PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Bioasekuracja w stadach bydła mlecznego

Bioasekuracja w stadach bydła mlecznego

Autor: Marcin Gołębiewski

Dodano: 18-01-2015 06:49

Tagi:

Choroba jest zachwianiem równowagi w czynnościach życiowych organizmu wywoływanym przez różnorakie czynniki powodujące szkodliwe reakcje. Wystąpienie schorzenia powoduje straty ekonomiczne, a w rezultacie pogorszenie opłacalności produkcji. Aby tego uniknąć, należy przestrzegać zasad bioasekuracji.



Schorzenia powodują wzrost kosztów bezpośrednich utrzymania zwierząt, takich jak: koszt wizyty lekarza weterynarii, koszt leczenia i środków do leczenia, wydłużony czas obsługi i leczenia zwierząt chorych, zmniejszoną produkcję mleka oraz jego pogorszoną jakość, konieczność utylizacji mleka uzyskanego podczas leczenia oraz większą śmiertelność zwierząt w różnym wieku. Przy wyliczaniu kosztów choroby należy jednak uwzględnić również tak zwane koszty pośrednie, bardziej ukryte, do których należą: zwiększone występowanie innych chorób, wydłużony okres międzywycieleniowy (co również przyczynia się do utraty mleka), zwiększony indeks inseminacji, wzrost brakowania zwierząt czy zwiększony czas obsługi chorych osobników.

CZYNNIKI CHOROBOTWÓRCZE

Czynniki sprawcze powodujące wystąpienie choroby, mogą być różne: zakaźne i niezakaźne. W związku z tym choroby możemy podzielić na schorzenia zakaźne wywoływane przez bakterie, wirusy czy grzyby oraz czynniki niezakaźne wywołane najczęściej nieadekwatnymi warunkami utrzymania oraz żywienia bydła. Choroby możemy podzielić również ze względu na to, jakiego układu dotyczą: pokarmowego, rozrodczego czy oddechowego. Oczywiście duża grupa schorzeń ma charakter ogólnoustrojowy, tj. np. choroby metaboliczne krów mlecznych, których negatywne skutki dotyczą wielu układów organizmu krowy. Pomimo faktu, że w praktyce hodowlano-produkcyjnej największe straty gospodarcze powodowane są przez choroby niezakaźne, ostatnimi czasy obserwuje się wzrost zagrożenia chorobami zakaźnymi.

OSTROŻNIE Z ZAKUPEM ZWIERZĄT

Niewątpliwie głównym czynnikiem zwiększającym ryzyko rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych jest wzmożony międzynarodowy obrót zwierzętami (głównie materiału hodowlanego importowanego do Polski z różnych krajów). Z ekonomicznego punktu widzenia zawsze taniej jest zapobiegać wystąpieniu schorzenia niż leczyć. W jaki sposób należy więc postępować, aby uniknąć wprowadzenia tzw. krowy trojańskiej, będącej nosicielem czynnika zakaźnego, do stada? W przypadku chorób zakaźnych głównym działaniem hodowców powinno być wykorzystanie wszystkich możliwych metod zabezpieczenia stada przed wniknięciem chorobotwórczych patogenów. Działania takie nazywamy bioasekuracją. Schorzenia zakaźne są o tyle istotne, że w szczególnych przypadkach mogą stanowić zagrożenie dla samych hodowców. Istnieje bowiem grupa chorób tzw. zoonoz, które mogą być groźne

również dla ludzi. Należą do nich takie choroby jak: gruźlica, bruceloza, wścieklizna, listerioza i wiele innych, które mogą być przenoszone również przez bydło. Główną bramą wniknięcia chorych zwierząt do stada jest zakup zwierząt o nieustalonym profilu zdrowotnym. Wielu hodowców decyduje się na zakup zwierząt również spoza granic naszego kraju (np. jałówki cielne). Przy zakupie zwierząt należy żądać od sprzedającego książeczek zdrowia oraz wyników testów na schorzenia, których ryzyko przeniesienia jest wysokie. Oczywiście zwierzęta będą wolne od patogenów warunkujących zoonozy i tych o największym znaczeniu gospodarczym, jednak nie od wszystkich. Poza wynikami tych badań należy pamiętać o badaniach na nosicielstwo wirusów powodujących zakaźną biegunkę bydła (BVD), otręt (IBR/IPV) oraz powodowaną przez bakterie paratuberkulozę, które stanowią bardzo poważny problem w terenie. Należy pamiętać, iż w przypadku chorób zakaźnych sytuacja jest bardzo dynamiczna i pojawiają się nowe zagrożenia epidemiologiczne, na które hodowcy powinni reagować, wykonując zalecane badania i okresowy monitoring stada.

Działania bioasekuracyjne w stadzie bydła mlecznego powinny uwzględniać dwa główne aspekty: zapobieganie wprowadzenia czynnika zakaźnego, a w przypadku stwierdzenia jego wystąpienia - ograniczenie jego transmisji pomiędzy poszczególnymi osobnikami w stadzie.

JAK SIĘ ZABEZPIECZYĆ?

Jakie działania i w jakiej kolejności należy podjąć, aby uniknąć strat spowodowanych przez wprowadzenie do stada schorzeń, których całkowita eradykacja jest niemożliwa, bądź może potrwać wiele lat (np. niektóre schorzenia wirusowe bydła)? Pierwszym i jednocześnie najważniejszym działaniem jest opracowanie wraz z lekarzem weterynarii planu zdrowotnego dla stada. Aby określić punkt wyjścia do podjęcia kolejnych działań, konieczne jest określenie statusu stada w odniesieniu do określonych schorzeń. Takie działania muszą koncentrować się na monitoringu zwierząt pod kątem nosicielstwa konkretnych schorzeń. Należy zdawać sobie sprawę, że obecność wielu czynników chorobotwórczych powoduje wystąpienie stanów subklinicznych, których efekty często są niezauważane przez hodowcę. Nie oznacza to jednak, że nie wpływają one na pogorszenie wyniku ekonomicznego stada. W przypadku chorób wirusowych następuje pogorszenie odporności zwierząt, co może skutkować wzrostem częstości wystąpienia innych schorzeń, tj. chociażby stanu zapalnego gruczołu mlekowego, choroby układu oddechowego czy biegunek u cieląt. Przed podjęciem decyzji w kierunku jakich schorzeń należy wykonać badania, zaleca się zwrócić uwagę na choroby, które nie podlegają obowiązkowi zwalczania z urzędu. Badania wskazują, że to właśnie te jednostki chorobowe są częstym problemem w stadach bydła mlecznego. Do chorób, które należy wziąć pod uwagę w trakcie badań w stadzie, są min: wirusowa biegunka bydła (BVD), zakaźne zapalenie nosa i tchawicy, otręt bydła (IBR/IPV), syncytialny wirus oddechowy bydła (BRSV), mastitis (gronkowiec złocisty, paciorkowiec bezmleczności oraz mikoplazmy), paratuberkuloza (choroba Johne’go) oraz salmonelloza i leptospiroza. W celu ograniczenia kosztów badań laboratoryjnych należy wykonać tzw. spot testy, które pozwolą z satysfakcjonującym prawdopodobieństwem zorientować się w sytuacji zdrowotnej stada. Liczebność zwierząt do badania w zależności m.in. od rodzaju badania, wielkości stada, powinien określić lekarz weterynarii. Niektórzy, szczególnie mniejsi hodowcy, często niechętnie stosują się do przedstawionych wyżej zaleceń, twierdząc, że nie dokonywali zakupu żadnych zwierząt do stada. Oczywiście obrót zamknięty stada zdecydowanie zmniejsza ryzyko wprowadzenia czynników zakaźnych do stada, ale nie jest gwarantem zupełnej jego "czystości". Wrotami wniknięcia czynników chorobotwórczych są nie tylko zwierzęta, ale również ludzie oraz sprzęt wykorzystywany przez inseminatorów czy lekarzy weterynarii. Potwierdzają to doświadczenia z praktyki. Wielu hodowców było bardzo zaskoczonych dodatnimi wynikami monitoringu schorzeń wirusowych w ich stadach pomimo faktu, że nie dokonywali zakupu zwierząt z zewnątrz.

Kolejne działania powinny być uzależnione od wyników badań opisanych wyżej. Inne będą w przypadku stad wolnych, a inne w przypadku stwierdzenia obecności patogenu wywołującego konkretną jednostkę chorobową. W przypadku stad wolnych od chorób zakaźnych należy skoncentrować się na działaniach zmierzających do utrzymania obecnego stanu zdrowotnego stada. Na co należy zwrócić uwagę w takiej sytuacji? W takim przypadku należy minimalizować ryzyko wniknięcia czynnika zakaźnego do stada.

Głównymi wrotami wtargnięcia zakaźnych patogenów do stada są same zwierzęta. Jak już wspomniano wyżej, ograniczenie wprowadzenia zwierząt z zewnątrz do stada istotnie obniża ryzyko zawleczenia niebezpiecznych schorzeń. W przypadku stad bydła mlecznego, głównym powodem zakupu zwierząt jest powiększanie stada, lub/i niewystarczająca, w stosunku do potrzeb, ilość jałówek remontowych. Hodowcy, których stada charakteryzują się dobrymi parametrami rozrodu oraz

długowiecznością krów, mają mniejsze potrzeby zakupu zwierząt z zewnątrz i ponoszą mniejsze ryzyko wprowadzenia chorób do swoich stad. Niestety, w przypadku wielu hodowców uzyskiwana przez nich wysoka wydajność okupiona jest pogorszeniem płodności, obniżoną długością eksploatacji krów, a w rezultacie wzmożoną koniecznością zakupu zwierząt. W sytuacji, gdy zdecydujemy się na zakup zwierząt, należy podjąć określone kroki. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, czy zakapowane zwierzęta posiadają stosowne zaświadczenia o braku nosicielstwa określonych chorób. Należy podkreślić, że nie ma konieczności wykonania badań pod kątem chorób, o których wspomniano wyżej. Świadomy hodowca przed podjęciem zakupu zwierząt powinien wymagać, aby były wolne od BVD, IBR/IPV czy paratuberkulozy, nawet gdy zwiększy to koszt nabycia zwierzęcia. Pozorne oszczędności na etapie zakupu są relatywnie niewielkie w odniesieniu do kosztów wieloletnich programów zwalczania tych schorzeń oraz powodowanych przez nie strat produkcyjnych. Nowo zakupione zwierzęta powinny odbyć kwarantannę, podczas której obserwuje się je pod kątem objawów chorobowych. Kwarantanna to czasowe odosobnienie zwierząt w celu ich obserwacji lub badania, które ma na celu wykluczenie możliwości przeniesienia lub rozprzestrzenienia choroby zakaźnej zwierząt. Optymalny czas kwarantanny to 4-6 tygodni i powinien być przeprowadzony w izolatkach, bądź innych pomieszczeniach umożliwiających odseparowanie zakupionych zwierząt. Jeśli zwierzęta na etapie zakupu nie posiadały wszystkich badań wykluczających nosicielstwo przez nie chorobotwórczych patogenów, powinny zostać poddane kwarantannie do momentu otrzymania wyników badań uzupełniających, potwierdzających ich status zdrowotny. Problemem praktycznym jest fakt, że większość gospodarstw nie posiada izolatek w ogóle lub w niewystarczającej liczbie. Również w nowo powstałych budynkach często brak właściwie zabezpieczonego miejsca do izolacji zwierząt. Planując nowy obiekt, należy pamiętać, że liczba izolatek powinna odpowiadać ok. 5 proc. liczby utrzymywanych zwierząt.

Szczególną uwagę należy zwrócić na status zdrowotny wprowadzanych do stada buhajów rozpłodowych, ze względu na fakt, że większość chorób powodujących straty gospodarcze chorób przenosi się również drogą płciową.

Głównym obowiązkiem hodowcy i jednocześnie najtańszym sposobem na uniknięcie problemów zdrowotnych w stadzie bydła jest baczna obserwacja. Dlatego w trakcie odbywania kwarantanny, ale również podczas obrządku zwierząt, należy bacznie je obserwować. Wcześnie zdiagnozowane problemy zwiększają szansę wyleczenia zwierzęcia i ograniczają koszty. W trakcie obserwacji hodowca może zwrócić uwagę na kilka czynników tj.: zachowanie (behawior zwierząt), pobranie paszy (np. raporty ze stacji paszowych), produkcję zwierząt (hala udojowa) oraz stan fizjologiczny. Zdrowe zwierzęta mają połyskującą sierść, właściwą, zgodną ze stanem fizjologicznym kondycję, sprawnie się przemieszczają, a wszystkie ich wskaźniki fizjologiczne są w normie. Hodowca może sprawdzić niektóre z nich, tj.: temperaturę ciała (37,5-38,5oC), liczbę oddechów (10-30) oraz tętno (40-80). Należy pamiętać, że wyższe wartości tych parametrów będą obserwowane u cieląt, a niższe u zwierząt dorosłych.

Inną drogą wniknięcia patogenów do stada są: ubranie, obuwie oraz sprzęt weterynaryjny i zoo

techniczny lekarzy weterynarii, inseminatorów, doradców itd. Zapewnienie oraz wymaganie od osób obsługujących stado podstawowych działań higienicznych zdecydowanie zmniejsza ryzyko przywleczenia choroby z zewnątrz. Do podstawowych środków należy chociażby mata nasączona płynem dezynfekcyjnym, stanowisko do mycia obuwia, jednorazowe ubranie ochronne oraz środki do dezynfekcji używanego sprzętu i narzędzi. Niedopuszczalne jest powtórne używanie jednorazowego sprzętu weterynaryjnego, tj. igły czy strzykawki do wykonywania iniekcji zwierząt. Warto jest również ograniczyć liczbę osób odwiedzających bezpośrednio miejsce przebywania zwierząt. Wszyscy, którzy odwiedzają oborę, powinni posiadać wierzchnie ubranie ochronne oraz ochraniacze na buty. Czynniki chorobotwórcze mogą zostać zawleczone do gospodarstwa również na kołach pojazdów zaopatrujących gospodarstwa w paszę lub inne niezbędne środki. Aby temu zapobiec, należy stosować maty dezynfekcyjne. Dodatkowo magazyn tych środków powinien znajdować się poza budynkiem, w którym przebywają zwierzęta.

Zdecydowanie trudniejsze organizacyjnie i dużo kosztowniejsze są działania, które należy podjąć w sytuacji zdiagnozowania konkretnej jednostki chorobowej w stadzie. Zakres tych działań należy wówczas uzgodnić z lekarzem weterynarii. Rodzaj czynności uzależniony jest od zdiagnozowanego schorzenia oraz odsetka nosicieli w stadzie. W przypadku pojedynczych sztuk najlepszym rozwiązaniem jest ich wybrakowanie. Jednak w sytuacji, gdy problem dotyczy znacznego odsetka zwierząt w stadzie, takie rozwiązanie jest często niemożliwe. Wówczas należy opracować plan brakowania zwierząt, uwzględniając czynnik, jakim jest nosicielstwo zwierząt, wprowadzić izolację zwierząt (nosicieli) oraz wprowadzić szczepienia ochronne. Program zwalczania niektórych schorzeń, tj. choroby Johne’go, wymaga daleko idących zmian w systemie zarządzania stadem. Należy zdawać sobie sprawę z faktu, że program zwalczania niektórych chorób wymaga wielu lat oraz znacznych nakładów, aby kompletnie je opanować.

IZOLACJA CHORYCH SZTUK

W przypadku zdiagnozowania jakiejkolwiek choroby zakaźnej w stadzie zwierzęta chore należy bezwzględnie odizolować od zdrowych, aby zmniejszyć ryzyko rozprzestrzenienia jej w stadzie. Drogi rozprzestrzeniania się chorób są różne. Najbardziej zakaźne patogeny uwalniane są z organizmu nosiciela poprzez wydzieliny i wydaliny oraz bezpośrednio przez kontakt zwierząt chorych i zdrowych, np. podczas korzystania ze wspólnego stołu paszowego czy poidła. W zależności od zdiagnozowanego schorzenia należy opracować wraz z lekarzem weterynarii plan działania. W sytuacji wykrycia choroby znajdującej się na liście chorób zwalczanych z urzędu konieczne jest wybrakowanie i utylizacja wszystkich sztuk w stadzie oraz gruntowna dezynfekcja miejsca ich przebywania. W takiej sytuacji hodowca otrzymuje rekompensatę za poniesione straty. W sytuacji wystąpienia innych schorzeń działania zawężają się do wprowadzenia szczepień, brakowania wybranych osobników, przegrupowania stada i odizolowania sztuk stanowiących największe ryzyko rozprzestrzeniania się choroby. Działania te muszą być dostosowane do warunków panujących w gospodarstwie oraz uzależnione od występującego schorzenia.

Zalecane jest również, aby właściciele zwierząt, hodowcy czy zarządzający stadem gromadzili informacje dotyczące problemów zdrowotnych, wizyt lekarza, stosowanych leków oraz związanych z nimi kosztów. Takie działania umożliwią podjęcie decyzji dotyczących stada. Czy bardziej opłaca się wybrakować chore zwierzęta, czy podjąć ich dalsze leczenie? Należy zdawać sobie sprawę, że kiedy utrzymujemy zwierzęta, pewne schorzenia na pewno się pojawią. Chodzi o takie działania, które nie pozwolą, aby negatywne efekty ich wystąpienia nie przekroczyły ekonomicznego progu ich zwalczania, powodując nadmierne straty gospodarcze. Akceptowalne jest oczywiście wystąpienie 2 zalegań poporodowych na 100 wycielonych rocznie krów, natomiast gdy liczba ta przekroczy 10, należy podjąć konkretne kroki, gdyż skala problemu może istotnie obniżyć opłacalność produkcji. Oczywiście progi te będą różne dla różnych chorób w różnych warunkach produkcji. Działania objęte planem zdrowotnym stada powinny obejmować wszystkie kategorie wiekowe bydła, poczynając od cieląt, a na krowach kończąc.



Podobał się artykuł? Podziel się!

MULTIMEDIA

×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.226.251.81
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.