PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Kontrola cyklu rozrodczego krowy

Kontrola cyklu rozrodczego krowy

Autor: Farmer

Dodano: 15-08-2020 06:47

Tagi:

Efektywność rozrodu jest głównym czynnikiem warunkującym sukces produkcyjny i ekonomiczny zarówno w stadach bydła mlecznego, jak i mięsnego.



W przypadku stad wykorzystujących inseminację głównymi czynnikami odpowiedzialnymi za długość okresu międzyocieleniowego są: efektywność wykrywania rui oraz wskaźnik zacieleń. Ekonomiczne konsekwencje niskiej efektywności oraz słabej precyzji wykrywania rui są jednymi z głównych powodów tworzenia programów hormonalnych dla krów. W celu uzyskania wysokiej skuteczności inseminacji, ważnym wymogiem, niezależnie od zastosowanego protokołu synchronizacji rui, jest zapewnienie wykrywalności rui oraz możliwość ustalenia terminu owulacji w ściśle określonym czasie.

Synchronizacja rui

Aby uzyskać lepszą kontrolę nad cyklem rujowym krowy, konieczna jest synchronizacja pojawienia się kolejnych fal wzrostu pęcherzyków jajnikowych, zakończenie fazy lutealnej oraz zainicjowanie owulacji. Synchronizacja rui może być również narzędziem służącym do zminimalizowania nakładów pracy podczas sezonu rozrodczego oraz pozwalającym na efektywne wykorzystanie inseminacji do maksymalizacji postępu hodowlanego w stadzie. Sterowanie cyklem rujowym poprzez synchronizację rui umożliwia uzyskanie sezonowości ocieleń oraz kryć. Wzrost pęcherzyków jajnikowych w trakcie cyklu jajnikowego u bydła odbywa się w określony sposób – falowo. Każda fala wzrostu pęcherzyków trwa przez 7-10 dni (zakres od 6 do 12 dni, w zależności od liczby fal w cyklu rozrodczym krowy). U bydła najczęściej obserwowane są 2 lub 3 fale wzrostu pęcherzyków. W zależności od tego, czy obserwowane są 2 fale czy 3, zmienia się długość cyklu rujowego krowy, odpowiednio od 18 dla 2 fal do 24 dla 3 fal wzrostowych. Czynnikiem inicjującym wystąpienie nowej fali wzrostowej pęcherzyków jest hormon FSH. Najwyższą koncentrację hormon ten zyskuje tuż przed wystąpieniem fali wzrostowej pęcherzyków, a następnie jego poziom spada w ciągu kolejnych kilku dni. W ciągu tego czasu grupa pęcherzyków charakteryzuje się stałym wzrostem, a każdy z nich osiąga średnicę ok. 8 mm. Po osiągnięciu tej wielkości pęcherzyki zaczynają się różnicować. Dominujący pęcherzyk kontynuuje wzrost i rozwój, natomiast pozostałe pęcherzyki ulegają atrezji. Selekcja dominującego pęcherzyka następuje w warunkach spadku poziomu FSH we krwi. W finalnej fazie dominujący pęcherzyk uniezależnia się od poziomu FSH na rzecz hormonu LH. Wyrzut gonadoliberyny GnRH, który powoduje uwolnienie dużej ilości LH, prowadzi w rezultacie do pęknięcia pęcherzyka – owulacji. W sytuacji, gdy nie dojdzie do owulacji, pęcherzyk kontynuuje swój wzrost, prowadząc do wystąpienia patologicznego stanu nazywanego przetrwałym ciałkiem żółtym. Dlatego też hormonalne terapie modyfikujące koncentracje zarówno FSH, jak i LH, mogą wpływać na wystąpienie oraz przebieg kolejnych fal pęcherzykowych. Manipulacja falami wzrostu pęcherzyków jajnikowych może prowadzić również do systemowych zmian stężeń hormonów, zmian środowiska wewnątrzpęcherzykowego oraz komórki jajowej. Dlatego dominujący pęcherzyk jest w stanie owulować tylko w trakcie ściśle określonego czasu wzrostu fali pęcherzykowej. Okres od indukowanej hormonalnie luteolizy lub wycofania progestagenów do czasu wystąpienia objawów rui lub owulacji zależy więc w dużej mierze od fazy rozwoju fali wzrostowej pęcherzyków w czasie wykonywanej manipulacji hormonalnej. Krowy z dominującym pęcherzykiem będą manifestować objawy rui w ciągu 2-3 dni, podczas gdy u tych, u których następuje dopiero wzrost pęcherzyków (faza przedselekcyjna), ruja wystąpi dopiero 3-7 dni później. W związku z powyższym, aby uzyskać maksymalną kontrolę nad cyklem rujowym krowy, konieczne jest doprowadzenie do uzyskania dominującego pęcherzyka jajnikowego na zakończenie przygotowania hormonalnego krowy. Należy zapanować nad synchronizacją nowej fali wzrostowej krowy, ponieważ zarówno faza wzrostu, jak i czas dominacji pęcherzyka decydują o długości fazy pęcherzykowej cyklu jajnikowego, a w konsekwencji o czasie od zakończania programu hormonalnego do momentu wystąpienia rui. Synchronizacja rui jest najbardziej skuteczna wówczas, gdy czas trwania dominacji pęcherzyka jest krótki (<4 dni) lub długi (>10-12 dni). Czas trwania długości tego okresu jest wysoko skorelowany z płodnością krowy. W sytuacji, gdy długość okresu dominacji pęcherzyka przekracza 10 dni, następuje dramatyczny spadek skuteczności zapłodnienia, głównie ze względu na zmiany związane ze starzeniem się oocytu. Dlatego też pożądane jest, aby w trakcie programu synchronizacji rui precyzyjnie kontrolować dynamikę pęcherzyków jajnikowych, by minimalizować zarówno zmienność czasu ich trwania, jak i uzyskiwać lepszą płodność.
Istnieją dwie główne metody kontroli hormonalnej fali pęcherzyków jajnikowych: pierwsza, kiedy nowa fala wzrostu pęcherzyków jest FSH-zależna, i druga, kiedy dominujący pęcherzyk jest LH-zależny. W związku z tym do regulacji hormonalnej można wykorzystać progestageny lub estrogeny, które to na zasadzie negatywnego stężenia zwrotnego umożliwią synchronizację wzrostu fali pęcherzyków na zasadzie supresji FSH i/lub LH. Jednak ze względu na fakt słabego zdefiniowania, który pęcherzyk i do jakiego stopnia jest zależny od gonadotropin podczas kolejnych faz wzrostu, trudno jest zaplanować konkretny program synchronizacji, szczególnie bez sprecyzowania fazy wzrostu pęcherzyków i fazy rui.
Indukcja wzrostu nowej fali pęcherzykowej wymaga więc zakończenia fali pęcherzyków, która już jest w trakcie wzrostu, indukcji rozwoju nowej fali oraz stworzenia warunków do normalnego rozwoju pęcherzyka dominującego po selekcji. W związku z faktem, że rozwój pęcherzyków jajnikowych jest zależny od gonadotropin FSH i LH, do regulacji istniejącej fali pęcherzyków wykorzystuje się steroidy. Alternatywą dla tej metody jest podanie krowom GnRH w celu indukcji endogennego LH i FSH, które w rezultacie doprowadzą do luteinizacji i owulacji dominującego pęcherzyka jajnikowego, co będzie skutkować rozpoczęciem nowej fali wzrostu pęcherzyków jajnikowych.

Program zakładający podwójną iniekcję PGF

Najpopularniejszą metodą inseminacji krów przy użyciu prostaglandyny jest podanie hormonu wszystkim krowom i inseminacja tych, u których nastąpi ruja (5-7 dni po podaniu środka).
Następną iniekcję PGF wykonuje się krowom, u których nie wystąpiła ruja w ciągu 14 dni po pierwszym zbiegu, a następnie inseminuje się je między 36.
a 72. h po drugiej iniekcji (wykres 1).
Program zakładający 6-dniową detekcję rui oraz iniekcję PGF
Alternatywną oraz tańszą metodą od poprzedniej jest program zakładający obserwację wystąpienia rui w ciągu sześciu dni, natomiast krowom, u których nie zaobserwowano rui, podanie hormonu PGF oraz inseminacja w ciągu następnych 5-7 dni. Program ten pozwala pokryć wszystkie krowy w przeciągu 2 tygodni przy użyciu zaledwie 0,75 dawki PGF na sztukę. Pomimo oszczędności tego programu przy użyciu hormonu metoda ta wymaga znacznych nakładów pracy. Jeśli skuteczność programu będzie niska (poniżej 20 proc. zapłodnionych krów w ciągu 6 dni), oznacza to, że większość krów nie ma cykliczności jajnikowej lub że są w fazie anestrus.
Głównym ograniczeniem programów korzystających z PGF jest fakt, że działają one tylko u cyklicznych krów (brak regulacji wzrostu pęcherzyków jajnikowych). Dlatego też systemy te wykorzystuje się w synchronizacji jałówek oraz w dobrze zorganizowanych stadach bydła mlecznego.

Program zakładający iniekcję PGF oraz GnRH

Większość obecnie rekomendowanych systemów synchronizacji rui sugeruje stosowanie prostaglandyny łącznie z GnRH (hormon uwalniający gonadotropiny). Każdy z programów wykorzystujący opisywane wcześniej hormony stosuje podobną metodykę działania, tzn. iniekcję PGF stosowaną 7 dni przed użyciem GnRH.

Select Synch

W programie Select Synch krowom podawana jest gonadoliberyna oraz PGF w odstępie 7-dniowym (wykres 2). Obserwację rui rozpoczyna się 24-48 h przed iniekcją prostaglandyny i kontynuuje przez następne 5-7 dni. Wszystkie krowy, u których wykryto objawy rui, są inseminowane w ciągu 8-12 h. Pewną modyfikacją tego programu jest ograniczenie detekcji rui do 48-60 h po podaniu PGF, a następnie inseminacja wszystkich krów, które nie wykazały objawów rui w tym czasie, w 72. h od podania prostaglandyny. Krowom, które inseminujemy w 72. h, należy podać hormon GnRH.
W porównaniu do programów synchronizacji rui zakładających wykorzystanie prostaglandyny, program Select Sych jest efektywniejszy, nie tylko w odniesieniu do polepszenia wskaźnika cielności, ale również zwiększenia liczby krów w fazie anestrus, u których zaobserwowano ruję. Pewną modyfikacją tego systemu jest ograniczenie czasu detekcji rui i inseminacja w czasie 72 h po podaniu PGF, co znacznie ogranicza nakłady pracy. Obserwacja rui w tym przypadku prowadzona jest w celu wychwycenia krów we wczesnej rui. Można również ograniczyć detekcję rui do 48-60 godzin po podaniu PGF, a pozostałe krowy, u których nie stwierdzono objawów rui, inseminować w 72 h po podaniu GnRH. Taka modyfikacja Select Synch pozwala z jednej strony na osiągnięcie zadawalających wskaźników zacieleń, z drugiej zaś, w porównaniu do systemów Ovsynch czy Cosynch – obniżyć koszty hormonów o 30-40 proc. Jeśli więcej niż 40-50 proc. krów nie wykazuje objawów rui do 72. h po podaniu PGF, wówczas inseminacja krów w 72. h może okazać się bezcelowa, bo większość krów prawdopodobnie jest w okresie anestrus.

Ovsynch

Jest systemem synchronizacji rui, z założonym z góry czasem inseminacji, często wykorzystywanym w stadach bydła mlecznego. Program ten jest bardzo podobny do Select Synch, różni się tym, że wykorzystujemy dodatkową iniekcję GnRH 48 h po podaniu PGF (wykres 3). Następnie wszystkie krowy są inseminowane po stwierdzeniu rui 8-18 godzin po podaniu GnRH. Efektywność tego programu mierzona jest odsetkiem krów w ciąży i w stadach bydła mlecznego wynosi 30-40 proc.
Ostatnie badania wskazują na możliwość poprawy skuteczności Ovsynch dzięki wprowadzeniu „presynchronizacji”, która spowodowałaby, że wszystkie krowy znalazłyby się we wczesnej fazie ciałka żółtego w momencie pierwszej iniekcji GnRH. Ten efekt można uzyskać, wykorzystując dwie iniekcje z PGF w odstępie 14-dniowym, na 12-14 dni przed wprowadzeniem programu Ovasynch.
Zwierzęta, które wzięły udział w systemie Ovasynch, powinny być obserwowane po 18-24 dniach w celu detekcji rui i ponownej inseminacji.
Ovasynch jest systemem, który pomimo swojej wysokiej efektywności mierzonej współczynnikiem zacieleń krów, wymaga znaczących nakładów pracy. W tym systemie krowy muszą zostać przepędzone przez przepęd przynajmniej czterokrotnie. Według badań prowadzonych przez amerykańskich naukowców porównywalną skuteczność można osiągnąć, inseminując krowy łącznie z podaniem drugiej iniekcji GnRH. Stąd nazwa systemu Cosynch. Tak jak w przypadku pozostałych programów synchronizacji rui z zaplanowanym z góry czasem inseminacji, efektywność programu jest zmienna i najczęściej waha się w granicach 40-50 proc. Skuteczność programu Cosynch może zostać wzmocniona poprzez obserwację wczesnych rui u krów oraz ich inseminację.

Synchronizacja rui wykorzystująca wkładki dopochwowe CIDR

Wkładki dopochwowe z progesteronem stosowane są przez 7 dni. Iniekcja PGF następuje w dniu usunięcia wkładek bądź dzień wcześniej (wykres 4). Samice są inseminowane w miarę wykrywania rui w ciągu 3-5 dni, następnych 8-18 h po zaobserwowaniu pierwszych objawów.
Ilość dostępnej siły roboczej zadecyduje, czy powinniśmy wybrać programy z obserwacją rui, czy może zdecydować się na metody, w których inseminację wykonuje się w z góry zaplanowanym czasie bez detekcji rui.
Niezależnie od wybranej metody mogą pojawić się również niesatysfakcjonujące wyniki, które prawdopodobnie uzależnione są od złego żywienia, kondycji czy przebytych chorób.
Jednak w prawidłowo prowadzonym stadzie, niezależnie od istniejących uwarunkowań, poprzez synchronizację rui można poprawić efektywność prowadzonego rozrodu.



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (1)

  • Lewar 2020-08-15 11:00:37
    Krowa na łące + byk=cielak

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.226.248.180
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.