje wywalczyć lepszą pozycję na rynku przez zaoferowanie większej ilości ziarna.

Chcemy przybliżyć naszych Czytelnikom nie tylko skalę produkcji zbóż w Polsce, ale również w UE. Omawiamy także najnowsze wyniki badań jakości ziarna pszenicy z ubiegłorocznych zbiorów. A o komentarze poprosiliśmy jak zwykle ekspertów.

Zboża w UE
Zbiory zbóż w UE w 2005 r. wyniosły wg Eurostatu 258 mln t i były o 11,2 proc. mniejsze od uzyskanych w 2004 r. (290,3 mln t). Zostało to spowodowane mniejszą powierzchnią uprawy oraz niesprzyjającą plonowaniu roślin pogodą w wielu krajach. Trzej najwięksi producenci zbóż to Francja – 63,6 mln t, Niemcy – 46,3 mln t oraz Polska – 26,9 mln t.

Areał uprawy zbóż w UE w 2005 r. wyniósł 51,7 mln ha, nieco mniej niż przed rokiem (52,5 mln ha). We Francji, Niemczech i w Polsce uprawia się 47 proc. wszystkich zbóż w UE.

Średnie plony zbóż w UE w 2005 r. to 4,8 t/ha (o 13 proc. mniej niż w 2004 r.). Jednak różna intensywność uprawy, a przede wszystkim pogoda, spowodowały znaczne zróżnicowanie uzyskiwanych plonów: od 1,8 t/ha w Portugalii do 8,4 t/ha w Wielkiej Brytanii.

Produkcja pszenicy zwyczajnej – decydująca o unijnym rynku zbożowym – wyniosła w UE w 2005 r. 115,6 mln t wobec 125,3 mln t w 2004 r., ale i tak była o 3 proc. wyższa niż średnia z pięciu ostatnich lat. Najwięksi producenci pszenicy to: Francja (34,9 mln t), Niemcy (23,8 mln t) i Wielka Brytania (15 mln t).

Areał uprawy pszenicy zwyczajnej w UE jest stabilny i wynosi ok. 19,3 mln ha. Francja i Niemcy, dwaj najwięksi producenci tego zboża, obsiewają 41 proc. powierzchni uprawy pszenicy. Natomiast Polska, Węgry i Czechy – 22 proc. Tendencje w zmianach powierzchni zasiewów są odmienne w poszczególnych krajach. W części z nich nastąpił spadek w porównaniu ze średnią z pięciu ostatnich lat, np. w Polsce (o 10 proc.), Szwecji (o 9 proc.), Grecji (o 26 proc.) i Słowenii (17 proc.). W innych natomiast nastąpił  znaczny wzrost, np. w Portugalii (o 197 proc.), Estonii (o 28 proc.), Finlandii (o 21 proc.) i na Łotwie (o 16 proc.). Bardzo duży wzrost powierzchni uprawy pszenicy zwyczajnej nastąpił w Portugalii (z 35 tys. ha w 2004 r. do 145 tys. ha w 2005 r.), co odbyło się kosztem spadku zasiewów pszenicy durum (z 154 tys. ha do 11 tys. ha). Było to wywołane zmianami Wspólnej Polityki Rolnej, które spowodowały, że uprawa pszenicy durum stała się mniej opłacalna dla farmerów niż uprawa pszenicy zwyczajnej. Z tego samego powodu we Włoszech, które są największym producentem pszenicy durum w UE, powierzchnię uprawy zredukowano o prawie 13 proc.Średni plon pszenicy zwyczajnej w UE wynosił 6 t/ha. Najwyższy był w Holandii – 8,7 t/ha, a najniższy w Portugalii – zaledwie 0,5 t/ha. Natomiast przeciętny plon pszenicy durum wyniósł 3,3 t/ha. Najwięcej tego ziarna zbierano z  hektara w Niemczech – 4,9 t, a najmniej w Hiszpanii – 0,9 t.

Zboża w Polsce
Według GUS w Polsce w 2005 r. powierzchnia uprawy zbóż ogółem wyniosła nieco ponad
8,3 mln ha i w porównaniu do 2004 r. zmniejszyła się o 0,6 proc. Zmniejsza się powierzchnia uprawy:

  • pszenicy – do 2218 tys. ha,
  • żyta – do 1415 tys. ha,
  • mieszanek zbożowych – do 1436 tys. ha,
  • kukurydzy na ziarno – do 339 tys. ha.


Wzrosła natomiast w porównaniu do 2004 r. powierzchnia zasiewów:

  • jęczmienia – do 1113 tys. ha,
  • owsa – do 539 tys. ha,
  • pszenżyta – do 1194 tys. ha,
  • gryki – do 67 tys. ha,
  • prosa – do ok. 4 tys. ha.


W ubiegłym roku plony zbóż podstawowych z mieszankami zbożowymi były we wszystkich województwach niższe niż w 2004 r., który był wyjątkowo sprzyjający plonowaniu. Decydujący wpływ miała pogoda, ale była ona zróżnicowana w poszczególnych regionach. W jednych wystąpiła intensywna susza, a w innych intensywne opady podczas żniw przyczyniły się do zebrania wilgotnego ziarna o ponad 18 proc. zawartości wody. Największy spadek plonów wystąpił w województwach: kujawsko-pomorskim (0,6 t/ha), warmińsko-mazurskim (0,58), zachodniopomorskim (0,49), lubuskim (0,48) oraz wielkopolskim (0,41), a najmniejszy (0,01 t/ha) w województwie małopolskim i podlaskim. Najwyższe plony zbóż podstawowych z mieszankami zbożowymi, powyżej 4,0 t/ha, były w województwach: opolskim (4,62 t) oraz dolnośląskim (4,15), natomiast najniższe, poniżej 2,7 t/ha, w mazowieckim (2,64), podlaskim (2,68) i łódzkim (2,69).

Produkcja ziarna zbóż w 2005 r. wyniosła według GUS ponad 26,9 mln t i była mniejsza niż rok wcześniej o 2,7 mln t, ale  większa od średniej z lat 1996–2000 o ponad 1,7 mln t. Zmniejszenie zbiorów w porównaniu do 2004 r. było wynikiem zarówno spadku ich plonowania o 0,31 t/ha,  jak też zmniejszenia łącznej powierzchni uprawy zbóż o około 48,4 tys. ha.

Najwięcej zbóż ogółem zebrano w województwach: wielkopolskim (3928 tys. t), mazowieckim (2734 tys. t), lubelskim (2528 tys. t) i dolnośląskim (2467 tys. ha), natomiast najniższą produkcję zanotowano w województwach: świętokrzyskim (748 tys. t), lubuskim (786 tys. t), śląskim (793 tys. t), podkarpackim (847 tys. t) i małopolskim (853 tys. t).

Najwyższe zbiory pszenicy uzyskano w województwach: dolnośląskim (1211 tys. t) i lubelskim (896 tys. t), natomiast najniższe w województwie podlaskim (119 tys. t).

Najwięcej żyta zebrano w województwach: mazowieckim (692 tys. t), wielkopolskim (575 tys. t) i łódzkim (416 tys. t), a najmniej w województwie małopolskim (26 tys. t).

Najwyższe zbiory jęczmienia zanotowano w województwach: wielkopolskim (560 tys. t), lubelskim (421 tys. t), dolnośląskim (360 tys. t) i kujawsko-pomorskim (351 tys. t), natomiast najniższe, poniżej 100 tys. t, w województwach: podlaskim (60 tys. t) i podkarpackim (90 tys. t).

Najwyższe zbiory owsa uzyskano w województwach: mazowieckim (229 tys. t), lubelskim (164 tys. t) i podlaskim (129 tys. t), a najniższe, poniżej 30 tys. t, w województwach: opolskim (27 tys. t) i kujawsko-pomorskim (29 tys. t).

Najwięcej pszenżyta wyprodukowano w województwach: wielkopolskim (897 tys. t), mazowieckim (454 tys. t) i kujawsko-pomorskim (399 tys. t), a najmniej w województwach: małopolskim (51 tys. t) i podkarpackim (53 tys. t).Najwięcej mieszanek zbożowych zebrano w województwach: wielkopolskim (651 tys. t), mazowieckim (599 tys. t) i podlaskim (522 tys. t), natomiast najniższe zbiory mieszanek zbożowych, poniżej 100 tys. t, zanotowano w województwach: lubuskim (53 tys. t), zachodniopomorskim (86 tys. t) i dolnośląskim (93 tys. t).

Najwyższe zbiory gryki były w województwach: lubelskim (19 tys. t) i dolnośląskim (16 tys. t), natomiast najniższe w województwie opolskim (30 t).

Najwięcej prosa uzyskano w województwie świętokrzyskim (4,3 tys. t), a najmniej, poniżej 10 t, w podlaskim, pomorskim i małopolskim.

Najwięcej kukurydzy na ziarno zebrano w województwach: dolnośląskim (478 tys. t), wielkopolskim (288 tys. t) i opolskim (269 tys. t), a najmniej, poniżej 25 tys. t, w świętokrzyskim (13 tys. t) i podlaskim (21 tys. t).

Jakość ziarna
Pogoda, a w mniejszym stopniu zabiegi uprawowe, kształtują jakość ziarna. Zakład Przetwórstwa i Przechowalnictwa Zbóż Instytutu Biotechnologii Przemysłu Rolno-Spożywczego w Warszawie corocznie wykonuje badania przydatności ziarna pszenicy do przerobu na mąkę. Wyniki te opublikowały Jadwiga Rothkaehl i Sylwia  Stępniewska z tegoż instytutu.

Gęstość ziarna w stanie zsypnym
Duża gęstość ziarna wskazuje na dobre jego wypełnienie i wyrównanie, dużą masę 1000 ziarn, a także zapowiada duży plon mąki. Zgodnie z wymaganiami skupu interwencyjnego w Unii Europejskiej powinna ona wynosić co najmniej 73 kg na hektolitr (100 litrów). Dla pszenicy ze zbiorów 2005 r. wyniosła średnio 76,8 kg/hl i było to znacznie mniej niż w trzech ostatnich latach. Gęstość ziarna wahała się od 65,3 do 83,2. Dla pszenicy ozimej średnio było to 76,7 kg/hl (od 65,6 do 85,5), a dla jarej – 78,1 kg/hl (od 68,9 do 83,2).

Jedynie 65 proc. badanych próbek odznaczało się dobrą (ponad 76 kg/hl) gęstością, podczas gdy przed rokiem było to aż 90 procent. Ziarno pszenicy ozimej było nieco mniej dorodne niż jarej, na co wskazują mniejsze udziały próbek o wysokiej gęstości.

Liczba opadania
Liczba opadania Hagberga, która jest miarą aktywności enzymu alfa amylazy, określa ukryte porośnięcie ziarna. Wyrażana jest w sekundach i obejmuje szybkie skleikowanie wodnej zawiesiny mąki we wrzącej łaźni wodnej oraz pomiar upłynnienia skrobi pod wpływem aktywności alfa amylazy. Kiełkowanie ziaren jeszcze w kłosie objawia się wysoką aktywnością tego enzymu.

W skupie interwencyjnym liczba opadania musi wynosić minimum 220 sekund. Średnia liczba opadania wyniosła dla wszystkich badanych próbek 316 s i wahała się od 62 do 497. Dla pszenicy ozimej wyniosła średnio 308 s (62–488), a dla jarej 342 s (126–497).

Dla prawie 93 proc. badanych próbek liczba opadania przekraczała 250 s, a tylko 3 proc. miało poniżej 150 s. Wskazuje to na niską aktywność enzymów amylolitycznych, a tym samym na małe ryzyko ukrytego porastania. Wartość liczby opadania w 2005 r. była podobna jak w latach 2002–2004.

Zawartość białka
Minimalna zawartość białka w ziarnie pszenicy oferowanym do skupu interwencyjnego musi wynosić 10,5 procent. Tymczasem średnia zawartość białka w ziarnie zebranym w 2005 r. wyniosła 12,7 proc. (od 8,7 do 19,8) i była o 0,8 proc. większa niż w 2004 r., który sprzyjał uzyskiwaniu wysokich plonów, ale o gorszej jakości. Różnica w zawartości białka w ziarnie pszenicy jarej i ozimej była większa niż w trzech poprzednich latach. Dla ziarna odmian ozimych średnia zawartość białka wyniosła 12,3 proc. (8,7–17,4), a jarych 14,5 proc. (9,7–19,8).Zawartość glutenu mokrego
Firmy skupujące pszenicę powszechnie oznaczają w ziarnie zawartość glutenu. Gluten jest białkiem zapasowym, składającym się z gliadyny i gluteniny. Nadaje on mące pszennej wyjątkowe właściwości wypiekowe. Jego ilość w mące decyduje przede wszystkim o objętości pieczywa, a jego jakość o elastyczności ciasta. Zawartość glutenu najczęściej nie może być mniejsza niż 26 proc. W 2005 r. zawartość glutenu dla wszystkich próbek wyniosła średnio 24,5 proc. i była zbliżona do 2004 r., ale aż o prawie 5 proc. mniejsza w porównaniu do zbiorów z 2003 r. Wahała się od 14 do 43,6 procent. Dla odmian pszenicy ozimej średnia zawartość glutenu wyniosła 23,5 proc. (od 14 do 37,8), a dla pszenicy jarej 28,7 proc. (od 15,6 do 43,6).

Wskaźnik sedymentacyjny Zeleny’ego
Wyraża on grubość wytrąconego osadu (w ml) i informuje o udziale agregatów wielkocząsteczkowych białka, które mają ścisły związek z wartością wypiekową ziarna. W skupie interwencyjnym wskaźnik sedymentacyjny Zeleny’ego powinien mieć wartość co najmniej 22 ml. Gdy wskaźnik ten ma wartość od 22 do 30, konieczne jest wykonanie testu na kleistość ciasta. Ziarno zostaje przyjęte do interwencji, gdy otrzymane z niego ciasto ocenia się jako niekleiste, przydatne do obróbki mechanicznej.

W 2005 r. średnio dla wszystkich badanych próbek wartość wskaźnika sedymentacyjnego Zeleny’ego wyniosła 35 ml i wahała się od 6 do 75 ml. Było to więcej niż w 2004 r., ale znacznie niżej niż 2003 r. Dla pszenicy ozimej wyniosła 34 ml (6–70), a dla jarej 44 ml (8–75).

Dla potrzeb piekarnictwa najważniejsze są dwie cechy jakościowe pszenicy: zawartość białka oraz wartość wskaźnika sedymentacyjnego Zeleny’ego. Ziarno, dla którego wskaźnik ten ma wartość ponad 30 ml, jest surowcem o dobrej wartości wypiekowej, którą należy ocenić mniej korzystnie, gdy zawartość białka jest niższa niż 11,5 proc., a dobrze, gdy jest wyższa. Bardzo dobrą wartością wypiekową odznacza się ziarno pszenicy o zawartości ponad 14 proc. białka i wskaźniku sedymentacyjnym ponad 40 ml.

Ziarno ze zbiorów 2005 r. odznacza się wartością wypiekową nieco wyższą niż ziarno z 2004 r., ale znacznie gorszą niż z 2003 r. Prawie 64 proc. próbek stanowiło dobry surowiec do samodzielnego przemiału na mąkę do celów chlebowych, gdy przed rokiem było to 56 proc., a w 2003 r. aż 89 procent. Zawartość białka ponad 14 proc. i jednocześnie wskaźnik sedymentacyjny ponad 40 ml miało 21,3 proc. wszystkich próbek. Był to przede wszystkim wpływ warunków pogodowych, które w 2005 r. były mniej korzystne dla jakości ziarna niż dwa lata wcześniej.

Aby wyprodukować ziarno pszenicy dobrej jakości należy:

  • w miarę możliwości uprawiać pszenicę po najlepszych przedplonach (rzepak, rośliny strączkowe),
  • starannie doprawić rolę przed siewem,
  • dobrać odmianę odpowiednią do rejonu uprawy (warunki klimatyczne, glebowe),
  • uprawiać odmiany jakościowe (klasa A) lub chlebowe (klasa B) w wypadku pszenicy ozimej oraz elitarne (klasa E), jakościowe i chlebowe w  wypadku pszenicy jarej,
  • stosować materiał kwalifikowany,
  • przestrzegać optymalnego dla danego regionu terminu siewu,
  • stosować zalecaną przed hodowcę normę wysiewu dla danej odmiany, nie siać zbyt gęsto,
  • uregulować odczyn gleby,
  • racjonalnie nawozić nie tylko azotem, ale także fosforem i potasem,
  • zwracać uwagę nie tylko na wysokość dawki azotu, ale także na jej podział i terminy stosowania oraz formy
  • nawozów,
  • skutecznie chronić przed chwastami, chorobami i szkodnikami,
  • w miarę możliwości zbiór przeprowadzać w pełnej dojrzałości pszenicy podczas słonecznej pogody,
  • właściwie przechowywać ziarno,
  • nie sprzedawać ziarna zaraz po zbiorze (w miarę upływu czasu zwiększa się w nim nieco zawartość glutenu). 

Nowe wymagania
Od roku gospodarczego 2005/2006, na zapasy interwencyjne nie może zostać przejęte ziarno, które nie spełnia norm dotyczących zawartości substancji skażających. Mówi o tym Rozporządzenie Komisji Europejskiej (WE) nr 1068/2005 z dnia 6 lipca 2005 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 824/2000, ustanawiające procedury przejęcia zbóż przez agencje interwencyjne oraz metody analizy do oznaczania jakości zbóż (Dz. U. UE L174 z 7 lipca 2005 r.).

Dopuszczalne poziomy zawartości substancji skażających zostały określone:

  • dla pszenicy zwyczajnej w Rozporządzeniu Rady (EWG) nr 315/93 ustanawiającym procedury w odniesieniu do substancji skażających w żywności oraz w Rozporządzeniu Komisji (WE) nr 466/2001 ustalającym najwyższe dopuszczalne poziomy zawartości substancji skaża-jących w produktach żywnościowych (z późn. zm.),
  • dla jęczmienia i kukurydzy w Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 2002/32/WE w sprawie niepożądanych substancji w paszach zwierzęcych (z późn. zm.).

Substancjami skażającymi w ziarnie zbóż są:

  • mikotoksyny (produkty przemiany materii grzybów),
  • metale ciężkie,
  • pozostałości pestycydów,
  • skażenie radioaktywne.


Od 1 lipca 2007 r.:
Deoksyniwalenol – DON
Nieprzetworzona kukurydza – 1750 μg/kg.
Zearalenon – ZEA
Nieprzetworzona kukurydza – 200 μg/kg
Od 1 października 2007 r.:
Fumonizyny (suma B1 i B2)
Nieprzetworzone kukurydza – 2000 μg/kg.

infografiki
2006_07_11

Źródło "Farmer" 07/2006

 

 



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 18.207.106.142
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.