Znakowanie cieląt odbywa się w ramach Systemu Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt, za który odpowiada Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Głównym celem Systemu Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt jest wsparcie w zapewnieniu bezpieczeństwa żywności zgodnie z wymogami Unii Europejskiej, a przez to uzyskanie pełnego dostępu do rynku produktów pochodzenia zwierzęcego innych państw członkowskich UE. W przypadku bydła celem jest zagwarantowanie bezpieczeństwa wołowiny i produktów wołowych poprzez działanie skutecznego systemu identyfikacji i śledzenia zwierząt. Bydło jest kastrowane w celu zapobiegania zachowaniom seksualnym, zmniejszenia agresji i zwiększenia bezpieczeństwa obsługi. Dekornizacja cieląt ma na celu zapobieganie walkom, a w rezultacie urazom innych zwierząt (z konsekwencjami odpowiednio dla tempa wzrostu i pogorszenia wartości tusz) oraz promowanie bezpieczeństwa dla obsługi.

Obowiązkiem każdego posiadacza bydła jest:

  • Uzyskanie numeru producenta, który nadawany jest zgodnie z ustawą z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
  • Zgłoszenie siedziby stada – każdy posiadacz bydła zgłasza kierownikowi biura powiatowego ARiMR miejsce, w którym przebywają zwierzęta, w celu zarejestrowania i nadania numeru (tzw. numer siedziby stada). Zgłoszenia siedziby stada można dokonać w formie elektronicznej za pośrednictwem aplikacji Portal IRZplus. Należy pamiętać, że siedzibę stada należy zgłosić nie później niż w dniu wprowadzenia do niej pierwszego zwierzęcia.
  • Obowiązkiem posiadacza bydła wynikającym z zapisów ustawy o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt jest prawidłowe oznakowanie posiadanego zwierzęcia. Zwierzęta urodzone w siedzibie stada lub przybyłe spoza krajów Unii Europejskiej muszą zostać oznakowane kolczykami zgodnymi z obowiązującym w Polsce wzorem dla danego gatunku zwierząt (zgodnie z zasadami określonymi w Ustawie z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt), numerem z puli przydzielonej danemu posiadaczowi. Z kolei zwierzęta sprowadzone z krajów członkowskich zachowują swoje dotychczasowe oznakowanie. Nie wolno usuwać kolczyka lub zastępować go innym. Należy pamiętać, że dla bydła oznakowanie to dwa kolczyki z tym samym numerem, po jednym na każdym uchu. W przypadku, gdy zwierzę straci kolczyk, posiadacz ma obowiązek zastąpić go duplikatem kolczyka. 
  • W przypadku bydła oznakowanie zwierząt polega na założeniu na obu małżowinach usznych kolczyków albo duplikatu kolczyka z numerem identyfikacyjnym zwierzęcia gospodarskiego umożliwiającym dokonanie indywidualnej identyfikacji każdej sztuki. Na kolczyku dla bydła, owiec i kóz znajdują się: 

▪ 14-znakowy numer identyfikacyjny zwierzęcia:

– dwie pierwsze to litery „PL”,

– dwie następne cyfry to numer serii kolczyka,

– dziewięć następnych cyfr to numer zwierzęcia,

– ostatni znak to cyfra kontrolna,

– kod kreskowy (w przypadku kolczyków dla bydła);

▪ znak graficzny Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa;

▪ seria kolczyka: dla bydła ma nr 00.

  • Posiadacze bydła mają obowiązek zaopatrzyć bydło w paszport, który musi towarzyszyć zwierzęciu przy przemieszczeniach. Paszport bydła wydawany jest po zgłoszeniu bydła do rejestru i w nim odnotowywane są wszystkie siedziby stada, w których przebywało zwierzę;
  • Posiadacz bydła ma obowiązek zgłaszania zdarzeń dotyczących posiadanych zwierząt:

▪ zgłoszenie zwierzęcia do rejestru (w przypadku urodzenia zwierzęcia – po jego oznakowaniu, zarejestrowanie każdego przywiezionego zwierzęcia – niezależnie, czy zostało przywiezione z państwa członkowskiego UE czy spoza wspólnoty krajów UE) – maks. 7 dni,

▪ przemieszczenie: opuszczenie siedziby stada (sprzedaż, padnięcie, zabicie, wywóz do innego kraju, zaginięcie) oraz przybycie (kupno, sprzedaż, przywóz z innego kraju) – maks. 7 dni,

▪ Ubój – maks. 7 dni.

  • Posiadacze bydła – z wyjątkiem podmiotów zajmujących się transportem – zobowiązani są prowadzić księgi rejestracji, w których umieszcza się m.in. numer siedziby stada oraz liczbę zwierząt gospodarskich. Posiadacz bydła ma obowiązek prowadzenia księgi rejestracji w formie książkowej lub elektronicznej odrębnie dla każdego stada. Wpisu do księgi rejestracji dokonuje się bezpośrednio po zaistnieniu zdarzenia objętego obowiązkiem wpisu, nie później jednak niż w terminie 7 dni.

Kolczykowanie bydła można także wykorzystać do gromadzenia materiału biologicznego, który może później być wykorzystany do identyfikacji genetycznej osobników lub/i do badań genetycznych dotyczących monitoringu niektórych chorób wirusowych bydła, np. BVD. W niektórych krajach, np. w Wielkiej Brytanii, takie działania są obligatoryjnie wykonywane w celu ograniczania chorób zakaźnych bydła.

Zabieg kastracji

Kastracja jest zabiegiem weterynaryjnym polegającym na pozbawieniu lub trwałym uszkodzeniu męskich narządów rozrodczych, czyli jąder. Efektem kastracji jest uzyskanie wolca, który najczęściej przeznaczony jest do dalszego opasu. W samych Stanach Zjednoczonych wykonuje się rocznie ok. 15 mln zabiegów kastracji, w Polsce natomiast jest to zabieg wykonywany sporadycznie. Wyróżniamy 4 metody kastracji: chirurgiczną – tzw. krwawą, polegającą na chirurgicznym usunięciu jąder z worka mosznowego; bezkrwawą – polegającą na zmiażdżeniu powrózków nasiennych za pomocą specjalnych kleszczy (Burdizzo) lub nałożeniu zaciskowych pierścieni zaciskowych; pośrednią, tzw. wazektomię – polegającą na przecięciu lub podwiązaniu nasieniowodów oraz najpóźniej powstałe metody kastracji, czyli chemiczną i hormonalną. Zgodnie z panującymi przepisami dotyczącymi Ustawy o zawodzie lekarza weterynarii i izbach lekarsko-weterynaryjnych z 21.12.1990 r. kastrację chirurgiczną (operację) może wykonywać na terenie naszego kraju jedynie lekarz weterynarii. Pozostałe metody kastracji buhajków stanowią według definicji tzw. zabiegi medyczne, które muszą być wykonywane przez wykwalifikowany personel medyczny (lekarza weterynarii) lub pomocniczy (technik weterynarii). Należy zaznaczyć, iż w Europie przepisy dotyczące wykonywania zabiegów kastracji zwierząt są zdecydowanie bardziej restrykcyjne niż w np. w USA, gdzie właściciel zwierząt może wykonać kastrację należącego do niego bydła nawet metodą chirurgiczną. Powikłania spowodowane niewłaściwie wykonanym zabiegiem kastracji mogą wpływać zarówno na dobrostan zwierząt, jak również istotnie pogarszać rachunek ekonomiczny samych producentów. Najczęściej efektami ubocznymi kastracji są: obrzęk, spadek masy ciała, krwotok, sztywność chodu i niechęć do poruszania, natomiast padnięcia zwierząt należą do rzadkości. Biorąc pod uwagę wiek cielęcia jako czynnik warunkujący częstotliwość pojawienia się negatywnych skutków podczas kastracji, najkorzystniej jest przeznaczać do kastracji osobniki młode. Badania wskazują ponadto, że młode cielęta lepiej znoszą stres związany z tym zbiegiem, łatwiej je poskromić, większy jest również zakres metod, które można wykorzystać do ich kastracji. Ponadto młodsze osobniki wykazują szybszy okres rekonwalescencji po zabiegu. 

Najczęściej stosowaną metodą kastracji bardzo młodych cieląt są pierścienie gumowe. Kastracja za pomocą elastycznych opasek gumowych lub użycie innych urządzeń do ograniczania przepływu krwi do moszny są dozwolone wyłącznie u cieląt w wieku poniżej ośmiu dni bez użycia środka znieczulającego. Aby przeprowadzić zabieg właściwie, niezbędne jest używanie nowych pierścieni i czystego sprzętu (elastatora).

W jaki sposób wykonać kastrację z wykorzystaniem gumowych opasek (pierścieni):

  • Konieczne jest zaopatrzenie w odpowiedni sprzęt, tj. elastator oraz zestaw pierścieni jednorazowych. Koszt zestawu ze 100 szt. pierścieni nie powinien przekraczać 100 zł.
  • W trakcie wykonywania tej metody wymagane jest minimalne unieruchomienie zwierzęcia. Należy upewnić się, że cielę nie może łatwo kopać ani obracać się. Im młodsze zwierzę, tym łatwiej wykonuje się zbieg.
  • Sprawdź, czy oba jądra są obecne w mosznie.
  • Gdy oba jądra zostaną znalezione, ściśnij je do podstawy moszny.
  • Z zębami elastatora skierowanymi do góry w kierunku brzucha ściśnij uchwyty i rozszerz pierścień, aby można go było łatwo umieścić na mosznie jak najbliżej skóry brzucha.
  • Zwolnij uchwyty, wysuń zęby spod pierścienia i sprawdź, czy oba jądra znajdują się całkowicie poniżej gumowej opaski.
  • Małe gumowe pierścienie są używane w przypadku cieląt w wieku poniżej jednego miesiąca. W przypadku starszych cieląt stosuje się ciężką lateksową taśmę ścienną wraz z przelotką.
  • W przypadku kastracji starszych cieląt należy je zaszczepić na tężec co najmniej miesiąc przed zabiegiem i podać szczepionkę przypominającą w dniu jego wykonania.

Dekornizacja cieląt

Dekornizację cieląt należy przeprowadzić wówczas, gdy możdżenie nie są jeszcze przytwierdzone na stałe do czaszki. W związku z tym zabieg wiąże się z mniejszym urazem tkanek i jest mniej stresujący niż usuwanie rogów u starszych zwierząt. Małe cielęta są również łatwiejsze i bezpieczniejsze w obsłudze niż większe osobniki.

Najczęściej wykonywaną metodą jest kauteryzacja termiczna, do której wykorzystuje się nagrzane żegadło.  

Jak wykonać zabieg dekornizacji:

Zabieg powinien być wykonany w poskromie dla cieląt ograniczającym ruchy głowy. 

  • Jeśli cielę ma więcej niż 15 dni, należy zastosować środek anestetyczny lub przeciwbólowy. 
  • Przed usunięciem zawiązków może być przydatne przycięcie włosów wokół zawiązków rogów, aby można je było łatwo zobaczyć i uzyskać czyste pole działania.
  • Umieść urządzenie do dekornizacji na zawiązku rogu i obróć nim po półokręgu 10 lub 12 razy, wywierając nacisk. Ustaw instrument pod takim kątem, aby krawędź przypaliła skórę wokół brzegu związku.
  • Wyłuskaj róg, naciskając i przesuwając główkę żelazka w bok, pozostawiając w skórze zagłębienie. W środku zagłębienia może być widoczny mały występ, ale nie jest to tkanka tworząca róg.
  • Usuń drugi związek rogu w ten sam sposób.
  • Dobrą praktyką jest zastosowanie antybiotyku w sprayu na powstałe rany w celu uniknięcia infekcji.

Kiedy skóra wokół pączka rogu zostanie odpowiednio wypalona, powinien ukazać się wyraźny miedziany pierścień. Jeśli nadal są widoczne blade obszary, należy podgrzać je ponownie.