PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Alternatywne rasy bydła mlecznego: ayshire i guernsey

Alternatywne rasy bydła mlecznego: ayshire i guernsey Fot. Shutterstock

Autor: Marcin Gołębiewski, Aleksandra Kalińska, Daniel Radzikowski

Dodano: 08-09-2019 06:50

Tagi:

Rasy ayshire i guernsey jako zwierzęta o średnim kalibrze oraz dobrym wykorzystaniu paszy i pastwisk mogą sprawdzić się jako komponenty krzyżówkowe również w polskich gospodarstwach.



RASA AYSHIRE

Rasa ayshire to zwierzęta, które należą do typu jednostronnie mlecznego i pochodzą z południowo-zachodniej Szkocji. Nazwa rasy została zaczerpnięta od leżącego w Szkocji hrabstwa Ayr oraz położonego tam miasta o tej samej nazwie. Oficjalnie nazwą ayshire zaczęto posługiwać się od ok 1814 r., choć wcześniej zwierzęta tej rasy znane były jako bydło dunlop, a później cunningham. Przodkowie bydła ayshire stanowiły słabo zbudowane, czarne osobniki, które niczym nie przypominały współczesnych zwierząt tej rasy. Hodowcy uważnie krzyżowali ze sobą wyselekcjonowane, różne typy bydła, w wyniku czego powstała rasa ayshire. Niestety, dokładne szczegóły pracy hodowlanej nad tą rasą nie są do końca znane. Faktem jest, że bydło to było świetnie przystosowane do warunków klimatycznych panujących w Szkocji. Ayshire to bydło dobrze wykorzystujące pastwisko, znane z wigoru i efektywnej produkcji mleka. Krowy tej rasy wyróżniają się bardzo dobrym pokrojem i doskonałą budową wymienia.

Choć powstanie rasy datuje się na wiele wieków temu, to obecnie bydło tej rasy utrzymywane jest na prawie wszystkich kontynentach świata, odgrywając kluczową rolę w zglobalizowanym przemyśle mleczarskim. W wielu przypadkach import bydła rasy ayshire miał charakter dobrze przemyślanych decyzji, w innych spowodowany był czystym zrządzeniem losu. Przypadkowy przewóz krów tej rasy do innych krajów związany był z intensywną eksploracją świata i wyprawami morskimi do różnych zakątków, tj. Ameryka, Afryka, kraje Dalekiego Wschodu. Brak możliwości konserwacji żywności zmuszał załogi tych statków do zabierania ze sobą krów, których mleko bogate w białko i witaminy zapewniało niezbędny do przeżycia pokarm. Po udanej podróży krowy pozostawały w miejscach, do których udało się dopłynąć statkom. Tak trafiły do Kanady, USA, Afryki, Australii, Nowej Zelandii, Chin, Ameryki Południowej, a nawet Antarktyki. Wartość użytkowa bydła tej rasy została doceniona w tych miejscach i ok. 1800 r. zapoczątkowało to regularny eksport bydła ayshire. Od 1950 r. zamiast żywych zwierząt eksportuje się materiał biologiczny w postaci zamrożonego nasienia buhajów i zamrożonych zarodków.

Pierwsze oficjalne Stowarzyszenie Hodowców Bydła Rasy Ayshire zostało zarejestrowane w 1870 r. w USA. Głównymi celami stowarzyszenia było prowadzenie użytkowości mlecznej oraz promocja rasy. Należy podkreślić, że amerykańskie stowarzyszenie zostało założone o 7 lat wcześniej niż brytyjskie. Od tego czasu powołano szereg krajowych stowarzyszeń hodowców tej rasy, a w 1974 r. zawiązano Federację Hodowców Bydła Rasy Ayshire. Hodowcy bydła tej rasy zawsze wyprzedzali innych hodowców w rozwijaniu pracy hodowlanej, czego dowodem jest fakt, że to właśnie oni, oficjalnie, po raz pierwszy wprowadzili ocenę użytkowości mlecznej krów

w 1901 r., jak również stosunkowo sprawnie wdrożyli nowe wówczas biotechniki rozrodu, tj. inseminacji czy transfer zarodków. Dzięki tym działaniom wydajność przeciętnej krowy rasy ayshire uległa podwojeniu na przestrzeni o statnich 30 lat.

WALORY RASY AYSHIRE

Niewątpliwie zalet tej rasy jest dość dużo. Krowy ayshire znane są z produkcji mleka o wysokiej koncentracji białka, produkcji łatwo strawnego tłuszczu mlekowego, dość dobrej odporności na choroby, dobrej długowieczności, płodności oraz efektywności wykorzystania paszy.

Krowa rasy Ayshire z cielęciem
Krowa rasy Ayshire z cielęciem

Dużą zaletą tej rasy jest preferowany przez konsumentów smak mleka. W badaniach konsumenckich, w których porównywano smak mleka pochodzącego od 4 głównych mlecznych ras bydła, 70 proc. ankietowanych wskazało mleko właśnie tej rasy za najbardziej smakowite. Zarówno wysoka koncentracja tłuszczów, białka, kappa kazeiny, jak i nieco niższa, w porównaniu do innych ras, wielkość kuleczek tłuszczowych predysponuje je do wykorzystania do produkcji jogurtów, serów i lodów.

Dużą zaletą bydła tej rasy jest fakt, że tłuszcz na tuszach tych zwierząt nie przyjmuje niekorzystnej żółtej barwy, obniżającej wartość rzeźną bydła.

Krowy tej rasy znane są z niskiej liczby komórek somatycznych w mleku, dobrego współczynnika konwersji pastwiska na mleko i dużej odporności. Innymi mocnymi stronami rasy ayshire są: łatwość wycieleń, długowieczność i mała frekwencja wystąpień wad genetycznych.

Wiele zmian, które miały miejsce w rolnictwie na przełomie lat 80. i 90., doprowadziło do spadku liczebności populacji bydła tej rasy. Spowodowane było to nadprodukcją mleka w tym okresie. Jednak hodowcy, którzy zdecydowali się na związanie przyszłości tej rasy, są chyba najlepszym dowodem potwierdzającym jej walory.

CHARAKTERYSTYKA RASY

Współczesne bydło ayshire to osobniki o jednostronnie mlecznym kierunku użytkowania i charakterystycznym dla tego typu pokrojem. Przednia część ciała jest dość słabo rozwinięta z lekką, niedużą głową. Natomiast środkowa i zadnia część ciała są zdecydowanie mocniej rozwinięte. Rozbudowana, głęboka i szeroka kłoda z długim i mocno zwieszonym wymieniem, które bardzo mocno związane jest z brzuchem, tworząc niemal prostą linię. Kaliber średni, kościec delikatny i słabe umięśnienie odpowiadające typowi jednostronnie mlecznemu. Zwierzęta tej rasy świetnie aklimatyzują się do różnych warunków klimatycznych i systemów utrzymania, co potwierdza duży zasięg występowania bydła ayshire. Średnia wysokość w kłębie buhajów wynosi ok. 140 cm, a krów 127-135 cm. Masa ciała waha się w przedziale 800-1000 kg dla buhajów i 550-650 kg krów. Cechą wyróżniającą tę rasę jest duży wigor rodzących się cieląt. Cielęta rodzą się silne i dość duże, a ich masa ciała oscyluje wokół 40 kg dla cieliczek i 42 kg dla buhajków.

Cechą charakterystyczną rasy ayshire jest jej umaszczenie. Maść niejednolita, od czerwono-białego, poprzez wiśniowo-białe aż do brunatno-białego. W przypadku buhajów spotyka się ciemniejsze umaszczenie, mahoniowo-białe do brunatno-białego, które może wydawać się czarnym, kontrastując na tle białych plam. Krawędzie plam wydają się być mocno poszarpane, a przez to rozproszone po całym ciele. Umaszczenie dereszowate, niegdyś częściej występujące u tej rasy, obecnie prawie nie występuje. Jednak można spotkać osobniki prawie całe białe, jak również czerwone. Głowa zawsze pigmentowana z białą oznaką. Cechą charakterystyczną tej rasy są rogi, które, jeśli nie zostaną poddane zabiegowi dekornizacji, przyjmują barwę jasną z odchylonymi ku tyłowi czarnymi końcami.

Użytkowość mleczna krów jest dość zróżnicowana, ale na ogół wysoka. W Niemczech przeciętna reprezentantka tej rasy produkuje ok. 6000 kg mleka o zawartości 3,9 proc. tłuszczu i 3,4 proc. białka, w USA prawie 7000 kg mleka o zawartości 4,5 proc. tłuszczu i 3,5 proc. białka, natomiast w Szwecji przeciętna wydajność krów osiąga niemal 8000 kg mleka. Najlepsze osobniki tej rasy produkują ponad 10 000 kg mleka w ciągu laktacji. Oficjalny rekord wydajności mlecznej należy do krowy Ida pochodzącej z farmy Lette Farm Betty’s, która w ciągu 305-dniowej laktacji wyprodukowała ponad 16 800 kg mleka i 723 kg tłuszczu.

RASA GUERNSEY

Za ojczyznę bydła rasy guernsey uważa się wyspę o tej samej nazwie, położoną na kanale La Manche w pobliżu wybrzeża Francji. Niektórzy badacze poszerzają miejsce jej pochodzenia o dwie dodatkowe wyspy, tj. Aldernery i Sark. Za twórców bydła guernsey, znanego od 960 r., uważa się mnichów, którzy ok. 10 wieków temu zasiedlali te tereny i sprowadzali na wyspy bydło insign z Normandii oraz froment du leon z Bretanii. W związku z tym bydło jersey, guernsey i fromen du leon jest jedynym przedstawicielem subtypu ras kanału La Manche należącym do europejskich ras bydła czerwonego. Jako odrębną rasę bydło guernsey uznano ok. 1700 r. O konsolidacji rasy przesądził wydany w 1789 r. zakaz importu na wyspę materiału hodowlanego w celu zapobiegnięcia rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych. Pierwszy Związek Hodowców Rasy Guerney zrzeszający miłośników tej rasy, utworzony został w 1884 r. w Anglii, natomiast oficjalną księgę hodowlaną założono w ok. 1888 r.

Krowa rasy guernsey z cielęciem
Krowa rasy guernsey z cielęciem

Aktualnie rasa guernsey utrzymywana jest głównie na swej rodzimej wsypie w Wielkiej Brytanii, zyskała reputację na przełomie XIX i XX w. dzięki produkcji bardzo dobrej jakości mleka w systemie pastwiskowym, dzięki czemu stała się bardziej rozpoznawalna na świecie. Większa populacja krów znajduje się również w USA, które od 1830 r. są jej głównym importerem. Mniejsze populacje krów tej rasy występują również w Australii, Brazylii, Południowej Afryce i Kenii. Można więc przyjąć, że rasa ma zasięg globalny, jednak liczebność populacji bydła guernsey wykazuje ciągłą tendencję spadkową. Populacja krów na wyspie Guernsey była zawsze mała i wahała się w granicach 2-3 tys. krów. W innych krajach bydło tej rasy również stanowiło rasę o niewielkiej liczebności.

CHARAKTERYSTYKA RASY

Guernsey to rasa o średnim kalibrze i delikatnej, szlachetnej budowie charakterystycznej dla typu użytkowego jednostronnie mlecznego. Przeciętna masa krów to ok. 450-500 kg, a więc nieco więcej niż bydła jersey. Z kolei masa buhajów mieści się w przedziale 600-700 kg. Konstytucja krów guernsey jest nieco mniej sucha niż samic rasy jersey. Krowy charakteryzują się bardzo atrakcyjnym pokrojem, dostojnym chodem. Odznaczają się ponadto silnym grzbietem, szerokimi lędźwiami i zadem oraz głęboką klatką piersiową. Dużym walorem

rasy jest mocne, dobrze zawieszone z przodu wymię, z równomiernie rozłożonymi, symetrycznymi ćwiartkami. Jałówki tej rasy stosunkowo szybko dojrzewają do rozrodu, gdyż pierwsze wycielenia następują w wieku 24 miesięcy. Wysokość w kłębie buhajów mieści się w granicach 125-135 cm, a krów 120-130 cm. Urodzeniowa masa ciała buhajków waha się w granicach 30-35 kg, a cieliczek 25-30 kg. Walorem tej rasy jest również dobra płodność. Potwierdzaniem tej tezy jest fakt, że średni okres międzyocieleniowy wynosi ok. 370 dni. Stosunkowo mały kaliber i związana z nim niższa masa ciała powodują, że bydło tej rasy charakteryzuje się stosunkowo dobrą efektywnością konwersji paszy na mleko. Krowy tej rasy zużywają średnio ok. 20-30 proc. mniej paszy na kilogram mleka. Inną ważną cechą funkcjonalną rasy guernsey jest szybkie tempo oddawania mleka. Jasne umaszczenie ponadto wzmacnia odporność na przegrzanie, a przez to redukuje wystąpienie stresu cieplnego. Bydło guernsey, podobnie jak jersey, charakteryzuje się niską frekwencją wystąpienia trudnych porodów.

Umaszczenie bydła guernsey jest niejednolite, plamiste, z przewagą powierzchni pigmentowanej; od jasnożółtej poprzez czerwoną do ciemnoczerwonej z wyraźnie odcinającymi się białymi łatami na podbrzuszu i na nogach. Kiść ogonowa jest umaszczona biało. Głowa najczęściej pigmentowana, z białymi oznakami na czole. Charakterystyczne jasne obwódki wokół oczu i śluzawicy.

Na podkreślenie zasługuje dość żywiołowy temperament bydła rasy guernsey. Mimo powszechnej opinii, że jest to rasa o łagodnym usposobieniu, należy pokreślić, że to niezbyt wyrostowe bydło, szczególnie buhaje, potrafi być dość agresywne.

Wydajność mleczna krów tej rasy jest dość zróżnicowana. Według różnych źródeł produkcja w laktacji 305-dniowej może wahać się w granicach 4500-6500 kg, a nawet 8-10 tys. kg, przy średniej zawartości tłuszczu 5,0 proc. i białka 3,5 proc. Badania prowadzone w Stanach Zjednoczonych potwierdziły, że 60 proc. populacji krów rasy guernsey jest nosicielami genu κ-kazeiny, co jest niezmiernie pożądaną cechą dla przemysłu serowarskiego. W Australii ze 100 kg mleka pochodzącego od krów guernsey uzyskano 15,36 kg sera, podczas gdy wartość oczekiwana oscylowała wokół 10 kg. Przeciętne mleko krów tej rasy zawiera o 12 proc. więcej białka, 30 proc. więcej śmietany, 33 proc. więcej witaminy D, 25 proc. więcej witaminy A i 15 proc. więcej wapnia niż mleko pozyskiwane od krów rasy holsztyńsko-fryzyjskiej. Cechą charakterystyczną rasy jest produkcja żółtawo zabarwionego mleka, co jest spowodowane dużą zawartością β-karotenu. W związku z powyższym często mleko pochodzące od krów tej rasy sprzedaje się po wyższej cenie jako "Golden Guernsey".

RASA PRZYDATNA W KRZYŻOWANIU

Bydło rasy guernsey znajduje również wykorzystanie w międzyrasowym krzyżowaniu bydła. W Nowej Zelandii wykonywane są krzyżowania tej rasy z bydłem jersey, czego rezultatem są mieszańce charakteryzujące się lepszą produkcyjnością i żywotnością cieląt. W klimacie tropikalnym i subtropikalnym guernsey stanowi komponent do krzyżowania z bydłem zebu. Takie mieszańce charakteryzują się zdecydowanie lepszą produkcyjnością i średnią wyrostowością. Wyniki użytkowości mlecznej pochodzące z Ugandy wskazują, że zebu produkuje tam 500-600 kg mleka, a mieszańce z rasą guernsey 2-3 tys. kg mleka na laktację.

Podsumowując, należy podkreślić, że obie opisywane powyżej rasy bydła jednostronnie mlecznego charakteryzują się średnim kalibrem, co predestynuje je do pastwiskowych systemów produkcji. Dla hodowców, którzy poszukują odpornych, łatwo aklimatyzujących się do zmiennych warunków produkcyjnych zwierząt, wyróżniających się jakością i smakiem produkowanego przez nie mleka, niewątpliwie godne uwagi są obie opisywane wyżej rasy, zarówno w czystej rasie, jak i jako komponenty do krzyżowania.



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.227.3.146
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.