Zgodnie z zapowiedzią rozpoczynamy nowy cykl artykułów informacyjnych na temat potencjału genetycznego bydła mlecznego. Na początek przybliżymy podstawowe zagadnienia związane z potencjałem genetycznym bydła oraz jego wartością hodowlaną. Następnie przedstawimy m.in. budowę piramidy hodowlanej, etapy selekcji, różne podejścia w kwestii wyboru sztuk do genotypowania oraz embriotransferu. Nie zabraknie również informacji o tym co możemy zyskać dzięki poprawie potencjału genetycznego naszych zwierząt.

Potencjał genetyczny i wartość hodowlana

Potencjał genetyczny jest jednym z podstawowych czynników wpływających na sukces hodowli bydła. Limituje on możliwości produkcyjne zwierząt, dlatego warto zadbać, aby sztuki w naszym stadzie charakteryzowały się wysokim potencjałem genetycznym, najlepiej rosnącym z pokolenia na pokolenie.

Doskonalenie stada wymaga jednak pracy hodowlanej, czyli podejmowania decyzji selekcyjnych w celu poprawy genetycznej krów i buhajów, którą wykonuje się w oparciu o wartości hodowlane zwierząt. Wartość hodowlana jest nieodzownym elementem hodowli bydła, ponieważ informuje o wartości genów zwierzęcia dla jego potomstwa, czyli o przewidywanej jakości przyszłych sztuk. W związku z tym odgrywa bardzo ważną rolę w wyborze matek i ojców kolejnego pokolenia. Hodowca dobierając pary rodzicielskie może porównać zwierzęta pod względem cech, które postanowił poprawić w swoim stadzie i wybrać sztuki pozwalające na uzyskanie postępu genetycznego określonym zakresie.

Nie tylko genetyka

Warto jednak pamiętać, że choć potencjał genetyczny określa maksymalne możliwości produkcyjne naszych zwierząt, to jego wykorzystanie jest uzależnione od wielu czynników. Oznacza to, że krowa o potencjale pozwalającym na produkcję 20 tys. litrów mleka w laktacji, może produkować znacznie mniej mleka, np. 8 tys. litrów, ponieważ warunki środowiskowe nie pozwolą jej na większe wykorzystanie potencjału genetycznego.

Na kwestię tę zwrócił uwagę Dariusz Szlecht, główny hodowca w DANKO Hodowli Roślin sp. z o.o., podkreślając, że choć potencjał genetyczny zwierząt jest często bardzo wysoki, to wynik produkcyjny będzie zależał od tego czy hodowca potrafi go odpowiednio wykorzystać, m.in. poprzez zapewnienie prawidłowego żywienia, optymalnych warunków środowiskowych czy wysokiego poziomu dobrostanu.  

– Jest wiele czynników, od których uzależnione jest ujawnienie się tych dobrych cech u zwierząt. Nawet zwierzę o najwyższych wartościach hodowlanych, jeśli będzie stało w ciemnej, ciasnej i dusznej oborze, w żaden sposób nie jest w stanie tych wartości ujawnić – stwierdził Szlecht.

Jak wskazał nasz rozmówca, doskonalenie zwierząt pozwala na roczny przyrost produkcji mleka o około 130-150 litrów od krowy. Natomiast hodowca po uwzględnieniu efektu ekonomicznego, decyduje czy chce osiągnąć produkcję 10, 12 czy 15 tys. litrów od krowy, m.in. poprzez odpowiednie żywienie, zarządzanie, czy też częstotliwość i sposób doju.

Poprawa potencjału genetycznego – od czego zacząć?

– Zawsze trzeba podchodzić indywidualnie do stada. Czego w tym stadzie brakuje, co jest słabą stroną tego stada, co jest mocną stroną, i w tym kierunku każdy rolnik powinien właśnie podążać. Poprawiać te cechy, które doprowadzą go do tego celu – podkreślił Szlecht.

Nie ma jednej recepty na poprawę potencjału genetycznego, jednak pierwszym krokiem powinna być rzetelna identyfikacja problemu i prowadzenie selekcji w oparciu o jej wyniki.

– Jeśli rolnik ma w stadzie problemy z wymionami, to musi iść w kierunku poprawy genetycznej wymion. Jeśli problemy dotyczą nóg, to musi poprawić nogi. Stada nie są sobie równe. Wszędzie występują troszeczkę inne problemy i żeby z nimi walczyć trzeba sobie wybrać swoją ścieżkę i ustawić wagi oraz znaczenie cech do poprawy indywidualnej. Nie ma recepty dla każdego. Może polski indeks jest taką receptą ogólną dla wszystkich, natomiast stada między sobą różnią się i zawsze będą się różniły. W każdym stadzie będzie trzeba troszeczkę inaczej podchodzić do tych problemów – mówił hodowca.