PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Detekcja rui podstawą sukcesu w rozrodzie bydła

Detekcja rui podstawą sukcesu w rozrodzie bydła Dobrym wskaźnikiem efektywności rozrodu jest średni dzień laktacji w stadzie

Autor: dr hab. Marcin Gołębiewski, Aleksandra Kalińska, Daniel Radzikowski

Dodano: 09-08-2020 07:29

Tagi:

Właściwe zarządzanie rozrodem w wysoko wydajnym stadzie bydła mlecznego może nastręczać wielu trudności. Krowy, które regularnie się cielą, charakteryzują się wyższą produkcyjnością, a w związku z tym generują wyższe przychody.



Poniżej przedstawiono przykład dwóch krów na przestrzeni 3 lat. Krowy te utrzymywane były w tej samej oborze, a w związku z tym żywione i obsługiwane były jednakowo.

Pierwsza krowa charakteryzowała się krótkim 365-dniowym okresem międzyocieleniowym, a druga bardzo długim, ponad 540-dniowym. W związku z tym u krowy 1. w ciągu 3 lat wystąpiły 3 laktacje. Natomiast ze względu na przedłużający się okres międzyocieleniowy u krowy 2. odnotowano jedynie 2 wycielenia. Ponadto stwierdzono, że łączna masa wyprodukowanego przez obie krowy mleka różniła się zasadniczo. Krowa, która charakteryzowała się 3 laktacjami i jednocześnie 3 szczytami laktacji, wyróżniała się lepszą mlecznością niż krowa nr 2. Biorąc pod uwagę fakt, że wydajność krowy 2. w laktacji pełnej wynosiła 8500 kg i była wyższa od pierwszej aż o 1500 kg, to łączna ilość mleka uzyskana w 3 laktacjach od krowy 1. (21 000 kg) była o 4000 kg wyższa niż jej rówieśniczki (17 000 kg). Jeśli wziąć pod uwagę cenę mleka na poziomie 1,5 zł/kg, krowa pierwsza wygenerowała aż o 6000 zł więcej przychodu w ciągu 3-letniego okresu użytkowania. Niewątpliwie dodatkową korzyścią związaną z lepszą płodnością stada jest zwiększenie liczby urodzonych cieląt od krowy w trakcie jej użytkowania. Zgodnie z zamieszczonym wyżej przykładem od krowy nr 1 uzyskano 3 cielęta, a od krowy nr 2 o jedno mniej. Rodzi to stratę już na etapie sprzedaży cieląt, a różnica pomiędzy porównywanymi zwierzętami w odniesieniu do wartości sprzedanych cieląt jest w tym konkretnym przypadku równa wartości jednego cielęcia. Potencjalnie różnica ta może ulec zwiększeniu w momencie podjęcia decyzji o odchowie nadliczbowych jałówek i ich sprzedaży po zacieleniu. Powoduje to również inne następstwa związane z efektywnością pracy hodowlanej w stadzie. O tempie postępu hodowlanego w stadzie decyduje m.in. ostrość selekcji zwierząt, czyli odsetek jałówek, który należy zapewnić, aby wielkość stada w czasie nie uległa niepożądanym zmianom. W głównej mierze zależy to od wskaźnika brakowania (remontu stada). Im wyższy wskaźnik remontu, tym większą liczbę jałówek remontowych należy odchować, a to z kolei powoduje obniżenie intensywności selekcji. 

Jeżeli krowa się nie cieli raz na 385-405 dni, nie jest efektywna, przez co przynosi straty w wysokości 15-25 zł dziennie. Niemal 92 proc. krów jest brakowanych ze stada w pierwszych trzech laktacjach z przyczyn niezależnych od hodowcy. Spośród nich największą grupę (35 proc.) zajmują zwierzęta eliminowane z powodu problemów z rozrodem. Warto również podkreślić, że do drugiej laktacji nie dożywa prawie 25 proc. krów, do trzeciej laktacji 51 proc., a do czwartej 64 proc. Zaburzenia w rozrodzie stada generują straty, które wynikają przede wszystkim z obniżenia produkcji życiowej krów, zwiększonych nakładów poniesionych na rozród, zahamowania postępu hodowlanego, a także zmniejszonej liczby urodzonych cieląt oraz liczby sprzedanych jałówek hodowlanych. Warto pamiętać, że wyprodukowanie własnych jałówek jest o połowę tańsze niż ich zakup. Dobrym wskaźnikiem efektywności rozrodu jest średni dzień laktacji w stadzie. Jeżeli wynosi on ok. 165 dni, oznacza to, że rozród jest prawidłowy. Jeśli współczynnik ten przekracza 200 dni, świadczy to o tym, że większość krów zbliża się do końca laktacji, a rozród w stadzie należy poprawić. W celu utrzymania ekonomiki rozrodu warto zadbać, aby okres międzywycieleniowy mieścił się w zakresie 375-390 dni, okres międzyciążowy w zakresie 85-110 dni, pierwsza ruja wystąpiła poniżej 40. dnia laktacji, okres spoczynku poporodowego wynosił 57-78 dni, a indeks zacieleń nie przekroczył 1,7. 

Od czego zależy sukces w rozrodzie?

Jednym z głównych elementów wpływających na rozród jest efektywność unasienniania krów. Aby była ona skuteczna, należy zadbać o zdrowie i kondycję zwierząt, regularnie je obserwować i wyłapywać zwierzęta w rui, dbać o prawidłowy termin i wykonanie zabiegu inseminacji oraz o jakość nasienia. Pogorszenie wyników rozrodu w stadzie jest również efektem skrócenia długości trwania rui u krów wysokowydajnych. U krów produkujących 20-25 kg mleka ruja jest manifestowana średnio przez 14,7 h, a to stanowi 60 proc. doby. Zatem wychwycenie jej u takich krów nie sprawia problemu. Zwierzęta produkujące w szczycie laktacji 45-50 kg mleka manifestują objawy rui zaledwie przez 2,8 godz. (wykr.).

Jeżeli ruja rozpocznie się w nocy, hodowca najczęściej nie jest w stanie jej zaobserwować. Jednym ze sposobów radzenia sobie z tym problemem jest zaprzęgnięcie do pomocy zdalnych systemów wykrywania rui lub/i hormonalna synchronizacja cyklu. Manifestowanie rui jest także zaburzone u krów kulawych – problem ten dotyczy od 4 proc. do nawet 55 proc. zwierząt w stadzie, a w ostatnich latach nasila się. Dużym problemem w stadzie jest także niewłaściwe zorganizowanie rozrodu związane z obserwacją krów oraz prowadzeniem notatek. Jeżeli hodowca nie dysponuje programem zarządzania stada, może zrobić tabele w zeszycie lub Excelu, gdzie będzie wpisywał wszystkie informacje dotyczące danej sztuki. Wśród zalecanych standardów postępowania ze stadem jest badanie wszystkich krów w 21. dniu po wycieleniu. Pozwala to na sprawdzenie, które osobniki nadają się do krycia. Pierwsza ruja po porodzie powinna pojawić się do 40. dnia laktacji. Jeżeli krowa jest zdrowa, a jej śluz jest przejrzysty, powinna być wówczas kryta. Jej komórki jajowe były wyprodukowane 60-70 dni wcześniej, czyli w zasuszeniu, kiedy nie była ona jeszcze narażona na ujemny deficyt energetyczny, a więc jakość jej komórek rozrodczych jest dużo lepsza niż tych produkowanych później. Zaleca się również, aby potwierdzać ciążę z wykorzystaniem aparatu USG w 35. dniu po inseminacji. W celu wykluczenia późnego zamierania zarodków warto powtórzyć badanie w 6-8 tyg. ciąży, a także przed samym zasuszeniem. Takie postępowanie prowadzone w średniej wielkości gospodarstwach może poprawić efektywność rozrodu nawet o 30 proc. Kluczem jest skuteczna detekcja rui.

Skuteczne wykrywanie rui

Zewnętrzne objawy rui oraz zachowania rujowe samic manifestowane są ze zróżnicowanym nasileniem. W racjonalnej hodowli bydła stosuje się powszechnie sztuczne unasienianie. Właściwy moment inseminacji warunkuje możliwość zapłodnienia komórki jajowej. W praktyce ok. 15 proc. krów jest unasienianych poza okresem rui. W stadach z problemami płodności odsetek ten jest jeszcze wyższy (nawet do 40 proc.). Straty ekonomiczne notowane są zarówno w produkcji mleka, jak i w stadach mięsnych. Przy dobrej organizacji i wysokich kompetencjach obsługi wykrywalność rui może przekroczyć 90 proc. W większości przypadków wykrywanie rui nie jest właściwie rozpoznane. Podstawową metodą są obserwacje zachowania rujowego, przy czym najważniejszym objawem jest wystąpienie odruchu tolerancji. Pozostałe objawy stanowią kryteria drugorzędnej wartości. Mogą być one wykorzystywane jako informacje pomocnicze. Skuteczność wykrywania rui zależy w dużym stopniu od czasu obserwacji zwierząt. Doświadczenia wykazały, że nie musi to być obserwacja ciągła. Kontrolę należy przeprowadzać 2 do 3 razy dziennie. Ważne jest jednak, aby nie była prowadzona w czasie, gdy obsługa jest zajęta innymi czynnościami, jak dój, sprzątanie, karmienie. Najwięcej rui wykrywane jest, kiedy jest spokój w oborze, tj. po 18 i przed 6 rano. Monitorowanie zachowania krów kamerą wideo wymaga zapisu na taśmie, którą również trzeba przeglądać na bieżąco. Przy tym nie jest to rozwiązanie wolne od ograniczeń wynikających z przemieszczania się zwierząt poza zasięg kamery, wzajemnego zasłaniania się. Wykorzystanie rozmaitych urządzeń znakujących (np. znaczenie farbą krów dających się obskakiwać) wymaga utrzymywania zwierząt na wolnym okólniku, ewentualnie w systemie bezuwięziowym w budynku. Metoda ta umożliwia wykrywanie rui w godzinach nocnych (skuteczność ok. 90 proc.). Najczęściej stosowane są plastikowe pojemniki z czerwoną farbą przylepiane na grzbiecie lub u nasady ogona krowy, łatwo pękające pod naciskiem wspinającego się próbnika (rolę tę może pełnić buhaj z operacyjnie przemieszczonym prąciem lub androgenizowana krowa). W oborach całkowicie zautomatyzowanych stosowane są różnego rodzaju urządzenia elektroniczne wspomagające wykrywanie rui – należą do nich np. testy RIA/ELISA do pomiaru poziomu progesteronu w mleku/osoczu w dniu inseminacji. Stosowane są również pedometry z sygnalizacją do pomiaru aktywności ruchowej wzmożonej w czasie rui dwu-, trzykrotnie; mierniki temperatury mleka/ciała podwyższonej w czasie rui o ok. 0,3 stopnia – zależna jednak od zdrowia zwierząt, zwłaszcza stanu wymienia, sprzężone z komputerowym programem sterowania stada czy mierniki oporności śluzu pochwowego obniżonej w czasie rui (możliwość przenoszenia drobnoustrojów). 

Znakowanie krów stanowi narzędzie pomocnicze przy wykrywaniu rui
Znakowanie krów stanowi narzędzie pomocnicze przy wykrywaniu rui

Przebieg prawidłowej rui charakteryzuje się wystąpieniem objawów zewnętrznych i wewnętrznych. Z zewnętrznych objawów najważniejsze są zmiany w zachowaniu: niepokój, ryczenie, skakanie na inne zwierzęta, zezwalanie na wskakiwanie na siebie itp., przekrwienie zewnętrznych narządów płciowych, obrzęk sromu i wypływ śluzu z narządów rodnych. W czasie rui wszystkie samice dążą do zbliżenia się do innych osobników tego samego gatunku i pozwalają im na wspinanie się. W czasie kopulacji samice stoją spokojnie. 

Istnieją różnice w długości trwania rui w zależności od żywienia i utrzymania zwierzęcia. U krów niedożywionych, w słabej kondycji, ruja może być krótsza, a jej objawy mogą być niedostrzegalne (tzw. cicha ruja). Bardzo ważnym momentem jest ustalenie początku rui u krowy lub jałowicy, gdyż skuteczność unasieniania zależy od terminu wykonania zabiegu inseminacji. 

Charakterystycznym objawem rui jest chęć lizania siebie oraz zwierząt i ludzi znajdujących się w pobliżu. Krowy przebywające na pastwisku lub okólniku pozwalają się obskakiwać przez inne krowy, nie wykazując żadnych odruchów obronnych (odruch tolerancji). U bydła pierwsza ruja po porodzie występuje w bardzo szerokich granicach czasu – od kilkunastu dni aż do kilku miesięcy. Opóźnienie pierwszej rui po porodzie może wystąpić u krów karmiących cielęta w stadach mięsnych przy doju częstszym niż 2 razy na dzień.

Całkowity okres rui u krowy można podzielić na 3 fazy czasowe: okres przedrujowy, główny okres rui i okres porujowy. Fazy te następują po sobie i płynnie przechodzą jedna w drugą. Pierwszymi oznakami okresu przedrujowego jest podwyższona pobudliwość i niepokój. Podczas kontroli z bliska można stwierdzić u krowy początek nabrzmiewania sromu oraz zwiększoną wilgotność i zaczerwienienie przedsionka pochwy. Śluz wypływa w niewielkich ilościach, jest gęsty i lepki. Z upływem czasu zwierzę staje się bardziej aktywne i zaczyna obskakiwać inne zwierzęta. Główny okres rui rozpoczyna się od momentu, w którym krowa obskakiwana przez inne wyraźnie stoi, nie broni się i nie ucieka (wykazuje odruch tolerancji). Faza ta trwa średnio 18 h, przy czym mogą występować duże różnice indywidualne u poszczególnych zwierząt. Niektóre mają wyraźnie skróconą główną fazę rui (do 8 h) albo znacznie wydłużoną (> 30 h). Przyczyną mogą być czynniki środowiskowe: na przykład wysoka temperatura otoczenia wpływa na skrócenie czasu rui, a niewłaściwe żywienie (niedobór energii lub witaminy A) czy brak światła prowadzą do wydłużenia okresu rui. W czasie głównego okresu rui wzrasta ilość wydzielanego śluzu, staje się on bardziej płynny i zwisa ze szpary sromowej w kształcie sznurów podobnych do sopli lodu. Następna faza to okres porujowy, w którym objawy rui są coraz mniej widoczne i w końcu zanikają. U bydła w przeciwieństwie do innych użytkowych zwierząt komórka jajowa zostaje uwolniona z jajnika i przedostaje się do jajowodu już po ustąpieniu objawów rujowych (w 30 h od początku rui). Dlatego najbardziej odpowiedni termin do wykonania zabiegu unasieniania przypada na ostatnie 6 h głównego okresu rui i na początek okresu porujowego. Zdecydowana większość krów rozpoczyna latowanie w nocy. Te sztuki powinno się unasieniać wieczorem, natomiast latujące się od południa i po południu – następnego dnia rano.



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.235.51.33
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.