PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Anatomia układu rozrodczego bydła - krowa

Autor: Marcin Gołębiewski, Aleksandra Kalińska, Daniel Radzikowski

Dodano: 16-02-2020 06:14

Tagi:

Wiedza dotycząca podstaw anatomicznych i fizjologicznych funkcjonowania układu rozrodczego krów jest niezbędna do prowadzenia efektywnego rozrodu w stadzie zarówno bydła mięsnego, jak i mlecznego.



Uzyskanie cielęcia od krowy w ciągu roku jest niezbędnym warunkiem decydującym o opłacalności tej gałęzi produkcji. Efektywna produkcja mleka również jest możliwa w warunkach sprawnie prowadzonego rozrodu. Pogorszony rozród to nie tylko zwiększenie przeciętnego dnia laktacji w stadzie, ale przede wszystkim ograniczona możliwość remontu stada. Podstawą skutecznie prowadzonego rozrodu bydła jest znajomość budowy i funkcjonowania układu rozrodczego krowy. Ponadto znajomość anatomii krów pozwala na prawidłowe wykonanie inseminacji, embriotransferu czy przeprowadzenie innych biotechnik stosowanych w rozrodzie.

JAK TO JEST ZBUDOWANE?

Narządy rozrodcze krów składają się z jajników i żeńskich dróg rodnych, które tworzą: parzyste jajowody, macica i pochwa (schemat poniżej).

Podstawowymi strukturami funkcjonalnymi w organizmie krowy są jajniki. Produkują one gamety żeńskie i hormony płciowe. Jajnik krowy zlokalizowany jest w okolicy wejścia do jamy miednicowej i zawieszony jest na fałdzie otrzewnowym, zwanym krezką jajnikową. Kształt jajnika krowy jest elipsoidalny (15-20 g). Od zewnątrz jajnik pokryty jest nabłonkiem, pod którym leży warstwa łącznotkankowa, tzw. błona biaława przechodząca bez wyraźnej granicy w miąższ jajnikowy. Nabłonek pokrywający jajnik od zewnątrz pochodzi z nabłonka rozrodczego, który podczas rozwoju jajnika różnicuje się, dając komórki płciowe, a w gruczole dojrzałym, oddzielony od miąższu grubą warstwą białawą, pokrywa jajnik i ma wygląd taki, jak otrzewna. W miąższu jajnikowym można wyróżnić dwie warstwy: korową, czyli pęcherzykową, i rdzenną, czyli naczyniową zawierającą oprócz wielkiej ilości naczyń krwionośnych i gałązek nerwowych także włókna mięśniowe. W istocie korowej są liczne pęcherzyki jajowe pierwotne, w różnych stadiach rozwoju, z dojrzałymi pęcherzykami Graffa włącznie oraz grupy lub pasma komórek śródmiąższowych. Liczba pęcherzyków jest różna i zależy między innymi od wieku zwierzęcia. U młodych jest ich znacznie więcej niż u starych. Liczba wytworzonych komórek płciowych krów nie powiększa się, a ich zapas wystarcza na całe życie. Najmłodsze oocyty w jajniku znajdują się w pęcherzykach pierwotnych, w których jedna warstwa płaskich komórek folikularnych pokrywa oocyt. Równocześnie z rozpoczęciem fazy wzrostu oocytu powiększa się pęcherzyk jajowy. Dookoła pęcherzyka układają się komórki tkanki łącznej, tworząc osłonkę pęcherzykową. Komórki pęcherzykowe wydzielają płyn, zwany płynem pęcherzykowym, który gromadzi się wewnątrz pęcherzyka w jamie pęcherzykowej. Pęcherzyk pierwotny składa się z oogonium otoczonego warstwą drobnych komórek nabłonkowych. Część pęcherzyków rozrasta się w ten sposób, że komórki nabłonkowe rozmnażają się, dając tzw. komórki pęcherzykowe, między którymi powstają szczeliny łączące się w jedną jamę pęcherzyka wypełniającą się płynem pęcherzykowym. Tkanka podścieliskowa miąższu jajnikowego wytwarza dookoła pęcherzyka osłonkę pęcherzykową. W ten sposób powstają pęcherzyki jajowe, czyli pęcherzyki Graffa. Komórka jajowa, początkowo przymocowana do ściany pęcherzyka, odrywa się i dostaje się do płynu pęcherzykowego. W związku z dojrzewaniem komórki jajowej, polegającym na redukcji chromatyny jądrowej, pęcherzyk rozrasta się ku obwodowi jajnika i wystaje w formie cysty uwypuklającej się na zewnątrz. Dojrzały pęcherzyk jajowy otoczony jest osłonką pęcherzykową zbudowaną z dwóch warstw. Zewnętrzna osłonka pęcherzykowa o charakterze włóknistym łączy się z tkanką zrębu jajnika; wewnętrzna zbudowana z luźno uło żonych komórek pęcherzykowych jest silnie unaczyniona. Od komórek pęcherzykowych oddziela ją błona podstawowa. Warstwa komórek folikularnych zwana jest warstwą ziarnistą. Komórki folikularne otaczają dookoła oocyt i tworzą razem z nim wzgórek jajonośny, który wrasta do jamy pęcherzykowej.

Zdjęcie narządów rozrodczych krowy
Zdjęcie narządów rozrodczych krowy

PĘCHERZYK JAJNIKOWY

W wewnętrznej osłonce pęcherzykowej wytwarzane są hormony estrogenne, odpowiedzialne za wystąpienie rui. Dojrzały pęcherzyk jajowy pęka i oocyt wraz z otaczającymi go komórkami pęcherzykowymi, tzw. wieńcem promienistym, wylewa się z płynem pęcherzykowym na zewnątrz jajnika. Proces ten nazywa się owulacją lub jajeczkowaniem. Po owulacji pęcherzyk jajowy szybko zarasta komórkami oraz naczyniami krwionośnymi i przekształca się w ciałko żółte. Komórki warstwy ziarnistej i osłonki pęcherzykowej wewnętrznej przemieniają się w komórki luteinowe wydzielające inny hormon odpowiedzialny za utrzymanie ciąży - progesteron. Ciałko żółte w czasie ciąży rozrasta się do dużych rozmiarów - ciałko żółte ciążowe. Jeżeli po owulacji nie dojdzie do zapłodnienia jaja wyrzuconego z pęcherzyka, to ciałko żółte krótko funkcjonuje jako tzw. ciałko żółte rzekome, które szybko uwstecznia się i pozostaje po nim bliznowaty twór, tzw. ciałko białawe. Wiele pęcherzyków jajowych nie dojrzewa, lecz ulega uwstecznieniu - atrezji i przemienia się w pęcherzyk atrezyjny. Komórki ciałka żółtego ulegają z czasem zwyrodnieniu, a na ich miejscu rozrasta się tkanka łączna wytwarzająca w miejsce ciałka żółtego bliznę. Jajnik starej samicy ma tych blizn bardzo dużo i jest pomarszczony. Dojrzałe jaja wielkości ok. 120 mikrometrów są kuliste, otoczone przejrzystą osłonką.

Pęcherzyk jajnikowy
Pęcherzyk jajnikowy

JAJOWÓD

Kolejnym elementem budowy układu rozrodczego krowy jest jajowód. Należy on do dróg wyprowadzających. Jest to długa, cienka rurka łącząca jamę otrzewnową z jamą maciczną, zawieszona na fałdzie otrzewnowym, zwanym krezką jajowodową. Początkowy odcinek jajowodu jest lejkowato rozszerzony i tworzy tzw. lejek jajowodowy, na brzegu którego są liczne fałdy noszące nazwę strzępków jajowodowych. Jeden z nich przymocowuje się do jajnika i nosi nazwę strzępka jajnikowego. Lejek jest znacznych rozmiarów, może przykrywać całą powierzchnię jajnika. Otwór prowadzący z jamy otrzewnowej do jajowodu nosi nazwę ujścia brzusznego jajowodu. W miejscu połączenia się z rogiem macicznym jest ujście maciczne jajowodu. Za lejkiem jest rozszerzenie światła jajowodu w postaci bańki jajowodu, a przed połączeniem z rogiem macicznym przewężenie zwane cieśnią jajowodową. Błona śluzowa wyścielająca jajowód pokryta jest nabłonkiem migawkowym, którego migawki biorą udział w transportowaniu komórki jajowej do macicy. Ściana jajowodu zbudowana jest z trzech warstw: błony śluzowej, mięśniowej, surowiczej. Dzięki silnej błonie mięśniowej jajowodów wykonuje ruchy robaczkowe. Komórka jajowa z pękniętego pęcherzyka jajowego przedostaje się do jamy otrzewnowej, następnie do lejka jajowodowego, potem do macicy, gdzie się rozrasta. W ten sposób następuje prawidłowa ciąża maciczna. W niektórych wypadkach komórka zatrzymuje się w jajowodzie, tu się osiedla i rozrasta - dając ciążę pozamaciczną jajowodową. Są też przypadki, w których komórka zostaje zapłodniona w jamie otrzewnowej i tam się osiedla, dając ciążę pozamaciczną. Górna część jajowodu jest miejscem zapłodnienia. Po owulacji jajo wpada do lejka jajowodu, który czynnie odbiera je z jajnika. Owulujące jajo jest czynnie wciągane przez strzępki do światła jajowodu. Śluz wydzielany przez komórki gruczołowe nabłonka jajnika ułatwia przesuwanie się jaja i równocześnie chroni je przed uszkodzeniem. Jajo stosunkowo długo przechodzi przez jajowód. Tu zostaje zapłodnione i tu przechodzi przez pierwsze okresy rozwoju zarodkowego. Głównym czynnikiem kontrolującym ten proces są hormony jajnikowe. Wpływają one na wydzielanie śluzu przez nabłonek śluzówki i równocześnie regulują zamykanie się i otwieranie ujścia macicznego jajowodu. W okresie owulacji pod wpływem estrogenów wzrasta ilość i tempo wydzielania śluzu, natomiast spada ono pod wpływem progesteronu, po utworzeniu się ciałka żółtego.

MACICA

Macica jest narządem, w którym odbywa się wzrost i rozwój zapłodnionego jaja oraz rozwój zarodka i płodu aż do chwili, gdy młody organizm stanie się zdolny do życia poza organizmem matki. U bydła macica jest dwurożna z pozorną przegrodą. Przegrodę tę stanowią stykające się ze sobą ściany rogów leżących blisko siebie i połączonych pasmami łącznotkankowymi, tzw. więzadłami międzyrogowymi. Przegroda ta nie dzieli trzonu i znajduje się między obu rogami. Ściana macicy zbudowana jest z trzech warstw: błony śluzowej, mięśniowej i błony surowiczej. Błona śluzowa pokryta nabłonkiem wielorzędowym cylindrycznym i zawiera liczne gruczoły maciczne wydzielające ciecz o charakterze śluzowym, służącą za pożywkę dla komórki jajowej do czasu wytworzenia się błon płodowych. Mięśniówka - składa się z warstwy okrężnej (wewnętrznej) i podłużnej (zewnętrznej). Mięśniówka rozwija się bardzo silnie w czasie ciąży i bierze udział w wyparciu płodu. Błona surowicza otacza macicę od zewnątrz i przechodzi na boki w postaci krezki macicznej, przymocowując macicę do ścian jamy miednicowej. Krezkę maciczną, jajowodową i jajnikową - obejmujemy wspólną nazwą - więzadło szerokie macicy. W więzadle tym leżą naczynia krwionośne zaopatrujące jajniki, macicę i jajowody. Rogi maciczne przechodzą w trzon mający obszerniejszą jamę, który doogonowo łączy się z wąskim przewodem szyjki macicznej. Szyjką nazywamy część doogonową macicy, w obrębie której znajduje się kanał uchodzący do pochwy. Szyjka macicy jest to część bardzo gruba i bogato umięśniona. Kanał szyjki jest wąski i kręty. Zaczyna się on ujściem zewnętrznym, otwierającym się do pochwy. U krowy trzon macicy jest krótki, rogi maciczne przybierają kształt rogów baranich, tak że ich końce leżą w jamie miednicowej obok trzonu macicznego. Obok rogów leżą jajniki. Kanał szyjki ma przebieg kręty, gdyż błona śluzowa szyjki tworzy szereg fałdów zachodzących na siebie. Wnętrze macicy ma wzniesienia zwane brodawkami macicznymi lub liścieniami. Brodawki nie mają gruczołów, lecz pokryte są licznymi otworami, tzw. kryptami, do których wchodzą kosmki kosmówki.

POCHWA I SROM

Pochwa jest odcinkiem dróg rodnych otwierającym się na zewnątrz i stanowi równocześnie żeński narząd kopulacyjny. U krowy ma długości ok. 25 cm i przechodzi doogonowo w przedsionek pochwy. Granicę między przedsionkiem a pochwą właściwą stanowi miejsce, w którym uchodzi cewka moczowa. Przedsionek pochwy, zwany też zatoką moczo-płciową, jest to część, w której łączą się drogi rodne z drogami wyprowadzającymi mocz.

Srom jest to końcowy odcinek narządu rozrodczego składający się z warg sromowych ograniczających szparę sromową. W spoidle dobrzusznym znajduje się łechtaczka, twór zbudowany podobnie jak prącie z ciał jamistych.

Końcowy etap dojrzewania plemników odbywa się w żeńskich drogach rodnych. Faza szybkiej wędrówki następuje bezpośrednio po kopulacji. Wędruje wtedy większość plemników. U krowy trwa to ok. 2-4 minut, po czym trafiają one do bańki jajowodu. Proces ostatecznego dojrzewania plemników, tj. kapacytancja plemników, odbywa się w czasie ich wędrówki przez macicę i jajowód. Plemniki, które nie zetknęły się z błoną śluzową żeńskich dróg rodnych lub z ich wydzieliną, nie mogą zapłodnić jaja in vitro. Kapacytacja jest więc niezbędna do zapłodnienia komórki jajowej. Przebiega ona w dwóch etapach - pierwszy rozgrywa się w macicy, drugi w jajowodzie. Substancje powodujące kapacytację, tzw. czynnik kapacytacyjny, są zawarte w wydzielinie gruczołów macicznych, przy czym czynnik ten zależy od stanu pobudzenia przez hormony błony śluzowej macicy. Plemniki są kapacytowane wyłącznie w tracie rui, a więc w fazie pozostającej pod przeważającym wpływem estrogenów. Kapacytacja jest gatunkowo swoista. Toteż plemniki wprowadzone do macicy samicy innego gatunku nie są kapacytowane, chyba że pochodzą od gatunku blisko spokrewnionego - bydło - żubr - bizon. Polega to na aktywacji enzymów główki plemnika lub też odsłonięciu ich aktywnych miejsc.



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.235.29.190
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.