Znaczna część hodowców bydła odeszła od wypasu bydła ze względu na jego uciążliwość oraz niezaspokajanie potrzeb pokarmowych sztuk wysokowydajnych. Jednak nie można zapominać o korzyściach płynących z wypasu, m.in. poprawie zdrowotności i pozytywnym wpływie zwiększonej aktywności fizycznej i dostępu do słońca na wskaźniki rozrodu. W przypadku wypasu bydła mlecznego najlepszym rozwiązaniem jest sezonowy wypas dzienny, z kolei bydło mięsne może przebywać na dobrze przygotowanym pastwisku cały rok. Czym jednak jest owo przygotowanie?

Jak ogrodzić pastwisko?

Jednym z ważniejszych elementów wyposażenia pastwiska jest ogrodzenie, które nie tylko utrzymuje zwierzęta na danym obszarze pastwiska, lecz także zabezpiecza obszar wypasu przed dzikimi zwierzętami, co w dobie coraz częstszych problemów z dziką zwierzyną ma niemałe znaczenie. Najczęściej stosowane są ogrodzenia elektryczne, a jednym z najważniejszych elementów jest elektryzator. Dobierając odpowiedni model, należy uwzględnić wiele czynników. W przypadku bydła mięsnego, długiego ogrodzenia bądź dużej populacji dzików w okolicy pastwiska elektryzator musi być znacznie silniejszy niż w przypadku niewielkiego pastwiska dla bydła mlecznego, położonego daleko od lasu. Jeżeli istnieje możliwość doprowadzenia napięcia, zalecane jest wykorzystanie elektryzatorów sieciowych z uwagi na stałą dostępność prądu, największą siłę impulsu (posiadają jednocześnie szeroki zakres mocy) i możliwość obsługi płotów dowolnej długości. Drugą grupą są elektryzatory akumulatorowe, które sprawdzą się w ogrodzeniach średniej długości. W tej grupie znajdują się elektryzatory o zróżnicowanej energii rozładowania, co pozwala na dobranie ich do rodzaju wypasanych zwierząt. Można też zastosować elektryzatory bateryjne, jednak ze względu na małe napięcie polecane są one do ogrodzeń niewielkich pastwisk. Na rynku dostępne są również elektryzatory uniwersalne mogące obsługiwać różne źródła energii.

Poza elektryzatorem ważne są również ilość i rodzaj przewodników. Wybierając przewodnik (plecionkę, taśmę lub drut), należy pamiętać o tym, aby był on dla zwierząt dobrze widoczny oraz charakteryzował się dobrą przewodnością, a więc najlepiej, aby był wykonany z miedzi lub stali. Ważna jest również jego odporność na korozję, dlatego miedź powinna być pokryta cyną, a stal galwanizowana. Dla krów mlecznych sprawdzi się pojedynczy przewodnik, dla krów z przychówkiem konieczne jest zwiększenie tej liczby do dwóch lub trzech, z kolei przy bydle mięsnym za standard powinno się przyjąć trzy przewodniki. Istotne jest również dobranie odpowiednich izolatorów, ponieważ pełnią one bardzo ważną rolę – decydują o skutecznym działaniu ogrodzenia. Projektując ogrodzenie elektryczne, należy pamiętać również o uziemieniu (warto rozważyć także instalację odgromnika). W przypadku posiadanego ogrodzenia należy pamiętać o przeglądzie elementów pozostałych z poprzedniego sezonu przed rozpoczęciem kolejnego.

Poidła na pastwisko

Kolejnym niezbędnym elementem wyposażenia pastwiska są poidła. Swobodny dostęp do świeżej wody jest warunkiem zdrowotności i wydajności zwierząt, szczególnie w okresie wysokich temperatur. Korzystanie z wód powierzchniowych nie jest zalecane m.in. ze względu na ryzyko wystąpienia chorób pasożytniczych i bakteryjnych. W związku z tym wodę na pastwisko najlepiej dostarczyć. Często stosowanym sposobem jest dowożenie jej w zbiornikach. Poza pracochłonnością wadą tej metody jest możliwość znacznego pogorszenia jakości wody, która dłuższy czas odstała na pastwisku. Dlatego jeśli istnieje taka możliwość, najlepszym rozwiązaniem jest doprowadzenie na pastwisko bieżącej wody. Na rynku dostępnych jest wiele poideł. Są to zazwyczaj poidła wannowe wykonane z polietylenu, dzięki czemu są trwałe i stosunkowo lekkie, co umożliwia sprawne przestawianie poidła w zależności od potrzeb. Ponadto niewielka masa oraz gładkość materiału ułatwiają czyszczenie. Ilość i wielkość poideł muszą być dostosowane do obsady korzystającego z nich stada, aby zredukować konkurencję pomiędzy zwierzętami. Chcąc ograniczyć koszty związane z zakupem poideł, można połączyć urządzenia z zakupu domowymi sposobami, np. umieścić zawór pływakowy w żeliwnej wannie. Usytuowanie poideł powinno minimalizować możliwość ich nadmiernego nagrzewania. W przypadku wypasu całorocznego konieczne są poidła mrozoodporne. Należy również pamiętać o uzupełnianiu minerałów (np. w postaci lizawek), szczególnie przy wysokich temperaturach.

Pasze treściwe i dokarmianie zwierząt na pastwisku

Jeśli w sezonie pastwiskowym zwierzęta znaczną część dnia spędzają na pastwisku, zaobserwowany zostanie spadek kondycji zwierząt lub dojdzie do okresowej suszy, konieczne może okazać się dostarczenie im pasz treściwych lub kiszonki z kukurydzy. W takiej sytuacji konieczne jest zakupienie albo wykonanie we własnym zakresie odpowiedniego paśnika. Podstawową cechą dobrego paśnika jest jego odporność na uszkodzenia i korozję. Dla ciężkich zwierząt warto wybrać modele dodatkowo wzmacniane. Nie należy wykorzystywać zbyt małej liczby paśników w porównaniu do obsady pastwiska, gdyż konkurencja pomiędzy zwierzętami może zwiększać presję na paśnik. Paśniki mogą być dodatkowo wyposażone w dach chroniący paszę przed opadami atmosferycznymi, wykonany z blachy lub plandeki oraz podłogę zabezpieczającą przed zawilgoceniem paszy od podłoża. Zaletami paśników są redukcja strat paszy poprzez ograniczenie zadeptywania rozsypanej paszy, zmniejszenie konkurencji pomiędzy zwierzętami o dostęp do paszy oraz ryzyka zanieczyszczenia paszy. Warto zatroszczyć się również o paśniki dla cieląt. Aby korzystać z nich mogły wyłącznie najmłodsze zwierzęta, dostęp do paśnika powinien być ograniczony przez wygrodzenia niestanowiące przeszkody dla cieląt, a niemożliwe do sforsowania przez większe sztuki.

Wypas całoroczny: jakie schronienie zabezpieczające?

W przypadku wypasu całorocznego hodowca powinien zapewnić zwierzętom schronienie zabezpieczające je przed uciążliwymi zjawiskami atmosferycznymi. Najczęściej są to wiaty z trzema ścianami, pod którymi umieszczone są mrozoodporne poidła oraz paśniki. Wiaty przydatne są również w okresie letnim przy braku zadrzewień zapewniających zwierzętom cień. Wiaty przeznaczone dla bydła wypasanego wyłącznie w sezonie letnim mogą charakteryzować się mniejszą wytrzymałością niż schronienia dla bydła wypasanego przez cały rok. Ich konstrukcja może być znacznie lżejsza. Na rynku dostępnych jest wiele namiotów/lekkich hal/osłon przeciwwiatrowych dla bydła, również całorocznych. Ich ustawienie powinno być dostosowane do przeznaczenia, jeśli mają zapewniać cień, należy ustawić je wejściem w kierunku północno-wschodnim, podczas użytkowania zimowego umieszczone powinny być wejściem do strony, z której najrzadziej wieje wiatr, najlepiej na wzniesieniu, aby woda z opadów nie zbierała się pod wiatą.