PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Ciąża pod kontrolą

Autor: dr hab. Marcin Gołębiewski, Aleksandra Kalińska, Daniel Radzikowski

Dodano: 22-11-2020 09:10

Tagi:

Doprowadzenie do ciąży u krowy nie jest równoznaczne z jej wycieleniem.
Szereg zagrożeń w przebiegu ciąży sprawia, że musi być ona stale monitorowana.



Czas trwania ciąży u krów wynosi średnio 280 dni (± 14 dni). Ciąże przy płodach męskich trwają przeciętnie dłużej, średnio o 1 dzień, niż w przypadku płodów żeńskich. Natomiast ciąże bliźniacze są krótsze o 5-6 dni niż pojedyncze. Po zapłodnieniu rozwój zarodkowy przebiega w obrębie żeńskich dróg rodnych. Zarodek przesuwa się przez jajowód w kierunku macicy. Po dojściu do niej wchodzi w kontakt z błoną śluzową i następuje zagnieżdżenie się zarodka – implantacja. Po pewnym czasie wytwarza się łożysko, narząd pośredniczący między matką a zarodkiem. W związku z tym wyróżnia się dwie fazy rozwoju: okres przedimplantacyjny (od zapłodnienia do implantacji) i okres poimplantacyjny (od wytworzenia się łożyska do porodu).

Diagnostyka ciąży

Jednym z kluczowych działań niezależnie od sposobu użytkowania bydła jest diagnostyka ciąży. Utrzymywanie mamek, które nie są płodne, skutkuje dzienną stratą na poziomie 4-6 zł, a w przypadku krów mlecznych wydłużenie okresu międzyocieleniowego o każdy dzień, powyżej 400 dni, przynosi 15-20 zł straty. Pogorszenie wyników ekonomicznych wydaje się tym dotkliwsze, im później diagnozujemy brak ciąży u krowy. W związku z powyższym stosowanie wczesnej diagnostyki ciążowej u krów jest cennym narzędziem do skutecznego zarządzania rozrodem bydła. Idealna metoda wykrywania ciąży to taka, która jest mało inwazyjna, prosta do wykonania, wymagająca niewiele sprzętu i urządzeń, mało czasochłonna, szybka, tania oraz skuteczna, tj. charakteryzująca się wysoką specyficznością i czułością. Dodatkowo niektórzy hodowcy mogą wymagać oszacowania stopnia zaawansowania ciąży, płci płodu czy zdiagnozowania procesów patologicznych, które mogą mieć miejsce w układzie rozrodczym samicy. Brak rui w 21.-22. dniu po inseminacji lub kryciu może nasuwać przypuszczenie ciąży, ale równie dobrze może to być skutek zaburzeń hormonalnych i nie zawsze jest związany z istnieniem ciąży. Poza tym zdarza się również, że ruja występuje u sztuk zacielonych. Generalnie im okres bezrujowy jest dłuższy, tym prawdopodobieństwo ciąży staje się większe. Większą skuteczność dają metody diagnostyki klinicznej. Obecnie dostępne są 3 metody diagnostyki ciąży u bydła, tj. badanie palpacyjne per rectum, badanie ultrasonograficzne oraz testy hormonalne. Każda z wymienionych wyżej metod ma wady i zalety. W związku z tym każdy hodowca oraz lekarz weterynarii w zależności od potrzeb powinien dobrać metodę diagnostyki ciąży do własnych potrzeb i oczekiwań.

Badanie palpacyjne

Najbardziej popularną metodą jest z kolei badanie palpacyjne, które spełnia największą liczbę oczekiwań hodowców i lekarzy weterynarii. W tabeli poniżej przedstawiono porównanie różnych metod diagnostyki ciąży u bydła.
Diagnostyka ciąży z wykorzystaniem badania palpacyjnego per rectum jest stosunkowo łatwą do nabycia umiejętnością, która pozwala uzyskać dobrą specyficzność i dokładność pod warunkiem znajomości anatomii i fizjologii układu rozrodczego krowy.

Dobre zrozumienie fizjologii ciąży oraz rozwoju płodu również pozwala doświadczonej osobie dość precyzyjnie określić stadium zaawansowania ciąży. Metoda ta pozwala doświadczonemu diagnoście na uzyskanie 100-proc. dokładności przy stopniu zaawansowania ciąży powyżej 30-35 dni. Badanie to polega na oględzinach układu rozrodczego krowy rozpoczynających się od identyfikacji szyjki macicy. W przypadku jałówek i krów we wczesnej ciąży szyjka macicy mieści się tuż na krawędzi miednicy. U wieloródek oraz wraz z zaawansowaniem ciąży szyjka może zostać ściągnięta w dół w głąb jamy brzusznej. W trakcie oględzin należy pamiętać, że szyjka macicy jest dość mobilna i może zmieniać swoje położenie, co może utrudniać jej identyfikację mniej doświadczonym osobom. Zidentyfikowanie i uchwycenie szyjki pozwalają na oględziny trzonu i rogów macicy. Dokonujący badania, przesuwając się głębiej wzdłuż szyjki, jest w stanie odnaleźć rozwidlenie rogów macicznych. Dzięki temu możliwe jest dokładne ich zbadanie. Na obrzeżach zakończeń rogów znajdują się jajniki. Wraz z rozwojem ciąży zwiększa się masa i wielkość płodu oraz przybywa wód płodowych, następuje cofnięcie się szyjki macicy, co powoduje, że oględziny w trakcie badania weterynaryjnego powinny być wykonywane w miejscu jej lokalizacji bez możliwości zmiany jej położenia. Definitywna ocena ciąży powinna być oparta na zmianach, które występują jedynie u cielnych krów. W przypadku, gdy żaden z tych objawów nie występuje, należy uznać, że krowa jest niecielna lub podjąć decyzję o przełożeniu terminu wykonania badania. Zmiany, które świadczą o ciąży, powinny być łatwo rozpoznawalne. Za podstawowe struktury, których istnienie świadczy o ciąży, uważa się: błony kosmówkowo-omoczniowe, pęcherzyk owodniowy, łożysko i płód. Dodatkowych wskazówek dotyczących ciąży mogą dostarczać: brak możliwości podciągnięcia szyjki macicy, płyn w macicy, powiększone asymetrycznie rogi macicy oraz powiększona i drżąca tętnica maciczna.

Badanie USG

Teoretycznie możliwe jest, aby zdiagnozować ciążę przy użyciu aparatu ultrasonograficznego już w 21. dniu jej rozwoju, jednakże takie działanie nie jest zbyt często stosowane w praktyce. Doświadczenia wskazują, że w 24. dniu ciąży 11 proc. krów w rzeczywistości było cielnych, gdy badanie powtórzono w 32. dniu ich ciąży. Gdy badanie ultrasonograficzne ciąży przeprowadzono w 32. dniu, prawidłowe diagnozy sięgały 99 proc. W przypadku jałówek podobny wynik uzyskano już w 26. dniu ciąży. Istnieje duża różnica w ilości płynu oraz wielkości embrionu pomiędzy 26. i 28. dniem ciąży.

Określenie płci płodu z wykorzystaniem ultrasonografii jest możliwe dopiero w 55. dniu ciąży. W przypadku osobników męskich widoczne są zawiązki narządów rozrodczych poniżej pępka, a w przypadku jałówek – bezpośrednio pod ogonem.

Testy hormonalne

Obie wspomniane wyżej metody diagnostyki ciąży wymagają odpowiedniego szkolenia oraz umiejętności i zazwyczaj przeprowadzane są przez lekarza weterynarii. Ponadto żadna z tych metod nie pozwala zdiagnozować ciąży tuż po zapłodnieniu, ale przed wystąpieniem kolejnej owulacji. Takie możliwości dają natomiast biochemiczne testy ciążowe. Testy takie wykrywają hormony lub inne molekuły w krwioobiegu krowy, których pojawienie się wskazuje na wystąpienie ciąży. Niestety, wadą tej metody jest brak możliwości określenia stadium rozwoju ciąży. W przypadku bydła do badania ciąży wykorzystuje się testy bazujące na wykrywaniu progesteronu, glikoprotein ciążowych, wczesnego czynnika ciążowego oraz genów stymulujących interferon. Decydując się na tę metodę, należy zdawać sobie sprawę, że testy biochemiczne wykazują zdecydowaną przewagę bardziej w diagnozowaniu niecielnych niż cielnych krów. Testy takie mają najczęściej wysoką specyficzność i niższą czułość. Ma to kluczowe znaczenie dla hodowców, którzy potwierdzą brak cielności u krowy. Podają oni takim sztukom prostaglandyny celem zainicjowania nowego cyklu jajnikowego i skrócenia okresu do wystąpienia kolejnej rui. Podanie prostaglandyny wywoła oczywiście poronienie u wszystkich krów, które były cielne i nie były właściwie zdiagnozowane. Wskaźnik zapadalności u bydła jest bardzo wysoki i wynosi najczęściej >90 proc. Bardzo często przyczyną niecielności krów jest stosunkowo wysoki wskaźnik obumierania embrionów, który może kształtować się w okresie 17 dni ciąży na poziomie 20-45 proc. Natomiast w okresie 17-42 dni (późna zamieralność zarodków) spada do poziomu 6-13 proc. Może to stanowić pewien problem w przypadku wykorzystania testów biochemicznych. Zbyt wczesne potwierdzenie ciąży testem w sytuacji tuż przed zamarciem embrionu spowoduje uzyskanie mylnej informacji, że krowa nadal jest w ciąży.

Najczęściej wykorzystanym testem biochemicznym w diagnostyce ciąży jest test progesteronowy. Poziom progesteronu w osoczu krwi krowy wzrasta tuż po owulacji wraz ze wzrostem ciałka żółtego na jajniku. W przypadku cielności jego podwyższony poziom utrzymuje się, natomiast w przypadku braku zapłodnienia spada. Ze względu na duże zróżnicowanie osobnicze oraz dużą liczbę czynników modyfikujących poziom progesteronu wykazuje dużą zmienność, co oczywiście jest czynnikiem ograniczającym jego praktyczne wykorzystanie. Uzyskanie rzetelnego wyniku z badania pojedynczej próbki jest więc utrudnione. W standardowej procedurze próbkę mleka pobiera się 21.-24. dnia po inseminacji, a następnie poddaje analizie najczęściej z wykorzystaniem metod immunoenzymatycznych (ELISA). Uzyskanie wyniku <1ng/ml w osoczu krwi w 21. dniu po inseminacji wskazuje na to, że krowa nie jest cielna. Test ten pozwala na wykrycie krów niecielnych w 95-100 proc. przypadków, natomiast dla krów cielnych 68-97 proc. przypadków. Różnice te wynikają z naturalnie występujących indywidualnych różnic w długości trwania cyklu rujowego u poszczególnych sztuk. Poza tym zmiany patologiczne, tj. cysta ciałka żółtego, mogą powodować zafałszowanie wyniku w kierunku fałszywie pozytywnym.
Innym dostępnym komercyjnie testem jest test pozwalający na wykrycie specyficznego ciążowego białka B lub glikoproteiny ciążowej 1. Białka te są uwalniane przez trofoblasty łożyska w okresie okołoimplantacyjnym i służą do rozpoznania ciąży przez organizm krowy. Białka te można zdiagnozować w krwioobiegu krowy praktycznie od początku implantacji zarodka aż do końca ciąży, a nawet przez jakiś czas po porodzie. Jak nazwa wskazuje, glikoproteina ta nie występuje u niecielnych jałówek oraz krów w okresie międzyciążowym, a jej poziom jest niezależny od aktywności lutealnej jajników. Wadą tego testu jest natomiast to, że białka ciążowe B mogą być diagnozowane w krwioobiegu krów aż do 80-100 dni po ocieleniu, co może powodować fałszywe dodatnie wyniki, tj. wskazywać, że krowy są w ciąży, gdy tak naprawdę nie są. Obecnie zalecane testy ELISA sugerują wykonanie badania po ok. 30. dniu od inseminacji krów i 28. dniu u jałówek. Wówczas skuteczność testu sięga 93 proc.

Inny test ciążowy pozwala na wykrywanie wczesnego czynnika ciążowego, hormonu immunosupresyjnego, który pojawia się w organizmie krowy już 24-48 godzin po zapłodnieniu i pozostaje w nim przez połowę ciąży. Hormon ten pełni rolę czynnika przeciwdziałającego odrzuceniu zarodka przez organizm krowy jako ciała obcego. Wczesny czynnik ciążowy produkowany jest przez krowę w okresie przedimplantacyjnym. Hormon ten jest również produkowany przez żywy embrion, który osiągnął fazę blastocysty. Dlatego też jego poziom bardzo szybko spada w momencie obumarcia płodu. W przeciwieństwie do glikoproteiny ciążowej 1, wczesny czynnik ciążowy nie występuje w osoczu krów po porodzie. Jednym obecnie dostępnym testem pozwalającym wykryć wczesny czynnik ciążowy jest test hamowania rozety. Polega on na tym, że w obecności dopełniacza następuje zwiększenie działania surowicy przeciw limfocytom, a w rezultacie zmniejszanie tworzenia się rozet pomiędzy limfocytami a heterologicznymi krwinkami czerwonymi. Test ten jest bardzo efektywny w diagnozowaniu krów niecielnych. Wadą natomiast jest jego czasochłonność i skomplikowana procedura wykonania.

Podsumowując, można stwierdzić, że wśród najbardziej popularnych narzędzi diagnostyk ciąży wykorzystywanych w praktyce hodowlanej należy ultrasonografia. Bardzo duży potencjał diagnostyczny drzemie w testach biochemicznych, jednak nie dla wszystkich molekuł, które mogą mieć potencjalne wykorzystanie w wykrywaniu ciąży. Istnieją szybkie i łatwe do wykonania oraz powszechnie dostępne komercyjnie testy.



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (2)

  • byku 2020-11-23 08:02:18
    Nie wiem jaka balanga jest wśród piszących artykuł i może się potem w swojej rodzinie kocą lub cielą ale pisząc o krowach to powinni pisać o cielności ,zacieleniach a nie o ciąży . Ta nowomoda by zwierzęta zrównać z ludźmi . Psy się szczenią ,świnie proszą , ptaki wykluwają a krowy są cielne a nie są w ciąży.Może idźcie dalej i mówcie że krów nie kolczykujemy tylko robimy piercing . Nie obcinamy kopyta tylko robimy manicure a inseminacje nazwijcie płatną miłością . Tak to sobie rolnicy mogą żartować ale jeśli wypowiada się na temat dr rehabilitowany to powinien wypowiadać się precyzyjnie i fachowo o zacieleniu krów a nie ciąży .
  • Lewar 2020-11-22 14:57:52
    Puść na pole z bykiem w sierpniu Cały wydział wam zamkną bo bydło głupie nie jest i sobie Poradzi bez USG i całej śmietany w proszku od Domokrążców

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.216.79.60
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.