Aby zredukować potencjalny stres, pasze podawane w tym okresie cielętom powinny być wprowadzane wcześnie, od pierwszych dni życia cieląt, aby zachęcić do spożywania ich. Prestartery i startery powinny być bardzo smaczne i mieć wysoką jakość odżywczą. Należy również pamiętać o paszach włóknistych, takich jak słoma lub siano. Świeża woda musi być dostępna dla zwierząt przez cały czas.

W jakim wieku można przestać odpajać cielęta?

Cielęta powinny być odstawiane od pójła dopiero wtedy, gdy dobowe pobranie paszy (startera) przekroczy 1 kg/dobę przez trzy kolejne dni. Ten poziom spożycia jest zwykle osiągany w wieku ośmiu tygodni. Jednak w przypadku cieląt opasowych nie należy się spieszyć. W niektórych systemach opasu cieląt, np. rose veal, wręcz wskazane jest wydłużenie okresu odpajania cieląt preparatami mlekozastępczymi. Ilość paszy w postaci starterów zjadanych przez cielę zależy od dostępności paszy i ilości podawanego mleka.

Jeśli cielęta są karmione mlekiem „do woli” lub w zbliżonych do poziomu mleka ilościach, które normalnie pobierałyby (na przykład w celu wykorzystania mleka przejściowego, nienadającego się do sprzedaży lub w celu osiągnięcia większych przyrostów masy ciała w automatycznym systemie żywienia), stopniowe odsadzanie nie powinno być inicjowane przed 12. tygodniem życia.

Jakie czynniki skłaniają do monitorowania wzrostu cieląt po odsadzeniu?

Konieczność monitoringu wzrostu cieląt po odsadzeniu wynika z trzech głównych czynników:

I. Niskiego spożycia stałej paszy do momentu odsadzenia, co skutkuje ograniczonym rozwojem żwacza. Prowadzi to do konieczności monitorowania cieląt przez blisko dwa tygodnie, czyli przez okres, w którym żwacz przyzwyczaja się do trawienia znacznych ilości pasz objętościowych.

II. Wysokie spożycie pasz objętościowych, takich jak trawa i siano. Cielęta fizycznie nie są w stanie zjeść wystarczającej ilości paszy objętościowej, aby utrzymać szybki wzrost masy ciała, ze względu na małej pojemności, rozwijający się jeszcze żwacz.

Stres cieląt przy zmianie paszy

Karmienie cieląt paszami treściwymi przed, w trakcie i po odsadzeniu powinno ograniczać konieczność permanentnej kontroli wzrostu. Jeśli nie monitorujemy przyrostów cieląt, stracony czas związany z pogorszeniem przyrostów wzrostu nigdy nie zostanie już nadrobiony, a osiągnięcie wagi docelowej zajmie zdecydowanie więcej czasu.

Jaka jest różnica między „nagłym” a „stopniowym” odsadzeniem cieląt od pójła?

Cielęta mogą być odsadzone nagle lub stopniowo. Stopniowe odstawianie ma miejsce wtedy, gdy ilość podawanego mleka i liczba karmień na dzień są stopniowo zmniejszane w czasie. Nazywa się to również stopniowym odzwyczajaniem od pójła. Zjawisku temu powinien towarzyszyć wzrost dostępności pasz stałych. Zarówno odsadzenie stopniowe, jak i odsadzenie nagłe można z powodzeniem przeprowadzić pod warunkiem, że żwacz cielęcia jest odpowiednio rozwinięty i zwierzęta pobierają co najmniej 1 kg paszy stałej dziennie. Jednak stopniowe odstawienie od pójła zmniejsza stres związany ze zmianą dawki pokarmowej i w rezultacie ogranicza tymczasowe spowolnienie tempa wzrostu cieląt. Ogólnie rzecz biorąc, stopniowe odsadzenie uzyskuje się poprzez zmniejszenie objętości podawanego mleka w okresie od 7 do 10 dni. Jeśli cielęta karmione są mlekiem dwa razy dziennie, można im ograniczyć karmienie do jednokrotnego w ciągu doby.

Jak odstawić cielęta w systemie skarmiania „do woli”?

Odsadzanie cielęcia w systemie żywienia „do woli” jest trudniejsze niż w systemie karmienia dawkowanego. Dzieje się tak, ponieważ cielęta, które mają swobodny dostęp do ciepłego preparatu mlekozastępczego z automatycznych stacji odpoju, nie są zainteresowane spożywaniem stałej paszy. Pobranie startera w okresie bezpośrednio poprzedzającym odsadzenie cieląt można zwiększyć poprzez ograniczenie dostępności preparatów mlekozastępczych na 7-14 dni przed odsadzeniem. Można to zrobić poprzez:

a) ograniczenie całkowitej ilości oferowanego preparatu mlekozastępczego poprzez zmniejszenie dziennej dawki w okresie przed odsadzeniem – dwa tygodnie przed odstawieniem pójła należy ograniczyć do 0,75 kg preparatu mlekozastępczego w proszku/dobę na cielę i jeden tydzień przed odsadzeniem zredukować dawkę do 0,50 kg proszku na cielę dziennie;

b) ograniczenie codziennego dostępu do mamki w okresie przed odsadzeniem – dwa tygodnie przed odsadzeniem zezwolić na 12-godzinny dostęp, a na tydzień przed odsadzeniem zezwolić na dostęp do sześciu godzin dziennie;

c) zmniejszenie średnicy rurociągu poprzez ograniczenie przepływu mleka na 7-14 dni przed odsadzeniem – utrudnia to cielęciu zaspokojenie apetytu samym mlekiem i zachęca je do spożywania pokarmów stałych;

d) nagłe wyłączenie systemu podgrzewania wody i zmniejszenie stężenia z 10 do 5 proc., które jest również skuteczne w zmniejszeniu spożycia mleka, a tym samym w zwiększeniu spożycia pasz stałych.

Ważnym pojęciem w kontekście odsadzania cieląt jest luka (depresja) odpornościowa. Jest to okres w życiu cielęcia, w którym jest ono najbardziej podatne na infekcje. W tym czasie nabyta bierna odporność cielęcia zmniejsza się, podczas gdy jego własna odporność czynna jeszcze do końca nie funkcjonuje na pełnych obrotach, pozostawiając cielę bardziej narażone na infekcje.

Zakresy działań w odchowie cieląt są stosunkowo wąskie, dlatego ważne jest, aby ustalić cele dotyczące osiąganych rezultatów produkcyjnych dla gospodarstwa, upewniając się, że protokoły odchowu są zaprojektowane tak, aby zapewnić osiągnięcie wyznaczonych celów.

Kiedy należy ważyć cielęta?

Producenci powinni ważyć cielęta po urodzeniu lub w momencie przybycia na fermę, a także ponownie po 6-9 tygodniach. Alternatywnie cielęta mogą być ważone w okresach, które pokrywają się z istniejącymi praktykami zarządzania w gospodarstwie (np. w momencie dekornizacji), aby zminimalizować dodatkowe wymagania dotyczące pracy. Optymalnym rozwiązaniem byłoby posiadanie zautomatyzowanych systemów ważenia cieląt. Dlaczego wiek i masa ciała cielęcia w momencie zakupu są tak istotne? Wynika to z faktu, że w okresie pierwszych 21 dni przebywania zwierzęcia w nowym gospodarstwie cielęta o niższej masie ciała charakteryzują się wyższym współczynnikiem śmiertelności. Rzeczywista masa cielęcia podzielona przez jego wiek w dniach daje wskaźnik, który jest wysoko skorelowany również z późniejszym tempem wzrostu oraz masą tuszy takich cieląt. W tabeli 1 przedstawiono dane prezentujące minimalną masę ciała cieląt rasy hf w pierwszych 15 tygodniach życia. Innym ważnym czynnikiem decydującym o jakości zakupionych cieląt jest miejsce nabycia zwierzęcia. Wiąże się to przede wszystkim z zagrożeniem epidemiologicznym. Status epidemiologiczny zakupywanych cieląt zależy od:

  • zarządzania oraz jakości żywienia w gospodarstwie, z którego cielę pochodzi, a przede wszystkim od właściwego odkarmienia noworodka dobrej jakości siarą bezpośrednio po jego narodzinach;
  • odległości oraz sposobu transportu cieląt z miejsca pochodzenia do docelowego;
  • faktu, czy cielęta były nabywane bezpośrednio od hodowcy czy od pośredników;
  • wymieszania osobników pochodzących z różnych gospodarstw.

Cielęta nabywane bezpośrednio z farm mlecznych mają mniejsze problemy zdrowotne niż te nabywane na targowiskach. Poza tym takie osobniki są mniej wyeksponowane na działanie potencjalnie chorobotwórczych patogenów, nie miały kontaktu z osobnikami pochodzącymi z innych farm, są dostarczane bezpośrednio do miejsca docelowego i często były lepiej karmione. Idealnie byłoby nabywać cielęta z gospodarstw, w których prowadzone są programy bioasekuracyjne przeciwko IBR i BVD czy szczepienia krów przeciwko biegunkom cieląt (rota- i koronawirusy). W tabeli poniżej zestawiono korzyści i ryzyka różnych opcji nabywania cieląt do opasu. Nabywając cielęta, warto jest pozyskać tak dużo informacji o nich, jak to jest tylko możliwe. Kupujący najbardziej powinni być zainteresowani historią szczepień stada, tym, jakie buhaje były wykorzystywane do inseminacji, jakie schorzenia występowały i jakie są obecne problemy w stadzie (kokcydioza, kryposporioza, paratuberkulaoza itd.) Oczywiście, najłatwiej takie informacje jest uzyskać, kupując cielęta bezpośrednio ze stada od hodowcy. Poza tym już sama wizyta w takim stadzie pozwala ocenić ryzyko związane z zakupem w tym konkretnym miejscu cieląt do dalszego opasu. Dobrą praktyką jest nabywanie cieląt w grupach o zbliżonym wieku z konkretnego miejsca.

Jak należy dokonywać pomiarów masy cieląt?

Wagi zapewniają najdokładniejszy pomiar masy cieląt i jeśli są prawidłowo ustawione w przepędzie lub poskromie, będą najłatwiejszą w użyciu metodą. Jeśli waga nie jest dostępna, należy użyć taśmy lub laski zoometrycznej.

Dobre prowadzenie dokumentacji idzie w parze z dobrym zarządzaniem, co jest niezbędne w prowadzeniu efektywnego wychowu cieląt. Należy odnotować następujące dane, które umożliwią pełną analizę odchowu cieląt:

  • koszty wszystkich nakładów – mleko, preparat mlekozastępczy, pasza treściwa, słoma, siano itp.,
  • wszystkie zakupy,
  • przypadki chorób oraz kosztów leczenia i leków,
  • masę ciała/przyrosty cieląt na różnych etapach ich odchowu.

Analiza prowadzonej ewidencji (tabela poniżej) umożliwi porównanie osiągnięć z wyznaczonymi celami produkcyjnymi i finansowymi. Pomoże również zidentyfikować niedociągnięcia w osiąganych wynikach i efektywność wykorzystania zasobów.

Kryteria bezpiecznego odsadzania cieląt:
  • cielęta powinny spożywać co najmniej 1 kg/dobę startera dla cieląt dziennie przez trzy kolejne dni;
  • cielęta nie powinny przejawiać żadnych objawów chorobowych;
  • cielęta nie mogą być zestresowane (należy unikać jednoczesnego usuwania rogów, kastracji, innych tego typu zabiegów).
Cele w odchowie cieląt przeznaczonych do opasu

Najważniejsze cele do 15. tygodnia życia to:

1. Minimalna śmiertelność, < 5 proc.

  • Wskaźnik śmiertelności przed odsadzeniem (poniżej 28 dni życia) poniżej 3 proc., niezależnie od przyczyny zgonu.
  • Od 28 do 120 dni cel to śmiertelność poniżej 2 proc.

2. Minimalna zachorowalność: Jeśli cielę cierpi z powodu złego stanu zdrowia, wpłynie to na spożycie paszy i średni dzienny przyrost.

  • Mniej niż 10 proc. cieląt powinno być leczonych antybiotykami i/lub elektrolitami przed odsadzeniem.

3. Optymalny dzienny przyrost masy ciała: nie niższy niż 0,7-0,8 kg/dzień do 15 tygodni życia.