Doskonalenie potencjału genetycznego jest kluczową kwestią w hodowli zwierząt. Każde nowe pokolenie powinno przewyższać poprzednie. Jak to jednak osiągnąć? Przede wszystkim dzięki selekcji hodowlanej.

Selekcja jest podstawowym narzędziem do pracy hodowlanej. Służy ona do doskonalenia cech danego gatunku. Selekcja hodowlana polega ona na wyborze rodziców kolejnego pokolenia, tak aby było lepsze od pokolenia rodzicielskiego w zakresie cech wybranych przez hodowcę.

Pierwszy etap selekcji hodowlanej

W pierwszym etapie selekcji hodowlanej należy skupić się na zebraniu informacji umożliwiających podjęcie odpowiedniej decyzji, np. dzięki genotypowaniu jałówek.

W te kwestii możemy spotkać się z dwoma podejściami. Niektórzy zalecają genotypowanie wszystkich samic, poza sztukami od razu wykluczonymi z kandydatury na jałówki remontowe, aby uzyskać pełny obraz stada. Inni zaś doradzają skupić się wyłącznie na najlepszych sztukach. Pierwsza metoda nie wymaga dodatkowych działań, jednak w przypadku drugiej konieczne jest dokonanie wstępnej selekcji zwierząt. Dobrym przykładem selekcji wstępnej jest wybór kandydatek na matki buhajów do genotypowania w oparciu o indeksy rodowodowe. Należy jednak pamiętać, że indeksy rodowodowe charakteryzują się dokładnością oceny na poziomie 30-35 proc.

Czym jest indeks rodowodowy?

Indeks rodowodowy służy do wyrażania wartości hodowlanej osobnika. Opiera się on na założeniu, że połowa genów każdej sztuki pochodzi od jej ojca, zaś druga połowa składa się z genów ojca matki oraz z genów ojca matki matki.

Jako że do jego obliczania wykorzystuje się wartości hodowlane męskich przodków danego osobnika, to możliwe jest obliczenie indeksu rodowodowego jeszcze przed urodzeniem zwierzęcia, np. na etapie doboru sztuk do kojarzeń.

Indeks rodowodowy przestaje być brany pod uwagę, gdy dla danej sztuki znana jest już wartość hodowlana obliczona na podstawie użytkowości i/lub genotypu, tj. genomowa wartość hodowlana.

Jak obliczyć i wykorzystać indeks rodowodowy?

Indeks rodowodowy można obliczyć ręcznie, wykorzystując poniższy wzór, lub skorzystać sprawdzić w bazie Cgen w zakładce „Indeks rodowodowy”.

Wzór na indeks rodowodowy, źródło: Danko HR
Wzór na indeks rodowodowy, źródło: Danko HR

Wysokość indeksu rodowodowego może służyć ocenie, które z jałówek w stadzie powinny być poddane genotypowaniu.

Jak wskazał Dariusz Szlecht, główny hodowca w DANKO Hodowli Roślin sp. z o.o., warto wyznaczyć w stadzie poziom indeksu rodowodowego, którego osiągnięcie byłoby niezbędne, aby jałówka trafiła do grupy zwierząt poddawanych genotypowaniu. W grupie tej powinno znaleźć się od 20 do proc. sztuk ze stada.

– Pracę selekcyjną rozpoczynamy od indeksów rodowodowych. Jeszcze zanim urodzi się dane zwierzę, zanim uzyskamy nowe pokolenie, staramy się określić jego przybliżoną wartość hodowlaną poprzez indeks rodowodowy. Dzięki indeksom rodowodowym możemy policzyć sobie te wartości „do przodu”. Mamy na to swoje sposoby. Natomiast po urodzeniu się danej sztuki można skorzystać z pomocy jaką daje Cgen. Każde zwierzę będące pod oceną PFHBiPM można odszukać na stronie Cgenu i sprawdzić ile wynosi jego indeks rodowodowy – tłumaczył Szlecht. – Jeśli chodzi o dalsze kroki to przechodzimy do genotypowania. Zwierzęta, które chcemy poddać genotypowaniu sekcjonujemy właśnie na postawie wysokości indeksu rodowodowego. W naszym przypadku w ostatnim czasie przyjmujemy, że indeks rodowodowy musi przekraczać 139 punktów. Od zwierząt, które przewyższają ten poziom pobieramy próbki i wysyłamy do genotypowania. Po opublikowaniu wyników oceny wartości hodowlanej otrzymujemy wiadomości z dwóch źródeł - z Instytutu Zootechniki w Balicach oraz z PFHBiPM. Mając te wiadomości możemy wyszukać topowe sztuki o najwyższych indeksach i podjąć decyzję, które z nich przeznaczymy do embriotransferu – dodał.