PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Okres okołoporodowy kluczowy dla przyszłej laktacji

Okres okołoporodowy kluczowy dla przyszłej laktacji Niewielkie zmiany w zarządzaniu krowami w tym okresie mogą przełożyć się na wzrost pobrania paszy, zmniejszenie ryzyka wielu schorzeń, a w konsekwencji poprawę długowieczności krów

Autor:

Dodano:

Tagi:

Okres przejściowy najczęściej definiowany jest jako okres trwający od 3 tygodni przed spodziewanym porodem do 3-6 tygodni po porodzie, w którym krowy mleczne są szczególnie narażone na schorzenia metaboliczne oraz gwałtowne zmiany związane z funkcjonowaniem układu endokrynnego.



Szczególnie istotne, z punktu widzenia żywienia krów w tym okresie, jest fizjologicznie uwarunkowane zmniejszenie pobrania suchej masy pasz przez krowy oraz gwałtowny wzrost zapotrzebowania na składniki pokarmowe związane ze zwiększeniem produkcji mleka. To właśnie te dwa sprzeczne zjawiska powodują zwiększone natężenie problemów związanych z zaburzeniami metabolizmu krów w tym czasie. Najczęściej diagnozowane schorzenia w okresie 2 pierwszych tygodni laktacji to: porażenie poporodowe, ketoza, zapalenie macicy oraz przemieszczenie trawieńca. Bardzo niekorzystnym zjawiskiem występującym w okresie 2 tygodni przed i po porodzie jest obniżenie odporności krów, tzw. immunosupresja, spowodowana obniżoną produkcją komórek odpornościowych (limfocytów T). W konsekwencji prowadzi do większej podatności zwierząt w okresie przejściowym do wystąpienia mastitis i innych schorzeń na tle zakaźnym. Dlatego właściwe żywienie oraz postępowanie z krowami w tym czasie ma istotne znaczenie dla zdrowia i produkcyjności krowy. Wystąpienie któregokolwiek z wyżej wymienionych schorzeń metabolicznych zwiększa o ponad 80 proc. ryzyko, że krowa zostanie wybrakowana przed kolejną laktacją. 

Niewielkie zmiany w zarządzaniu krowami w tym okresie mogą przełożyć się na wzrost pobrania paszy, zmniejszenie ryzyka wielu schorzeń, a w konsekwencji poprawę długowieczności krów. Chyba najważniejszą rzeczą w zarządzaniu krowami mlecznymi w okresie przejściowym jest to, aby pamiętać, że kolejna laktacja nie rozpoczyna się w momencie ocielenia, ale już w okresie zasuszenia. 

Spadek pobrania paszy może rozpocząć się już kilka tygodni przed spodziewanym porodem
Spadek pobrania paszy może rozpocząć się już kilka tygodni przed spodziewanym porodem

Uwaga na spadek apetytu

Z punktu widzenia żywieniowego najbardziej istotnym elementem, z którym wszyscy hodowcy i producenci mleka muszą się uporać, jest znaczne pogorszenie apetytu u krów tuż przed porodem. Dobowe pobranie suchej masy dawki pokarmowej zaczyna spadać już kilka tygodni przed spodziewanym porodem, a najniższe wartości obserwuje się w momencie ocielenia. Przeciętne wartości pobrania paszy przed porodem wahają się w granicach 1,7-2 proc. masy ciała krowy. Jednak wartości te mogą ulegać znacznym odchyleniom w zależności od jakości paszy, koncentracji składników w dawce, momentu, w którym się krowa znajduje w okresie przejściowym, kondycji oraz przebiegu porodu. Badania wskazują, że obniżenie apetytu u krów może spaść nawet o 30 proc. w 3 ostatnich tygodniach laktacji, jednak 90 proc. tego zjawiska zachodzi 5-7 dni przed porodem. Ponadto należy zaznaczyć, że pierwiastki charakteryzują się większym spadkiem pobrania paszy niż wieloródki. W przypadku większości krów obserwowany jest wzrost pobrania paszy w ciągu 3 tygodni po ocieleniu. 

Następstwem niskiego pobrania paszy w okresie przejściowym jest deficyt energetyczny, który występuje w tym okresie, mierzony poziomem glukozy. Zarówno glukoza, jak i aminokwasy są niezbędnymi składnikami diety krów, które w okresie zasuszenia odpowiedzialne są za prawidłowy wzrost i rozwój płodu. W okresie laktacji z kolei decydują o produkcji mleka. Zapotrzebowanie na glukozę krów rasy holsztyńsko-fryzyjskiej szacowane jest na 1000-1100 g/dzień w okresie
3 ostatnich tygodni przed ocieleniem, by następnie wzrosnąć do poziomu 2500
g/dzień po porodzie. Na szczęście, u przeżuwaczy poziom glukozy nie jest w pełni zależny od pobrania tego składnika w paszy, ale również od innych procesów biochemicznych zachodzących w wątrobie, tzw. glukoneogenezy. Głównym substratem niezbędnym do przebiegu tego procesu jest kwas propionowy. Wątroba praktycznie w 100 proc. jest w stanie wychwycić kwas propionowy z krwiobiegu, jednakże jej efektywność w przekształcaniu go w glukozę jest zmienna i zależy w dużej mierze od jego poziomu we krwi oraz statusu fizjologicznego zwierzęcia. Drugorzędowymi substratami w procesie glukoneogenezy są aminokwasy, mleczan oraz glicerol. Właśnie ze względu na opisane powyżej zmiany fizjologiczne w organizmie krów ich żywienie w okresie przejściowym przysparza nie lada trudności. Krytycznymi elementami w żywieniu krów w tym czasie są adaptacja żwacza krów do wysokoenergetycznej dawki, którą muszą otrzymać tuż po ocieleniu, zachowanie właściwego poziomu wapnia we krwi, wzmocnienie funkcjonowania układu immunologicznego oraz zachowanie niewielkiego, ale dodatniego bilansu energetycznego do ocielenia. 

Duże potrzeby energetyczne

Zbilansowanie dawki pokarmowej pod kątem energii przysparzać może najwięcej kłopotów – właśnie ze względu na obniżenie łaknienia krów oraz jednoczesny wzrost produkcji mleka i związany z nią wzrost zapotrzebowania produkcyjnego zwierzęcia na energię. Aby sprostać wymaganiom krów po ocieleniu, należy w związku z tym zwiększyć energetyczność dawki pokarmowej. Pierwiastki powinny otrzymywać paszę o nieco wyższym w porównaniu do wieloródek poziomie energii ze względu na niższe pobranie paszy oraz zwiększone zapotrzebowanie na wzrost. Zwiększanie energetyczności dawki ma na celu stymulację brodawek żwaczowych oraz poprawę absorpcji kwasu, adaptację mikroflory żwacza do dawki pokarmowej bogatej w skrobię, wzrost insuliny we krwi, obniżenie mobilizacji kwasów tłuszczowych z tkanki tłuszczowej oraz wzrost pobrania paszy. Zgodnie z normami NRC, aby uzyskać oczekiwane rezultaty, dawka pokarmowa dla wieloródek powinna w ostatnich 3, a u pierwiastek 5 tygodniach przed porodem wzrosnąć do poziomu 1,56-1,62 Mcal/kg NEI. Badania wskazują, iż zwiększenie poziomu skrobi, obniżenie poziomu włókna NDF oraz zwiększenie koncentracji białka surowego z 13 do 16 proc. stymuluje lepsze pobranie paszy przez krowy w okresie po ocieleniu.  Aby uzyskać tak wysoką koncentrację energii u krów na początku laktacji, konieczne jest zwiększenie udziału węglowodanów niestrukturalnych w dawce pokarmowej. Ich zalecany udział w dawce pokarmowej to 35-40 proc. s.m. dawki pokarmowej. W praktyce osiągnięcie tak wysokiego poziomu energii wymusza stosowanie dużej ilości pasz skrobiowych (śruty zbożowe), jednak ze względu na zagrożenie wystąpieniem subklinicznej kwasicy ich udział nie powinien przekraczać 40-50 proc. s.m. dawki pokarmowej lub 0,75 proc. masy ciała zwierzęcia. Interesującą strategią osiągnięcia zakładanych celów w odniesieniu do poziomu energii w dawce pokarmowej u świeżo wycielonych krów jest wykorzystanie skarmiania pasz treściwych z relatywnie wysokim poziomem włókna. Aby zapewnić właściwe funkcjonowanie układu pokarmowego krów w okresie przejściowym, konieczne jest również zadbanie o odpowiednią wielkość cząstek skarmianej paszy oraz uniknięcie jej separowania przez zwierzęta. W tym celu zaleca się utrzymanie właściwej wilgotności paszy oraz dodatek lepiszcza w postaci melasy. Powoduje ona obklejanie większych cząstek pasz włóknistych smaczną paszą treściwą, co pozytywnie wpływa na wielkość i jakość pobrania.

Często stosowaną praktyką zwiększenia energetyczności dawki pokarmowej krów jest dodatek tłuszczu do dawki pokarmowej. Jednak dodatek przekraczający 5-6 proc. s.m. dawki może powodować skutek odwrotny od zamierzonego, tj. niechęć do pobrania paszy spowodowaną pogorszoną jej smakowitością. Jako suplementu zaleca się używanie tłuszczu chronionego.

Zapotrzebowanie białkowe dla krów w okresie przed ocieleniem to 13-14 proc. s.m. dawki pokarmowej, które wzrasta do poziomu 18-19 proc. dla krów po ocieleniu z 35-40-proc. udziałem białka nieulegającego rozkładowi w żwaczu. 

Dobrym wskaźnikiem właściwego postępowania z krowami w okresie przejściowym jest osiągnięcie przez krowy 85-90 proc. szczytowej wydajności krów w czasie ok. 2 tygodni od wycielenia. Jednak nawet prawidłowo zbilansowana dawka pokarmowa wymaga uzupełnienia substancjami, które mogą wyeliminować lub zmniejszyć ryzyko wielu ze wspomnianych wcześniej schorzeń. 

Najczęściej stosowane dodatki paszowe w tym okresie

  • Witamina E + selen

Szczególne znaczenie w żywieniu krów mlecznych mają witamina E oraz selen. Witamina E ma istotny wpływ na układ odpornościowy zwierząt. Suplementacja tymi dodatkami ogranicza znacznie ryzyko zatrzymania łożyska oraz mastitis. 

Niacyna

Zalecany dodatek niacyny dla krów mlecznych w okresie przejściowym to 6-12 g na dobę. Niacyna wpływa na kierunek fermentacji w żwaczu, zwiększając ilość produkowanego kwasu propionowego, jak również zwiększa syntezę białka w żwaczu. Ma decydujące działanie w prewencji ketozy poprzez ograniczanie uwalniania tłuszczu okrywowego. 

Glikol propylenowy

Glikol propylenowy jest prekursorem glukozy wpływającym na wzrost produkcji insuliny, a w rezultacie ogranicza mobilizację tłuszczu okrywowego u krów w okresie przejściowym. Najczęściej jest podawany raz dziennie, w postaci wlewki podawanej doustnie w ilości 250-350 ml na dobę przez kilka dni przed porodem i po nim. Podawanie glikolu w TMR jest mało efektywne. W praktyce stosowany jest jedynie w żywieniu krów o nadmiernej kondycji, u których ryzyko wystąpienia ketozy jest najwyższe. Sole propionowe są wykorzystywane w dawce pokarmowej jako prekursor glukozy. Wyniki badań wskazują, że podawanie ok. 100 g propionianu wapnia w dawce dla krów w okresie przejściowym obniża zawartość niezestryfikowanych kwasów tłuszczowych we krwi oraz ciał ketonowych w moczu. Ponadto propionian wapnia może pozytywnie wpływać na stabilność tlenową TMR-u, co może być pożyteczne w sytuacji wystąpienia upałów. 

Podawanie gliceryny wpływa na zwiększenie syntezy kwasu propionowego, co jest korzystne dla przemian energetycznych, wpływa na zwiększenie produkcji kwasu masłowego, co z kolei sprzyja wzrostowi brodawek żwacza u krów przed ocieleniem oraz zwiększa pobranie wody, pozytywnie wpływając na produkcję mleka.   

Wodorowęglan sodu

Wodorowęglan sodu jest zalecany jako dodatek do TMR-u w ilości 1 proc. s.m. w celu ustabilizowania pH żwacza. Dobre rezultaty daje łączne podawanie węglanu wapnia oraz tlenku magnezu. Badania wskazują, iż podawanie ich łącznie w proporcji 3:1 daje znacznie lepsze rezultaty niż suplementacja każdym z nich oddzielnie. Węglan potasu może być wykorzystany w żywieniu krów w laktacji, szczególnie w sytuacji, gdy podstawę dawki pokarmowej stanowi kiszonka z kukurydzy. Ze względu na kationowy charakter buforów nie powinno się stosować w żywieniu krów zasuszonych.

Cholina

Cholina jest związkiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania wątroby. Podawanie chronionej choliny w ilości 20-50 g/szt./dobę powoduje poprawę produkcyjności krów oraz zmniejsza ryzyko ketozy i syndromu stłuszczonej wątroby.

Drożdże

Żywe kultury drożdży wspomagają procesy trawienne. Dodatek nawet 20
g/szt./dobę pozytywnie wpływa na pobranie dawki pokarmowej oraz stabilizuje procesy trawienne w przedżołądkach. Ponadto wykazano pozytywny efekt stosowania drożdży na pobranie paszy w okresie letnich upałów. Niewątpliwie drożdże są bardzo dobrym źródłem białka o wysokiej wartości biologicznej. W praktyce stosowane są dwie formy: żywe i martwe kultury drożdży.



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.237.66.86
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.