PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Żyto też choruje

Żyto też choruje

Autor: Marek Korbas, Joanna Horoszkiewicz-Janka, Ewa Jajor, Jakub Danielewicz

Dodano: 26-04-2014 09:19

Tagi:

Wzrasta zainteresowanie uprawą żyta mieszańcowego, ponieważ plonuje wyraźnie wyżej niż odmiany populacyjne. Niestety, mieszańce wykazują na ogół większą podatność na choroby.



Polska jest jednym z największych producentów żyta. Wprawdzie powierzchnia uprawy tego gatunku maleje, ale nadal jest on wysiewany w naszym kraju na powierzchni ok. miliona hektarów. Decydują o tym warunki technologiczne i ekonomiczne. Żyto ma niewielkie wymagania glebowe i klimatyczne. Ma też wady, do których należy np. podatność na wyleganie oraz zróżnicowanie odmian na porażanie przez sprawców chorób. Poniżej opisujemy choroby, które stanowią często barierę dla uzyskania wysokich plonów ziarna z powodu ich występowania w czasie wegetacji.

Pierwszą grupę chorób stanowią choroby podstawy źdźbła zwane chorobami podsuszkowymi. Do chorób tych należą:

- fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła i korzeni

- łamliwość źdźbła

- ostra plamistość oczkowa

Fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła i korzeni to choroba, która objawia się w uprawie żyta dość późno. Typowe objawy choroby zgorzeli fuzaryjnej to kreskowate, brunatne nekrozy, niekiedy ich barwa jest kasztanowo-brązowa. Przebarwienia występują na pochwach liściowych i źdźble właściwym. Choroba obejmuje też korzenie żyta. Porażone przez sprawcę choroby korzenie są częściowo lub całkowicie przebarwione, brunatnieją, a później gniją. Podobnie podstawa źdźbła ulega przerośnięciu przez grzybnię sprawcy choroby, jest rozmiękczona i łatwo się łamie, szczególnie gdy zboże jest wykłoszone. Chorobę powodują grzyby należące do rodzaju Fusarium. Najczęściej są to gatunki takie jak: Fusarium culmorum, F. avenaceum, F. graminearum. Źródło choroby w postaci grzybni wymienionych gatunków na resztkach pożniwnych pozwala na przetrwanie w glebie i zachowanie swoich zdolności infekcyjnych. Grzyby rodzaju Fusarium mają dużą zdolność do życia saprofitycznego. Częsta uprawa zbóż na tym samym polu sprzyja obecności Fusarium w glebie. Również samosiewy, chwasty i resztki pożniwne ułatwiają przeżycie i przetrwanie tych grzybów na polu.

Łamliwość źdźbła zbóż - pierwsze objawy tej choroby - występować mogą już jesienią. Gdy udział zbóż w płodozmianie jest duży, ok. 70 proc. roślin kłosowych, choroba ta może być szczególnie szkodliwa. Straty w uprawie żyta wynosić mogą 15-20 proc. potencjalnego plonu. Na porażonych przez sprawców chorób nibyźdźbłach lub źdźbłach pojawiają się brązowe lub bursztynowo-miodowe owalne (medalionowe) plamy otoczone rozmytą obwódką. Mogą występować pojedynczo lub jest ich na podstawie źdźbła kilka i wtedy obejmują cały obwód źdźbła. W czasie wegetacji porażone źdźbła murszeją i przestają przewodzić wodę oraz składniki pokarmowe. Kłosy porażonych roślin bieleją, źdźbła łatwo ulegają wyleganiu. Chorobę powodują dwa gatunki grzybów. Należą do rodzaju Oculimacula (dawniej znane pod nazwą Pseudocercosporella). Grzyby te łatwo mogą przetrwać na resztkach pożniwnych w postaci porażonych źdźbeł.

Ostra plamistość oczkowa - obecność sprawcy choroby (Rhizoctonia spp) łatwo zauważyć po plamach na podstawie źdźbła. Plamy otoczone są wyraźną, ostro odcinającą się obwódką na pochwie liściowej i źdźble. Grzyb powodujący chorobę poraża tylko zewnętrzną część źdźbła.

Mączniak prawdziwy zbóż i traw - często występująca choroba w uprawie żyta. Może pojawiać się już w okresie jesiennym, a na wiosnę sprawca choroby grzyb Blumeria graminis poraża żyto przez cały okres wegetacji. Białe skupiska grzybni, które później stają się szare i filcowate na liściach, pochwach liściowych, źdźble, dokłosiu i kłosie, to dość typowe objawy tej choroby na życie. Chorobę powoduje grzyb Blumeria graminis. Zarodnikowaniu grzyba sprzyja sucha i ciepła pogoda. Dlatego choroba rozwijać się może nawet wtedy, gdy inne grzyby mają zahamowany rozwój. Pokrywając białą grzybnią liście, sprawca choroby utrudnia dostęp komórek do światła, a również pobiera z nich składniki pokarmowe. To powoduje, że mączniak prawdziwy w życie powoduje znaczne straty w plonie sięgające od 15-20 proc. potencjalnego plonu.

Rdza brunatna żyta to w tej uprawie bardzo groźna choroba. Występuje powszechnie. Pojawia się na jesieni, wiosną następuje jej dalszy rozwój. Gdy nie jest zwalczana, to po wykłoszeniu liście całkowicie pokryte są przez brązowe lub brunatne poduszeczki (uredinia) sprawcy choroby grzyba Puccinia recondita. Niezwalczany sprawca choroby może spowodować straty w plonie w wielkości 50-60 proc. potencjalnego plonu.

Rdza żółta zbóż i traw - jest to choroba występująca na liściach i kłosach żyta. Objawia się wcześnie na wiosnę na liściach, a dopiero po wykłoszeniu żyta poraża kłosy tego gatunku. Na kłosie powoduje zamieranie plew, kłosków lub całych fragmentów kłosa. Gdy usuniemy plewę z porażonego kłosa, od wewnętrznej strony plewy zauważymy żółty, pomarańczowy proszek (uredospory), to znaczy, że kłos porażony jest przez Puccinia striiformis, sprawcę rdzy żółtej.

Brunatna plamistość liści (DTR) - choroba ta też występuje w uprawie żyta. Powoduje ją grzyb Drechslera tritici-repentis. Objawy sprawcy choroby widoczne są głównie na liściach i kłosie. Na liściach są to niewielkie 2-4-mm plamy owalnego kształtu z żółtą obwódką, w środku chlorotycznej plamy zauważyć można czarny punkt, a w jego środku widoczna jest biała kropka. Po pewnym czasie plamy zlewają się, tworzą dużą nekrozę na liściu i liść przedwcześnie zamiera.

Sporysz zbóż i traw - wywoływany jest przez grzyb o nazwie Claviceps purpurea. Obecność w kłosie czarnego lub fioletowego przetrwalnika grzyba, który mocno odbiega swą barwą i kształtem od zdrowych ziarniaków, zdradza, że choroba jest na plantacji. Choroba nasila się, gdy kwiaty żyta są długo otwarte i czekają na zapłodnienie przez pyłek. W latach przekropnych, gdy żyto długo kwitnie, liczba sporyszu w kłosach jest wyższa.

Rynchosporioza zbóż - w latach, gdy jest chłodno i wilgotno, głównie na liściach i pochwach liściowych widoczne są soczewkowate (romboidalne) plamy barwy niebiesko-szarej. Po pewnym czasie plamy te stają się barwy słomkowej, zlewają się, prowadzi to do zasychania liści. Chorobę powoduje grzyb Rynchosporium secalis.

Odmiany żyta różnią się odpornością na spotykane w uprawie choroby. Mniej podatne na porażenie są np. populacyjne odmiany Agrikol i Rostockie, Antoninskie, Dańkowskie Rubin itp. oraz mieszańcowe (F-1) SU Spectrum, SU Stakkato, Tur itp. Do zwalczania omówionych powyżej chorób zarejestrowane są skuteczne środki. W tabeli 1 podano fungicydy, które można wykorzystać do zwalczania opisanych chorób. Niekiedy wystarczy zastosować jeden zabieg i w ten sposób uratować znaczną ilość plonu przed stratą. W intensywnej produkcji poleca się zastosowanie dwóch zabiegów. Pierwszy w celu walki z chorobami podstawy źdźbła, a drugi gdy żyto się wykłosi, aby uniemożliwić rozwój rdzy brunatnej na liściach i żółtej na kłosie, a przy "okazji" można też zwalczyć mączniaka prawdziwego i DTR oraz (lub) rynchsporiozę zbóż.

Żyto jest bardzo wdzięczne, gdy zastosuje się fungicyd w czasie wegetacji. Jeśli w odpowiednim terminie zastosuje się w intensywnie prowadzonej plantacji żyta środek grzybobójczy, uniemożliwiając w ten sposób rozwój rdzy brunatnej na liściach, gdy już obserwuje się kłoszenie na polu, to wtedy uratować można przed stratą ok. 20 dt ziarna z hektara. Gdy zabieg ten ograniczy szkodliwość innych chorób występujących w tym czasie, to wielkość uratowanego plonu jest jeszcze wyższa. Walka z rdzą brunatną oraz rdzą źdźbłową w życie powinna być corocznie brana pod uwagę, bo zarówno odmiany żyta populacyjnego, syntetyczne oraz mieszańcowe mają często niższą odporność na porażanie przez sprawców tych chorób. Oznacza to, że rdze, a zwłaszcza rdza brunatna, stanowią realne zagrożenie dla plonowania żyta, a może ono bardzo dobrze plonować. Na właściwie prowadzonych plantacjach uzyskuje się 67-83 dt/ha. Nie ma wątpliwości, że to się opłaca. W życie często obserwuje się porażenie kłosów przez sporysz zbóż i traw. Z chorobą tą walczy się trudno. Brakuje środków chemicznych, które można zastosować do walki ze sprawcą tej choroby. Aby zmniejszyć zagrożenie obecnością sporyszu, dotyczy to zwłaszcza odmian mieszańcowych (chociaż nie tylko), warto zwrócić uwagę na to, aby w polu była wystarczająca ilość pyłku, który szybko zapyli kwiaty i rozpocznie się tworzenie ziarna. Aby to uzyskać, do produkcyjnego żyta mieszańcowego dodaje się nieznaczną ilość ziarna odmiany populacyjnej i w ten sposób można rozwiązać problem niedoboru pyłku w czasie kwitnienia odmiany żyta mieszańcowego. Jest też możliwość walki ze sporyszem po zbiorze. Zanieczyszczone sporyszem ziarno można "przepuścić" przez stół grawitacyjny i lżejsze przetrwalniki sporyszu można w ten sposób oddzielić od zdrowych ziarniaków.



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (10)

  • kiwaczek71 2014-05-01 23:03:04
    Moim zdaniem na dobrym kompleksie polowym przy cenie poniżej 700zł to jest bez zasadne uprawianie żyta, lecz na IV klasie i wyżej po przedplonie zbożowym przy obecnej relacji cenowej, żyto mieszańcowe polecam.(palazzo, brasetto). Pamiętając o podstawie - termin i głębokość siewu oraz azot na star,t bo mowa o lekkim profilu glebowym spokojnie 75-85q się odwdzięczy za dobrą rękę gospodarza. pozdro z mazur
  • www.materialsiewny.info 2014-04-27 13:34:41
    Rozmawiamy z użytkownika naszego serwisu i zdania są podzielone, ale nikt kategorycznie nie skreśla hybryd. Każda uprawa wymaga odpowiedniej ręki...

    Z pozdrowieniami,
    zespół serwisu www.materialsiewny.info
  • jarki 2014-04-27 10:48:08
    w moim rejonie hybrydę sieją na paszę głównie na słabych ziemiach
    zdarza się na 3b-4a co moim zdaniem jest nieuzasadnione chyba że dzierżawa
    plony są podobno zadowalające za to szukają jęczmienia jak szaleni ;)
    natomiast pszenica hybrydowa moim zdaniem przy tej cenie ziarna to pomyłka
  • Cat 2014-04-26 17:57:47
    Mieszańcowe! plon o 10-15% wyższy niż populacyjne
    Hybrydowe ( wymaga prowadzenia na poziomie pszenicy) plon około 8t/ha ,drogi materiał siewny, a cena skupu nie pokrywa nakładów !.
  • www.materialsiewny.info 2014-04-26 17:08:04
    Mimo wszystko i tak warto zainwestować w żyto mieszańcowe. Przy odpowiedniej ochronie nawozowej powinniśmy zwalczyć choroby a wytrwałość wynagrodzi nam plon.

    Pozdrawiamy, zespół serwisu www.materialsiewny.info
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.215.182.81
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.