W celu identyfikacji potencjalnie chorych cieląt niezbędna jest uważna obserwacja w porach karmienia i tuż przed nimi. Zapobieganie chorobom cieląt powinno być priorytetem we wszystkich gospodarstwach zajmujących się odchowem cieląt i obejmować środki mające na celu ograniczenie narażenia cielęcia na organizmy zakaźne, przy jednoczesnym zmniejszeniu jego podatności na infekcje.

Monitoring zdrowia cieląt

Zdecydowanie zapobieganie, a nie leczenie, jest najskuteczniejszym podejściem do ochrony zdrowia w każdym programie odchowu cieląt. Celem działań jest zmiana ukierunkowania systemów zarządzania zdrowiem gospodarstw producenckich. Celem jest więc przejście z systemu „gaszenia pożarów”, kiedy musimy się zmagać z konkretnym problemem w stadzie, na system promowania zdrowia zwierząt poprzez środki zapobiegawcze i bioasekurację, ostatecznie zwiększając odporność cieląt przy jednoczesnym zmniejszeniu ich kontaktu z infekcjami. Prowadzi to do zmniejszenia zużycia antybiotyków, poprawy wydajności zwierząt, zwiększenia rentowności produkcji wołowiny i wytwarzania produktów najlepszej jakości dla konsumentów.

Istnieje pięć kluczowych punktów zapobiegania chorobom:

1. Skuteczny rozwój odporności cielęcia:

  • Odpowiednie spożycie siary.
  • Żywienie wysokiej jakości preparatami mlekozastępczymi i starterami dla cieląt.
  • Swobodny dostęp do świeżej wody.
  • Solidny program szczepień.

2. Bioasekuracja:

  • Diagnoza stanu wyjściowego.
  • Właściwe zarządzanie siarą (zanieczyszczenie, jakość).
  • Selekcja chorych cieląt.
  • Wiek zakupu cieląt co najmniej 3 tyg.
  • Stosowanie kwarantanny w gospodarstwie.
  • Właściwa higiena: m.in. maty dezynfekcyjne, regularne czyszczenie i dezynfekcja ubioru i obuwia.

3. Ograniczenie stresu

Stres działa immunosupresyjnie na układ odpornościowy cieląt. Czynniki takie, jak transport, nagłe zmiany paszy, słaba wentylacja, tłok, wahania temperatury i przeciągi, mogą mieć wpływ na odporność zwierząt na choroby. Odpowiednie planowanie i zarządzanie obsługą fermy oraz stałe monitorowanie cieląt to kluczowe czynniki w łagodzeniu źródeł stresu.

4. Minimalizacja ryzyka narażenia na bakterie, wirusy i pasożyty w środowisku cieląt

  • Do czyszczenia i sterylizacji kojców, poręczy, poideł, karmideł oraz innego sprzętu i powierzchni należy regularnie stosować środek dezynfekujący o szerokim spektrum działania.
  • Dobrze wyścielone i dobrze wentylowane pomieszczenia z dobrym protokołem dotyczącym higieny i hodowli cieląt pomoże również zminimalizować ryzyko choroby.

5. Struktura i plan zarządzania

Uważna obserwacja cieląt i wczesna interwencja mają kluczowe znaczenie. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości co do diagnozy lub metody leczenia cielęcia, natychmiast skontaktuj się z lekarzem weterynarii w celu uzyskania porady.

Diagnozowanie chorego cielęcia

Jeśli reakcja cielęcia w czasie karmienia jest nieprawidłowa, konieczna jest dalsza obserwacja kału i oznak kaszlu lub wydzieliny z nosa/oczu. Następnie należy sprawdzić i monitorować funkcje życiowe cielęcia, m.in. temperaturę, częstość oddechów.

Wskazówki do przeprowadzenia punktowej oceny stanu zdrowia cieląt.

1. Temperatura rektalna (mierzona w odbycie)

0 – 37,7-38,3°C

1 – 38,4-38,8°C

2 – 38,9-39,3°C

3 – >39,4°C

2. Kaszel

0 – brak

1 – pojedyncze chrząknięcia

2 – powtarzające się chrząknięcia

3 – powtarzający się spontaniczny, uporczywy kaszel

Istotnym elementem oględzin nabywanych cieląt jest stan śluzawicy. Cielęta zdrowe charakteryzują się wilgotną i zimną śluzawicą. Natomiast nasilenie problemów zdrowotnych powoduje pojawienie się gęstej wydzieliny.

3. Wyciek ze śluzawicy

0 – normalnie zwilżone śluzawice

1– śladowe ilości gęstej wydzieliny z jednego otworu nosowego

2 – wyciek gęstego śluzu z obu nozdrzy

3 – obfity ropno-śluzowaty wyciek z obu otworów nosowych

 Dodatkowym objawem stanu zdrowia cieląt jest stan oczu. Oczy normalne bez wycieków ropnych są atrybutem osobników zdrowych. U osobników dotkniętych jakimś schorzeniem w oczodołach zaczyna pojawiać się wydzielina ropna. 

4. Wyciek z oczu

0 – bez zmian, normalne

1 – niewielka ilość wycieku

2 – średnia ilość wydzieliny z oczu

3 – duży wyciek z oczu

Cielęta zdrowe są żywo zainteresowane otoczeniem. Dobrymi wskaźnikami problemów zdrowotnych są głowa i uszy cieląt. Zwierzęta, które mają problemy zdrowotne, gwałtownie poruszają głową lub uszami, a ich posmutnieniu towarzyszy charakterystyczne opuszczenie jednego lub obu uszu. 

5. Uszy

0 – położenie normalne

1 – gwałtowne ruchy głową lub uszami

2 – lekkie, jednostronne opuszczenie ucha

3 – opuszczenie głowy lub/i obu uszów jednocześnie

Jedną z głównych przyczyn upadków cieląt są biegunki. Ocena odchodów pozwala więc na ocenę problemów z układem pokarmowym nabywanych zwierząt. 

6. Ocena odchodów

0 – normalne

1 – uformowane, lecz rozluźnione

2 – rzadkie, ale pozostające na ściółce

3 – rozwodnione, przesiąkające przez ściółkę

W praktyce oceny stanu zdrowia cieląt dokonuje się w ten sposób, że ocenia się wszystkie kryteria poza temperaturą rektalną, co jest najbardziej pracochłonne. W sytuacji, gdy sumaryczna ocena pozostałych kryteriów wynosi co najmniej 4, należy dokonać pomiaru temperatury wybranych osobników. Badania przeprowadzone na 500 cielętach w USA wskazują, że czułość opisanego powyżej systemu wynosi ponad 70 proc., a specyficzność prawie 90 proc. Czułość oznacza odsetek osobników, które były rzeczywiście wskazane jako chore, natomiast specyficzność jest miarą wskazującą odsetek prawdziwie negatywnych wśród wszystkich ocenionych negatywnie. 

Powszechna praktyka identyfikacji chorób u cieląt opiera się na ocenie wzrokowej i badaniach klinicznych przeprowadzanych przez hodowców i weterynarzy. Praktyka ta ma wiele wad. Cielęta zidentyfikowane jako chore wykazują już wyraźne objawy kliniczne i mogły już być chore od jakiegoś czasu. Na przykład objawy kliniczne syndromu oddechowego BRD (bovine respiratory disease) mogą wystąpić później niż początek gorączki lub nawet bez wystąpienia gorączki, a objawy kliniczne są widoczne, gdy większość powiązanych uszkodzeń tkanki podśluzówkowej jelit już wystąpiła. Ocena wizualna i badania kliniczne są zazwyczaj niewystarczające w identyfikacji chorych cieląt. Na przykład w badaniu diagnozującym BRD u cieląt mięsnych z zastosowaniem badania klinicznego oszacowana czułość i swoistość wyniosły odpowiednio 61,8 i 62,8 proc. W związku z tym wiele chorych cieląt pozostaje niewykrytych lub wymaga ponownego leczenia z powodu opóźnionej interwencji i niewłaściwego dawkowania środków przeciwdrobnoustrojowych w pierwszym przypadku, co utrudnia ich szybkie leczenie, a w efekcie prowadzi do większego ryzyka rozprzestrzenienia się choroby, gorszego dobrostanu zwierząt i większego negatywnego wpływu na efektywność odchowu cieląt.

Udoskonalone metody dokładnego i terminowego wykrywania problemów zdrowotnych u poszczególnych cieląt są uzasadnione. Malejące koszty i rosnące wdrażanie narzędzi elektronicznych pozwalają na zastosowanie „rozwiązań biosensorycznych” w hodowli zwierząt. Parametry behawioralne i fizjologiczne można obecnie automatycznie rejestrować na poziomie poszczególnych zwierząt, w sposób ciągły i przez długi czas. W ciągu ostatniej dekady zaproponowano różne modele danych z czujników do automatycznych systemów monitorowania zdrowia cieląt mlecznych i cielęcych.

Monitoring przyrostów

Najważniejsze cele w odchowie cieląt przeznaczonych do opasu w okresie do 15. tygodnia życia to:

  • Minimalna śmiertelność (< 5 proc.).

– Wskaźnik śmiertelności przed odsadzeniem (poniżej 28 dni życia) poniżej 3 proc., niezależnie od przyczyny zgonu,

– Od 28 do 120 dni cel to śmiertelność poniżej 2 proc.

  • Minimalna zachorowalność: jeśli cielę cierpi z powodu złego stanu zdrowia, wpłynie to na spożycie paszy i średni dzienny przyrost.

– Mniej niż 10 proc. cieląt powinno być leczonych antybiotykami i/lub elektrolitami przed odsadzeniem.

  • Optymalny dzienny przyrost masy ciała: nie niższy niż 0,7-0,8 kg/dzień do 15 tygodni życia.

Kiedy należy ważyć cielęta?

Producenci powinni ważyć cielęta po urodzeniu lub w momencie przybycia na fermę, a także ponownie po sześciu do dziesięciu tygodniach. Alternatywnie cielęta mogą być ważone w okresach, które pokrywają się z istniejącymi praktykami zarządzania w gospodarstwie (np. w momencie dekornizacji), aby zminimalizować dodatkowe wymagania dotyczące pracy. Optymalnym rozwiązaniem byłoby posiadanie zautomatyzowanych systemów ważenia cieląt.

Dlaczego wiek i masa ciała cielęcia w momencie zakupu są tak istotne? Wynika to z faktu, że w okresie pierwszych 21 dni przebywania zwierzęcia w nowym gospodarstwie cielęta o niższej masie ciała charakteryzują się wyższym współczynnikiem śmiertelności. Rzeczywista masa cielęcia podzielona przez jego wiek w dniach daje wskaźnik, który jest wysoko skorelowany również z późniejszym tempem wzrostu oraz masą tuszy takich cieląt. Ciekawym rozwiązaniem jest ważenie cieląt za każdym razem, kiedy przyjdą do stacji odpoju. Wówczas pozyskanie i rejestracja danych przebiegają bez niepotrzebnego stresu i nakładów pracy.

Kupowanie cieląt zawsze wiąże się z ryzykiem zawleczenia do stada czynników zakaźnych, najgorszym przypadkiem są infekcje, których wcześniej nie było w gospodarstwie. Sztandarowym przykładem jest Mycoplasma bovis, która jest powszechnym problemem w przypadku skupowanych cieląt i może powodować bardzo ciężką i trudną do leczenia formę zapalenia płuc. Należy podkreślić, że zdecydowanie lepszym źródłem cieląt są te nabywane bezpośrednio z gospodarstwa niż z targowisk. Takie osobniki są mniej narażone na działanie potencjalnie chorobotwórczych patogenów, gdyż nie miały kontaktu z osobnikami pochodzącymi z innych farm. 

1.png
1.png

Nabywając cielęta, warto pozyskać tak dużo informacji o nich, jak to jest tylko możliwe. Nabywający najbardziej powinni być zainteresowani historią szczepień stada, tym, jakie buhaje były wykorzystywane do inseminacji, jakie schorzenia występowały i jakie są obecne problemy w stadzie (kokcydioza, kryposporioza, paratuberkulaoza itd.) Oczywiście, najłatwiej takie informacje jest uzyskać, kupując cielęta bezpośrednio ze stada od hodowcy. Poza tym już sama wizyta w takim stadzie pozwala zorientować się w kwestii ryzyka związanego z zakupem w tym konkretnym miejscu cieląt do dalszego opasu. Dobrą praktyką jest nabywanie cieląt w grupach o zbliżonym wieku z konkretnego miejsca. 

Jak należy dokonywać pomiarów wagi?

Wagi zapewniają najdokładniejszy pomiar masy cieląt i – jeśli są prawidłowo ustawione w przepędzie lub poskromie – będą najłatwiejszą w użyciu metodą. Jeśli waga nie jest dostępna, należy użyć taśmy lub laski zoometrycznej. Dobre prowadzenie dokumentacji idzie w parze z dobrym zarządzaniem, co jest niezbędne w prowadzeniu efektywnego wychowu cieląt.

Należy odnotować następujące dane, które umożliwią pełną analizę odchowu cieląt:

  • koszty wszystkich nakładów – mleko, preparat mlekozastępczy, pasza treściwa, słoma, siano itp.,
  • wszystkie zakupy,
  • przypadki chorób oraz kosztów leczenia i leków,
  • masę ciała/przyrosty cieląt na różnych etapach ich odchowu.

Analiza prowadzonej ewidencji (tab.) umożliwi porównanie osiągnięć z wyznaczonymi celami produkcyjnymi i finansowymi. Pomoże również zidentyfikować niedociągnięcia w osiąganych wynikach i efektywności wykorzystania zasobów.