Regularna dezynfekcja obory pozwala na znaczne ograniczenie populacji drobnoustrojów chorobotwórczych oraz utrzymanie ich liczby na stałym, niskim poziomie. Niezwykle ważna jest higiena miejsc spoczynku zwierząt ze względu na profilaktykę mastitis. Suche i czyste legowiska są ważnym elementem w zapobieganiu występowania tego schorzenia w stadzie. Dotyczy to szczególnie obór wolnostanowiskowych, w których jedno legowisko zajmowane jest przez różne krowy, co zwiększa ryzyko przenoszenia patogenów na kolejne sztuki. Dbałość o wysoki poziom higieny na stanowiskach zapewnia również wyższą zdrowotność racic, co jest ważnym elementem profilaktyki mastitis. Chore kończyny, szczególnie z występującymi stanami ropnymi, zanieczyszczają środowisko, z którym ma z kolei kontakt gruczoł mlekowy. Tym sposobem mogą być przenoszone na strzyki drobnoustroje chorobotwórcze. Dlatego tak istotny jest dipping strzyków po doju.

NAJPIERW WYCZYŚĆ - POTEM DEZYNFEKUJ

Przed właściwą dezynfekcją należy najpierw przeprowadzić zabieg sanityzacji, czyli mycia i czyszczenia odkażanych powierzchni. Sanityzacja powoduje usunięcie drobnoustrojów z powierzchni, a nie ich likwidację. Tak więc jest to tylko zabieg pomocniczy w dezynfekcji, a nie sama dezynfekcja. Przeprowadzając sanityzację, można zastosować różne techniki, m.in.:

- czyszczenie na sucho lub na mokro,

- mycie zimną lub gorącą cieczą,

- mycie cieczą z dodatkiem detergentów,

- mycie cieczą pod ciśnieniem,

- czyszczenie za pomocą strumienia pary wodnej.

Sanityzacja jest zabiegiem pracochłonnym, gdyż jej efektywność zależy od nakładu energii mechanicznej, termicznej, chemicznej oraz czasu jej działania.

Im proces ten jest dokładniejszy, tym mniej drobnoustrojów pozostaje w środowisku. Po przeprowadzonym zabiegu sanityzacji można przejść do właściwej dezynfekcji.

Wyróżniamy trzy rodzaje odkażania: profilaktyczne, bieżące oraz końcowe.

Dezynfekcja profilaktyczna przeprowadzana jest okresowo w miejscach przebywania zwierząt, aby zapobiec nadmiernemu rozwojowi drobnoustrojów chorobotwórczych.

Zabieg ten w oborach stosuje się minimum dwa razy w ciągu roku - wiosną, gdy zwierzęta wychodzą na pastwisko, oraz jesienią na zakończenie sezonu pastwiskowego.

Kolejnym typem odkażania jest dezynfekcja bieżąca, którą przeprowadza się w środowisku trwania choroby. Ma ona na celu ograniczenie ilości drobnoustrojów chorobotwórczych, zapobieganie dalszemu szerzeniu się choroby oraz ochronę obsługi przed chorobami odzwierzęcymi.

Ostatnim rodzajem dezynfekcji jest odkażanie końcowe, które następuje po wygaśnięciu choroby w obiekcie. Dotyczy ono zarówno zwierząt, jak i obsługi mającej styczność z chorymi zwierzętami. Dwie ostatnie formy dezynfekcji przeprowadzane są wyłącznie na zlecenie powiatowego lekarza weterynarii.

DEZYNFEKCJA CHEMICZNA CZY BIOLOGICZNA?

Najpowszechniejszą formą dezynfekcji jest odkażanie chemiczne. Wynika to przede wszystkim z prostoty tej metody, jak również szybkości jej działania i wysokiej skuteczności. Najczęściej stosowane środki odkażające zawierają w swoim składzie substancje należące do takich grup chemicznych jak:

Kwasy

Najskuteczniej działają na bakterie i przetrwalniki. Jednak ich stosowanie jest ograniczone, gdyż wywołują korozję metalowych elementów wyposażenia obory oraz działają osłabiająco na materiały budowlane.

Zasady

Soda kaustyczna należąca do tej grupy bardzo skutecznie niszczy wirusy. Podczas pracy z tym środkiem należy zachować ostrożność. Za względu na właściwości żrące trzeba wyposażyć się w okulary i odzież ochronną.

Tlenek wapnia, który można kupić w formie proszku jako wapno hydratyzowane, służy do sporządzania mleka wapiennego. Taki roztwór wykorzystywany jest do bielenia budynków inwentarskich. Wykazuje właściwości odkażające świeżo po przygotowaniu. Szczególnie zalecane jest w zwalczaniu patogenów wywołujących choroby przewodu pokarmowego.

Środki uwalniające chlor

Wapno chlorowane należące do tej grupy niszczy wszystkie bakterie. Po użyciu środka w pomieszczeniach nie mogą przebywać zwierzęta ani ludzie, aż do momentu ich wywietrzenia. Innym środkiem jest chloroamina, która w odpowiednim stężeniu (0,5-1 proc.) może służyć do odkażania strzyków.

Środki utleniające

Wszystkie utleniacze działają bakteriobójczo w wyniku denaturacji białka bakterii. Do najczęściej spotykanych środków z tej grupy należą: nadtlenek wodoru, ozon (niszczy wirusy), nadtlenki metali, nadmanganian potasu oraz nadkwasy organiczne (działanie grzybobójcze).

Jodofory

Wykazują działanie bakteriobójcze oraz niszczą drożdże, pleśniaki, znaczną część wirusów i form przetrwalnikowych.

Nie istnieje jednak środek idealny, dlatego najczęściej sprzedawane są preparaty wieloskładnikowe będące mieszaniną środków działających synergicznie.

DEZYNFEKCJA NA SUCHO

Na rynku występują również preparaty do tzw. suchej dezynfekcji. Działają one wspomagająco dla zasadniczej dezynfekcji chemicznej. Ich przydatność wynika z możliwości stosowania w obecności zwierząt. W zależności od rodzaju preparatu, unieszkodliwia on bakterie, grzyby oraz wirusy.

Dodatkowym atutem jest higroskopijność tych preparatów, co wpływa osuszająco na powierzchnię, na której przebywają zwierzęta. Niektóre z nich mogą też niszczyć larwy much, co wpływa na znaczną redukcję tych insektów w obiekcie inwentarskim.

NIEPOŻĄDANE MIKROORGANIZMY MOŻNA ZASTĄPIĆ POŻYTECZNYMI

Do walki z niechcianymi drobnoustrojami można wystawić armię efektywnych mikroorganizmów (EM). Są to zazwyczaj odpowiednio skomponowane mieszaniny bakterii kwasu mlekowego, bakterii fotosyntetyzujących oraz drożdży, które wypierają ze środowiska niepożądane drobnoustroje. Jest to metoda w pełni ekologiczna, gdyż nie zawiera żadnych środków chemicznych ani organizmów modyfikowanych genetycznie. Efektywne mikroorganizmy mają za zadanie stymulować odporność organizmu, jak również wspierać i wzbogacać mikroflorę przewodu pokarmowego dla efektywniejszego wykorzystania składników odżywczych z paszy.

Dezynfekcję budynku można przeprowadzić we własnym zakresie, jednak wymaga to dobrej organizacji pracy, gdyż zwierzęta przebywają poza oborą tylko określony czas, w którym musimy zdążyć ze wszystkimi pracami. Dodatkowo tego rodzaju zabiegi wymagają solidnego sprzętu do pracy w trudnych warunkach, który do najtańszych nie należy. Rolnicy często skarżą się, że niektóre myjki wysokociśnieniowe nie przetrzymują takiej próby. Częste błędy podczas dezynfekcji dotyczą błędnie dobranych środków, które np. mają ograniczone spektrum działania lub działają bardzo krótko. Dlatego czasem warto, szczególnie w większych obiektach, skorzystać z usług firm kompleksowo zajmujących się sanityzacją i dezynfekcją budynków inwentarskich. Firmy zajmujące się dezynfekcją zazwyczaj wyceny dokonują na miejscu po wstępnych oględzinach. Przybliżony koszt takiego zabiegu to 200-300 zł. Natomiast w przypadku bielenia jest to wydatek rzędu 0,7-2 zł za m2, w zależności od nakładu pracy.