W celu identyfikacji potencjalnie chorych cieląt niezbędna jest uważna obserwacja w porach karmienia i tuż przed nimi. Zapobieganie chorobom cieląt powinno być priorytetem we wszystkich gospodarstwach zajmujących się odchowem cieląt i obejmuje środki mające na celu ograniczenie narażenia cielęcia na organizmy zakaźne, przy jednoczesnym zmniejszeniu jego podatności na infekcje. 

Dlaczego lepiej zapobiegać, niż leczyć?

Zdecydowanie zapobieganie, a nie leczenie, jest najskuteczniejszym podejściem do ochrony zdrowia w każdym programie odchowu cieląt. Celem jest przejście z systemu „gaszenia pożarów”, kiedy musimy się zmagać z konkretnym problemem w stadzie, na promowanie zdrowia zwierząt poprzez środki zapobiegawcze i bioasekurację, ostatecznie zwiększając odporność cieląt przy jednoczesnym zmniejszeniu ich kontaktu z infekcjami. Prowadzi to do zmniejszenia zużycia antybiotyków, poprawy wydajności zwierząt, zwiększenia rentowności produkcji wołowiny i wytwarzania produktów najlepszej jakości dla konsumentów.

Diagnozowanie chorego cielęcia

Jeśli reakcja cielęcia w czasie karmienia jest nieprawidłowa, konieczna jest dalsza obserwacja kału i oznak kaszlu lub wydzieliny z nosa/oczu oraz monitorowanie temperatury, częstości oddechów. Biegunki są najczęstszym problemem zdrowotnym dotykającym cielęta, będącym wynikiem zmienionej funkcji jelit, które zwiększają ilość odchodów eliminowanych z układu pokarmowego cieląt. Cielęta są szczególnie podatne na choroby w drugim tygodniu życia. Do 40 proc. padnięć cieląt w pierwszych sześciu tygodniach życia jest związanych z biegunką.

Biegunki można podzielić na dwa typy: pokarmowe i zakaźne. Biegunki na tle pokarmowym zwykle są spowodowane stresem z powodu załamania rutyny zarządzania. Biegunki pokarmowe często przekształcają się w zakaźne, które są spowodowane dużą akumulacją patogenów. 

Choroby cieląt mają duży wpływ na ekonomiczną opłacalność hodowli bydła ze względu zarówno na bezpośrednie koszty utraty cieląt i wymagane leczenie, jak i długofalowy wpływ na przyrosty zwierząt. Cielę z biegunką można łatwo rozpoznać. U chorych osobników wzrasta częstość i ilość odchodów, a zawartość w nich wody jest wyższa niż normalnie. Bez względu na przyczynę najczęściej występują następujące objawy to:

  • jasnożółty lub biały kał,
  • cielęta z depresją, które niechętnie jedzą,
  • cielęta z zapadniętymi oczami i/lub gorączką,
  • skóra pozostaje podniesiona lub napięta po podniesieniu, co wskazuje na odwodnienie,
  • utrata wagi i osłabienie,
  • w ciężkich przypadkach cielęta upadają, zapadają w śpiączkę i padają.

Chociaż dostępne są specjalne metody leczenia biegunek w zależności od patogenu, to należy we wszystkich przypadkach podjąć następujące kroki w celu zapewnienia powrotu do zdrowia cieląt:

  • cielęta biegunkowe należy odizolować w czystym, suchym i ciepłym kojcu,
  • chore osobniki muszą otrzymać wystarczającą ilość płynów i elektrolitów, aby uzupełnić te utracone z kałem,
  • częste, małe dawki elektrolitów lub mleka są lepsze niż rzadsze dawki większych objętości,
  • zdrowe cielęta potrzebują do czterech litrów płynów dziennie, 
  • używane elektrolity powinny mieć dużą różnicę jonów (SID) 60 mmol,
  • karmienie mlekiem lub preparatem mlekozastępczym dobrej jakości nie przedłuży ani nie pogorszy biegunki i może pomóc w skutecznej terapii,
  • należy kontynuować podawanie cielętom normalnych ilości mleka lub środka zastępującego mleko tak długo, jak chcą je pić,
  • w przypadku ponownego wprowadzenia preparatu należy stosować pełną dawkę, nigdy nie należy rozcieńczać go roztworami elektrolitów, ponieważ może to prowadzić do słabego krzepnięcia mleka,
  • elektrolity należy podawać co najmniej 30 minut przed karmieniem mlekiem,
  • mleka lub preparatu mlekozastępczego nie należy podawać przez sondę żołądkową,
  • antybiotyki nie działają przeciwko pasożytom i wirusom, które są najczęstszą przyczyną biegunki cieląt,
  • antybiotyki należy podawać we wstrzyknięciach tylko wtedy, gdy cielę wygląda na bardzo chore lub ma temperaturę poza normalnym zakresem 38,5-39,5°C.

Dlaczego elektrolity są ważne?

Cielę z biegunką szybko się odwadnia, ma kwasicę i niską zawartość niezbędnych elektrolitów, takich jak sód (Na), potas (K) i chlor (Cl). W płynach chore osobniki mogą codziennie tracić od 5 do 10 proc. masy ciała. Leczenie obejmuje nawodnienie, korekcję kwasicy i wymianę elektrolitów. Niektóre produkty elektrolitowe dostępne na rynku, wspomagając nawodnienie i wymianę elektrolitów, często nie są w stanie skutecznie korygować kwasicy. Korygowanie kwasicy jest niezbędne do powrotu do zdrowia cieląt.

Doprowadziło to do wprowadzenia nowych przepisów w całej UE (rozporządzenie UE nr 1123/2014), które wymagają, aby wszystkie stosowane w trakcie biegunek elektrolity miały SID co najmniej 60 mmol/l, co pomoże w korygowaniu kwasicy. Badania pokazują, że produkty spełniające tę specyfikację przywracają pH krwi i nadmiar zasad w ciągu 12-18 godzin oraz ułatwiają szybkie i pełne wyzdrowienie cieląt po biegunce.

Ile elektrolitów podawać?

Ilość potrzebnych elektrolitów zależy od nasilenia objawów biegunki. Przekarmianie elektrolitami powoduje niewielkie szkody dla cieląt. Jednak zbyt niskie dawki mogą przedłużyć objawy biegunek i nie korygować odwodnienia.

Profilaktyka biegunek

To, czy cielę pozostanie zdrowe, czy też ulegnie porażeniu, zależy od równowagi między odpornością cielęcia na infekcję a poziomem infekcji, na który jest narażone. W związku z czym należy:

  • zapewnić odpowiednią ilość siary w ciągu pierwszych kilku godzin po urodzeniu, 
  • zapewnić odpowiednie schronienie przed warunkami atmosferycznymi, aby zmniejszyć stres cielęcia,
  • starannie zaplanować projekty pomieszczeń, aby uniknąć przepełnienia,
  • unikać łączenia cieląt w różnym wieku (tj. nowo narodzonych cieląt z cielętami mającymi więcej niż 3-4 dni), ponieważ młodsze cielęta będą bardziej podatne na zachorowania,
  • zminimalizować stres związany z rutynowymi praktykami zarządzania, jak np. dekoronizacja, kastracja,
  • utrzymywać ścisłą higienę poprzez czyszczenie i sterylizację przyborów i urządzeń do karmienia,
  • zapobiegać gromadzeniu się zanieczyszczeń wokół koryt paszowych i poideł (koryta i poidła powinny być zainstalowane na wysokości co najmniej 0,75 m),
  • indywidualne lub grupowe kojce dla cieląt muszą być czyszczone i dezynfekowane pomiędzy wprowadzeniem kolejnych zwierząt,
  • regularnie uzupełniać ściółkę ze słomy – sprawdzić wilgotność posłania, klęcząc w kojcu; kolana nie powinny się zamoczyć, jeśli ściółka jest wystarczająco sucha,
  • opracować rutynowy program karmienia mlekiem z jak najmniejszą liczbą zaangażowanych osób,
  • szybko reagować na objawy biegunek; odizolować chore cielęta i zająć się przyczyną ich wystąpień,
  • kupować cielęta od krów, które przed wycieleniem zostały zaszczepione przeciwko wirusom. Zaszczepiona krowa produkuje więcej przeciwciał przeciwko rotawirusowi, koronawirusowi i E.coli i dostarcza je do swojej siary.

Kokcydioza

Kokcydioza najczęściej występuje u cieląt pomiędzy 3. tyg. a 9. miesiącem ich życia. Zakażone cielęta wydalają ogromne ilości oocytów, które następnie kontaminują środowisko, zwiększając ryzyko zarażenia innych cieląt. Odporne oocyty mogą przetrwać przez długi czas w środowisku. Chociaż z czasem u bydła rozwija się odporność na tę chorobę, młode cielęta ze słabo rozwiniętym układem odpornościowym, umieszczone w brudnym środowisku, mogą być narażone na to schorzenie.

Objawy

  • wodniste biegunki spowodowane uszkodzeniem błony śluzowej jelit,
  • cielęta ulegają odwodnieniu, mogą zacząć krwawić, złuszczać część wyściółki jelita; mogą stać się słabe i nieskoordynowane,
  • w wielu stadach może wystąpić infekcja subkliniczna, w której zwierzęta wykazują bardzo niewiele objawów i z czasem wyzdrowieją, ale będzie to miało wpływ na ich wzrost i rozwój.

Leczenie

  • powszechne jest profilaktyczne dawkowanie cielętom preparatu vecoxan (diclurazil) lub baycox (toltrazuril),
  • zazwyczaj cielętom podaje się doustną dawkę 20-30 ml w zależności od wagi cielęcia.

Tam, gdzie gospodarstwo miało wcześniej problemy z kokcydią, rolnicy muszą zachować szczególną czujność, ponieważ może się ona powtórzyć, zwłaszcza tam, gdzie higiena jest słaba.

Zapobieganie

  • utrzymuj omieszczenia la ieląt w czystości,
  • używaj skutecznych środków dezynfeku-
    jących,
  • zapewnij czystą, suchą ściółkę,
  • regularnie czyść koryta i poidła.

Kryptosporydioza

Cryptosporidium parvum jest patogenem wywołującym kryptosporidiozę, który na ogół atakuje cielęta w drugim tygodniu życia, chociaż podatne są cielęta w wieku od 5 do 35 dni. Infekcja powoduje poważne uszkodzenie wyściółki ściany jelita i niszczy zdolność cielęcia do wchłaniania składników odżywczych.

Pasożyt jest przenoszony drogą fekalno-oralną, przy czym cielęta zarażają się z kojców dla cieląt, wyposażenia lub odzieży, które zostały skażone odchodami zawierającym pasożyta.

Diagnoza

Trudno odróżnić kryptosporydiozę od innych rodzajów biegunek, ponieważ objawy kliniczne są niespecyficzne.

próbki kału (w sterylnych pojemnikach) od nieleczonych, biegunkowych cieląt należy przesłać do lokalnego weterynarza lub laboratorium we wczesnych stadiach wybuchu epidemii choroby, martwe cielę należy zabrać na sekcję zwłok.

Objawy

  • uporczywa biegunka, która jest niezwykle trudna do wyleczenia,
  • cielęta stają się ospałe, przestają pić i mogą szybko się odwodnić,
  • po zakażeniu cielęta po czterech dniach zaczną wydalać ogromne ilości oocyst, co prowadzi do zakażenia innych cieląt, tam, gdzie występują infekcje mieszane (np. rotawirusem), śmiertelność może być wysoka.

Leczenie

  • cielęta muszą pozostać na terapii mlekiem i elektrolitami, aby były odżywione i nie uległy odwodnieniu,
  • jedynym licencjonowanym produktem, który może być stosowany terapeutycznie lub profilaktycznie, jest Halocur (mleczan halofuginonu),
  • w przypadku problemów w gospodarstwie cielętom należy podawać Halocur w ciągu pierwszych 24 godzin po urodzeniu. Halocur należy podawać codziennie przez kolejne siedem dni, typowe cielę o wadze 45-50 kg potrzebuje 10 ml dziennie przez osiem dni,
  • wszystkie zdrowe cielęta należy natychmiast przenieść ze skażonego środowiska.

Rotawirus

Rotawirus występuje w większości stad bydła i zazwyczaj powoduje biegunkę u cieląt w wieku od 5 do 14 dni. Infekcje rotawirusowe ustępują samoistnie, ponieważ gdy komórki nabłonkowe są martwe, wirus nie ma gdzie się replikować. Przenoszenie następuje na ogół w wyniku kontaktu ustnego z zakażonym kałem.

Jednym z głównych źródeł infekcji rotawirusem są krowy nosicielki, które nie wykazują żadnych objawów i wydalają wirusa w okresie okołoporodowym.

Objawy

  • bladożółta biegunka, czasami z plamkami śluzu i krwi, zwykle trwa od czterech do ośmiu dni,
  • cielęta mogą się odwodnić i zarazić wtórnymi infekcjami,
  • niektóre cielęta mogą ślinić się, a niektóre mogą być obserwowane jako takie, które bezustannie próbują się wypróżnić,
  • u cieląt mających więcej niż cztery tygodnie po ponownym zakażeniu często nie występują żadne objawy choroby.

Leczenie:

  • rutynowa płynoterapia jest najważniejszą linią leczenia mającą na celu skorygowanie odwodnienia, zaburzeń równowagi elektrolitowej i kwasicy wywołanych utratą płynów i zmniejszoną zdolnością wchłaniania w jelitach,
  • antybiotyki mogą zmniejszyć wtórną infekcję bakteryjną,
  • krowy można szczepić w celu zwiększenia ilości przeciwciał przeciwko rotawirusowi w siarze. Jeśli taka siara zostanie podana cielęciu w ciągu 12 godzin, może zapewnić ochronę przez co najmniej siedem dni. 

Pięć kluczowych punktów zapobiegania chorobom:

1. Skuteczny rozwój odporności cielęcia 

  • Odpowiednie spożycie siary;
  • Żywienie wysokiej jakości preparatami mlekozastępczymi i starterami dla cieląt;
  • Swobodny dostęp do świeżej wody;
  • Solidny program szczepień.

2. Bioasekuracja

  • Diagnoza stanu wyjściowego;
  • Właściwe zarządzanie siarą (zanieczyszczenie, jakość);
  • Selekcja chorych cieląt;
  • Wiek zakupu cieląt co najmniej 3 tyg.;
  • Stosowanie kwarantanny w gospodarstwie;
  • Właściwa higiena: m.in. maty dezynfekcyjne, regularne czyszczenie i dezynfekcja ubioru i obuwia.

3. Ograniczenie stresu

Stres działa immunosupresyjnie na układ odpornościowy cieląt. Czynniki takie, jak transport, nagłe zmiany paszy, słaba wentylacja, tłok, wahania temperatury i przeciągi mogą mieć wpływ na odporność zwierząt na choroby. Odpowiednie planowanie i zarządzanie obsługą fermy oraz stałe monitorowanie cieląt to kluczowe czynniki w łagodzeniu źródeł stresu.

4. Minimalizacja ryzyka narażenia na bakterie, wirusy i pasożyty w środowisku cieląt

Do czyszczenia i sterylizacji kojców, poręczy, poideł, karmideł oraz innego sprzętu i powierzchni należy regularnie stosować środek dezynfekujący o szerokim spektrum działania.

Dobrze wyścielone i dobrze wentylowane pomieszczenia z dobrym protokołem dotyczącym higieny i hodowli cieląt pomogą również zminimalizować ryzyko choroby.

5. Struktura i plan zarządzania

Uważna obserwacja cieląt i wczesna interwencja mają kluczowe znaczenie. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości co do diagnozy lub metody leczenia cielęcia, natychmiast skontaktuj się z lekarzem weterynarii w celu uzyskania porady.