Postawione przeze mnie pytanie wydaje mi się jak najbardziej zasadne, gdyż z dużą dozą pewności możemy powiedzieć, że nasze krowy w tym roku będą dotknięte stresem cieplnym, mniejszym lub większym, zależnie od regionu Polski. Jak najbardziej możemy mieć wpływ na to, jak nasze krowy przejdą przez ten czas. Czy stres cieplny odczuwany przez krowy spowoduje duży czy mały spadek produkcyjności naszych krów? Czy krowy po tym czasie szybko wrócą na wyższy poziom produkcyjny? Czy stres cieplny odbije się negatywnie na parametrach rozrodu naszego stada i czy wpłynie na zwiększoną liczbę schorzeń metabolicznych (kwasic, zalegań, przemieszczeń trawieńca, ketoz itd.), zwiększając poprzez to wartość brakowania krów w stadzie? Warto już teraz przygotować się na taką sytuację. Będąc na fermach krów mlecznych na południu Polski w tygodniu od 23 marca (temperatury sięgały 18 stopni C), już zaobserwowałem krowy dyszące dość szybko i ciężko, mimo pięknych nowych budynków, sytuacja w halach udojowych przypominała bardziej miesiąc maj niż marzec (wysoka wilgotność powietrza i temperatura powyżej 20 stopni C). Odpowiedź na postawione pytanie "czy warto zawracać sobie głowę stresem cieplnym u krów już teraz?" brzmi "tak, warto!"

Czym jest stres cieplny.

Stres cieplny występuje w momencie, gdy krowa ma ograniczoną możliwość schłodzenia organizmu. Może to mieć miejsce już przy niskich temperaturach, wynoszących nieznacznie powyżej 20 stopni C, lecz przy wysokiej wilgotności względnej. W tabeli poniżej zobrazowane jest występowanie stresu cieplnego u krów mlecznych zależne od temperatury i wilgotności względnej powietrza.

Objawy stresu cieplnego.

Objawy stresu cieplnego, które możemy obserwować to :

  • wzrost temperatury ciała;
  • zwiększona liczba oddechów (>80 na minutę);
  • zwiększone spożycie wody;
  • spadek pobrania suchej masy paszy nawet o 10 -15 % i więcej (przy pobraniu suchej masy paszy przez krowy na poziomie 25 kg jest to spadek nawet o 2,5 do prawie 4 kg suchej masy paszy);
  • spadek wydajności mlecznej (nawet o 20 % - przy krowach, które dają 40 litrów mleka jest to spadek o 8 litrów);
  • spadek przepływu krwi przez organy wewnętrzne (krew kierowana jest do powłok skórnych, aby jak najefektywniej schładzać organizm);
  • zwiększone wydalanie minerałów z moczem i potem; ślinienie.
Jak przeciwdziałać stresowi cieplnemu.

Przygotowanie do lata i nadchodzącego stresu cieplnego podzieliłbym na kilka aspektów - tych dotyczących samego zarządzania i tych związanych z żywieniem.

Aspekty zarządzania w okresie stresu cieplnego.

Pierwszym z nich jest zachowanie jak najlepszej jakości pasz objętościowych na okres lata. Zazwyczaj po zebraniu pasz objętościowych, chcemy skarmiać te najlepsze jak najszybciej, aby wystąpił wzrost wydajności. Warto jednak oprzeć się tej pokusie i pasze najlepszej jakości zostawić na okres lata, kiedy to zawsze mamy zmniejszone pobranie pasz, a ich smakowitość i koncentracja składników pokarmowych ma wtedy największe znaczenie.

Kolejnymi aspektami są oczywiście budynki, wentylacja, dostępność wody i paszy. Nie jesteśmy w stanie zmienić układu budynków, które posiadamy, jednak możemy na okres lata zwiększyć ilość poideł. Dobrym rozwiązaniem jest zastosowanie poideł miseczkowych w hali udojowej, w której to każda z krów w laktacji będzie miała możliwość wypicia odpowiedniej ilości wody, bez konieczności konkurowania o nią z krowami dominującymi w stadzie. Dobrym rozwiązaniem jest także zapewnienie dodatkowych źródeł wody np. na końcach korytarzy gnojowych.

Wentylatory są dziś bardzo popularnym rozwiązaniem pozwalającym zwiększyć wymianę powietrza w budynkach, dlatego nie należy zapominać o ich uruchomieniu w przypadku pierwszych oznak stresu cieplnego. Pamiętajmy także o tym, iż wyższa wilgotność powietrza zwiększa stres cieplny, dlatego zanim zdecydujemy się na zastosowanie np. zraszaczy, zastanówmy się, czy jesteśmy w stanie zwiększyć wymianę powietrza w tych miejscach np. poprzez zamontowanie dodatkowych wentylatorów.

Trzeba pamiętać również, iż pobranie suchej masy paszy spada wraz ze wzrostem temperatury, dlatego postarajmy się zapewnić wszystkim krowom odpowiedni dostęp do paszy.

Aspekty związane z żywieniem krów w okresie stresu cieplnego.

Najważniejsze z punktu żywienia krów w ogóle, a szczególnie w okresie letnim jest sprawdzenie realnego pobrania suchej masy paszy. Sprawdźmy, ile kg TMR zadaliśmy na konkretną ilość krów, zbadajmy jego suchą masę przy użyciu mikrofalówki, a następnie zważmy niedojady i sprawdźmy ich suchą masę. Realne pobranie suchej masy sprawdzone przez hodowcę pozwoli żywieniowcowi zbilansować dawkę w odniesieniu do pobrania suchej masy paszy. Bardzo często mamy do czynienia z dawkami, które są idealnie zbilansowane, jednak nie są pobierane przez krowy, co czyni takie dawki zupełnie nieracjonalnymi. Bilansowanie dawki pokarmowej powinno się odbywać zawsze w odniesieniu do realnego pobrania suchej masy paszy przez krowy w poszczególnych grupach. Aby utrzymać pobranie suchej masy paszy na jak najwyższym poziomie, możemy podzielić żywienie w taki sposób, aby zadawanie większej ilości paszy odbywało się w godzinach wieczornych i nocnych, kiedy jest chłodniej. Jeśli nie jesteśmy w stanie podzielić żywienia na 2-3 krotne w ciągu dnia, należy zastanowić się nad zastosowaniem środków zapobiegających zagrzewaniu się TMR, np. produktów na bazie kwasu propionowego. Pamiętajmy także o odpowiedniej wilgotności TMR i o tym, iż użycie wentylatorów zwiększa przesuszanie TMR, co może prowadzić do sortowania paszy przez krowy i wystąpienia kwasicy żwacza.

Zapewnienie odpowiedniego pobrania suchej masy paszy jest kluczowe, należy także zadbać o odpowiednią jakość i strawność TMR - ogromne znaczenie będzie miała wspomniana już wcześniej jakość pasz skarmianych latem. Doskonałym rozwiązaniem pozwalającym poprawić strawność paszy i jednocześnie utrzymać dobre warunki fermentacji w żwaczu (buforowanie jego treści) są żywe kultury drożdży YEA-SACC. Ich zastosowanie pozwala ograniczyć ryzyko wystąpienia tzw. letniej subklinicznej kwasicy żwacza. Warto także zastanowić się nad odpowiednim stymulowaniem mikroflory żwacza, na przykład poprzez dodanie skoncentrowanego źródła białka o stopniowym uwalnianiu, jakim jest OPTIGEN. Pozwoli on utrzymać maksymalną strawność TMR i wpłynie pozytywnie na pobranie suchej masy paszy, poprzez stymulowanie rozwoju bakterii celulolitycznych w żwaczu.

Ważnym z punktu zarządzania i żywienia krów w okresie letnim jest przygotowanie ich do ewentualnego stresu. Dla przykładu, jeśli na okres letni przypada zwiększona ilość wycieleń, musimy zadbać o odpowiednią kondycję krów. Teraz, 2 miesiące przed okresem upałów możemy jeszcze poprawić (zależnie od obecnej sytuacji będzie to zmniejszenie lub zwiększenie kondycji ciała) kondycję naszych krów i jałowic, które będą się cielić w okresie od czerwca do sierpnia. Jeśli na przykład mamy w stadzie krowy, które pod koniec laktacji i w okresie zasuszenie przekraczają przyjęte 3,5 pkt BCS, to należy tak zmienić żywienie, aby krowy, których wycielenia przypadają na miesiące letnie nie były narażone na wystąpienie ketozy, która dodatkowo spotęguje stres cieplny (jeszcze większe zmniejszenie pobrania suchej masy paszy).

Kolejnym aspektem żywieniowym, który należy wziąć pod uwagę jest zwiększone zapotrzebowanie na minerały, związane ze zwiększonym ich wydalaniem z potem i moczem. W okresie letnim należy zwiększyć ilość minerałów nawet o 20 -30 %, zwłaszcza jeśli chodzi o makroelementy takie jak: potas, magnez, sód, wapń, siarka, fosfor. Należy pamiętać także, a może w szczególności, o krowach zasuszonych i świeżo wycielonych. To te krowy są najbardziej narażone na negatywny wpływ stresu cieplnego, dlatego należy im zapewnić jak najlepsze żywienie mineralne tak, aby były w stanie zbudować rezerwy składników mineralnych na okres stresu związanego z wycieleniem, ale także z wysokimi temperaturami. Również dla tych krów w okresie upałów powinno się przygotowywać jak najlepsze pasze i kontrolować ich pobranie.

Podsumowując ten krótki wywód, który mam nadzieję potwierdził to, iż warto zawracać sobie głowę stresem cieplnym u krów już teraz, a nie dopiero gdy będziemy mieli z nim do czynienia, życzę jak najniższych temperatur w okresie letnim.

Autor:

Piotr Cierpiński

Technical Sales Manager

Alltech Poland

pcierpinski@alltech.com

Tel.: 608 661 431