PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Przeżuwanie - pomiar i znaczenie dla dobrostanu krów mlecznych

Przeżuwanie - pomiar i znaczenie dla dobrostanu krów mlecznych

Autor: Marcin Gołębiewski

Dodano: 25-10-2014 07:18

Przeżuwanie jest nieodłącznym elementem funkcjonowania układu pokarmowego przeżuwaczy. Główną rolą przeżuwania jest dodatkowe naślinienie oraz rozdrobnienie włóknistych elementów paszy umożliwiające łatwiejszy pasaż takiej treści w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego zwierzęcia oraz jej sprawniejsze trawienie.



Intensywność przeżuwania zależy w dużym stopniu od rodzaju skarmianego pokarmu oraz wielkości cząstek paszy wprowadzanej do układu pokarmowego zwierzęcia. Zwiększony udział pasz włóknistych zwiększa intensywność przeżuwania, podczas gdy wzrost udziału pasz treściwych powoduje zmniejszenie aktywności przeżuwania. Podobne działanie powoduje również nadmierne rozdrobnienie cząstek paszy wykorzystywanej w żywieniu przeżuwaczy. W rezultacie zmniejszeniu ulega ilość śliny wprowadzanej do żołądka zwierzęcia, co powoduje zaburzenia w buforowaniu jego treści. Groźnym następstwem tego zjawiska jest obniżenie pH w żwaczu prowadzące do kwasicy pokarmowej, a w skrajnych przypadkach do kwasicy ogólnoustrojowej oraz zwiększenia ryzyka wystąpienia wielu innych chorób metabolicznych, problemów z racicami, rozrodem oraz zapaleniami wymienia. Powoduje to obniżenie produkcyjności zwierząt, pogorszenie długowieczności zwierząt, zwiększenie kosztów leczenia oraz pogorszenie dobrostanu zwierząt. Nasilenie tych problemów przyjmuje największe straty gospodarcze w przypadku bydła mlecznego. Szczególnie często problemy związane z zaburzeniem aktywności przeżuwania obserwowane są w stadach o wysokim potencjale produkcyjnym, gdzie udział pasz treściwych w dawce pokarmowej dla krów jest wysoki, oraz w stadach źle zarządzanych.

Ocena aktywności przeżuwania może więc być wartościowym wskaźnikiem umożliwiającym efektywniejsze zarządzanie stadem oraz dobrym indykatorem zagrożenia kwasicą. Podstawą wykorzystania tego wskaźnika jest wnikliwa obserwacja stada oraz zachowania krów. W praktyce dostępne są również profesjonalne systemy służące monitorowaniu, a następnie raportowaniu aktywności przeżuwania w stadzie. Jednak aby właściwie interpretować te wyniki, należy zrozumieć istotę trawienia w układzie pokarmowym przeżuwaczy.

Przeżuwacze uzyskują większość energii do funkcjonowania organizmu z trawienia komórek roślinnych (dostarczanych do układu pokarmowego w postaci paszy), które są rozkładane na substancje przyswajalne przez organizm z wykorzystaniem mikroorganizmów zasiedlających ich układ pokarmowy. Największe nasilenie tych procesów występuje w żwaczu, największej z czterech komór żołądka krowy. Produktem końcowym mikrobiologicznego rozkładu paszy są krótkołańcuchowe lotne kwasy tłuszczowe, głównie kwas octowy, propionowy oraz masłowy. Cechą charakterystyczną przeżuwaczy jest odłykanie uprzednio pobranego pokarmu w celu dalszego rozdrobnienia oraz naślinienia właśnie podczas przeżuwania. Rodzaj, wielkość oraz zawartość włókna w cząsteczkach paszy decydują o podrażnieniu zakończeń nerwowych w okolicach wpustu żołądka i w efekcie jego otwarciu umożliwiającym cofnięcie się pobranej paszy z powrotem do jamy gębowej. Ponowna obróbka paszy podczas przeżuwania powoduje macerację pokarmu, dzięki czemu może on przemieszczać się do dalszych części przewodu pokarmowego krowy. Dzięki obróbce paszy podczas przeżuwania zwiększa się stosunek powierzchni do masy cząsteczki paszy, co ułatwia dostęp do niej mikroorganizmów żwaczowych i efektywniejsze trawienie. Poza tym przeżuwanie zwiększa wydzielanie śliny, która dzięki wysokiemu pH (ok. 8 u przeżuwaczy) przeciwdziała nagłym zmianom odczynu środowiska żwacza, zapewniając bardziej stabilne warunki dla funkcjonowania znajdujących się tam drobnoustrojów. Prawidłowe pH żwacza powinno mieścić się w przedziale 5,8-6,2.

Pokarm w żołądku układa się warstwowo. Powyżej poziomu treści pokarmowej znajdują się gazy wydzielane w procesie rozkładu mikrobiologicznego pobranych przez krowę pokarmów. Nadmiar tego gazu uwalniany jest na zewnątrz przez tzw. odbijanie gazów. Zaburzenie tego procesu prowadzi do wzdęcia żwacza i w skrajnych przypadkach może zakończyć się śmiercią zwierzęcia. Górną warstwę treści pokarmowej w żwaczu zajmują częściowo strawione, długie, włókniste cząstki, które pływają na powierzchni płynu żwaczowego, tworzącego gęstą matę. Drobniejsze cząstki pokarmu znajdują się poniżej, układając warstwowo w zależności od ich wielkości. Takie ułożenie treści pokarmowej w żołądku uwarunkowane jest tym, że cząsteczki mniejszej wielkości o tej samej masie sedymentują szybciej w treści żwaczowej niż cząsteczki większe. Pobranie dużej ilości drobniejszych cząstek zwiększa tempo pasażu treści pokarmowej w przewodzie pokarmowym krowy, co zmniejsza czas fermentacji mikrobiologicznej takich cząstek. Najniżej położone warstwy treści pokarmowej w żwaczu są transportowane następnie do czepca. Ruchy żwaczowo-czepcowe powodują transfer treści pokarmowej do ksiąg, gdzie w dużej mierze odfiltrowywana jest woda.

Współczesne wysoko produkcyjne krowy mleczne żywione są dawkami pokarmowymi z dużym udziałem pasz treściwych oraz wysokiej jakości paszami objętościowymi, które mogą sprostać potrzebom energetycznym zwierząt do produkcji mleka. Powoduje to naturalne obniżenie zawartości włóka w dawce pokarmowej. Ze względu na fakt istotnego wpływu zawartości włókna na aktywność przeżuwania krów, niski stosunek pasz objętościowych do treściwych może spowodować obniżenie wydzielania śliny. Efektem tego zjawiska jest zaburzenie trawienia włókna w żwaczu, obniżenie stosunku kwasu octowego do propionowego oraz obniżenie syntezy tłuszczu mlekowego. Negatywnym następstwem tego zjawiska może być ponadto wzrost częstości zachorowań krów na kwasicę, przemieszczenie trawieńca, ochwat oraz ketozy. Z kolei nadmiar włókna surowego w dawce pokarmowej powoduje obniżenie koncentracji energii w jednostce paszy oraz pogorszenie jej pobrania i - co z tym związane - obniżenie produkcji mleka. Dlatego odpowiedni (różny w zależności od grupy technologicznej) udział włóka w dawce pokarmowej jest niezbędny do zapewnienia właściwego funkcjonowania układu pokarmowego przeżuwaczy.

Jeżeli chodzi o żywienie zwierząt, włókno pokarmowe jest definiowane jako frakcja paszy, która słabo ulega trawieniu bądź jest zupełnie niestrawna. W analizach chemicznych pasz najczęściej oznaczana jest jako frakcja włókna NDF (włókno neutralne detergentowo - neutral detergent fiber), w skład której wchodzą celuloza, hemiceluloza oraz lignina. Minimalna zawartość NDF w dawce pokarmowej dla krów mlecznych, która umożliwia utrzymanie właściwego pH w żwaczu oraz odpowiednią zawartość tłuszczu mleku, mieści się w przedziale 25-30 proc. suchej masy dawki pokarmowej. Należy jednak podkreślić, że NDF określa jedynie chemiczne właściwości włókna pokarmowego, a nie jego fizyczne cechy, tj. długość czy kruchość jego włókien. Cechy fizyczne mają również istotne znaczenie dla zdrowia i produkcyjności zwierząt. W celu ustalenia zawartości NDF, która inicjuje przeżuwanie u krów, wprowadzono tzw. peNDF (fizycznie efektywne NDF physically effective NDF). Badania wykazały, iż cząsteczki paszy, które były większe niż 1,18 mm, pasażowały zdecydowanie wolniej przez żołądek niż te, które były od nich mniejsze. Aby oznaczyć peNDF, należy przemnożyć zawartość NDF przez współczynnik efektywności włókna (pef). Pef jest z kolei wyznaczane przez określenie udziału cząstek paszy o wielkości powyżej 1,18 mm. Minimalna zawartość peNDF w dawce pokarmowej dla krów mlecznych powinna wynosić nie mniej niż 22 proc.

Czas spędzony przez krowy na przeżuwanie wykazuje pewien cykl dobowy. Krowy spędzają 8-9 godz. na dobę, przeżuwając. Zachwianie tego zachowania spowodowane jest najczęściej zmianą częstości zadawania paszy, składem dawki pokarmowej oraz systemem utrzymania krów. Największa aktywność przeżuwania występuje najczęściej nocą oraz po południu w trakcie odpoczynku krów. W przypadku krów żywionych ad libitum obserwowany jest falowy charakter przeżuwania. W głównej mierze całkowity czas poświęcony przez krowy na przeżuwanie zależy od ilości pobranej paszy oraz jej jakości. Wykazano istnienie dodatniej zależności pomiędzy ilością pobranej paszy a czasem poświęconym przez krowę na przeżuwanie. Krowa przeciętnie spędza 25-80 min na przeżuwaniu 1 kg pasz włóknistych, ale zależy to w dużej mierze od zawartości włókna pokarmowego w dawce pokarmowej oraz jego cech fizycznych i chemicznych.

Zróżnicowana aktywność przeżuwania w obrębie poszczególnych zwierząt tłumaczona jest również rasą, masą ciała, stanem fizjologicznym czy poziomem produkcji. Warto jednak zwrócić również uwagę na anatomiczne predyspozycje krów do bardziej efektywnego przeżuwania. Cechy takie jak większa jama gębowa, powierzchnia trąca zębów czy mięśnie żuchwy niewątpliwie przyczyniają się do intensywniejszego przeżuwania.

Większość bydła przeżuwa przez 10- 17 cykli na dobę, gdzie długość każdego okresu przeżuwania wynosi od 0,5 do 1 godziny. Podczas każdego z tych okresów przeżutych zostaje 30-60 kęsów pokarmu. Każdy cykl trwa ok. 40 sekund, podczas którego krowa wykonuje 30-60 ruchów żuchwą. Pomiędzy przeżutym i połkniętym kęsem paszy a następnym kęsem do przeżucia występuje krótka przerwa, trwająca 4-8 sekund, podczas których zwierzęta nie przeżuwają. Szczegółowa charakterystyka cyklu przeżuwania przedstawiona została na rysunku poniżej.

Krowy preferują przeżuwanie podczas leżenia. Zatem niewygodne lub zbyt małe stanowiska legowiskowe dla krów mogą przyczyniać się do obniżenia aktywności przeżuwania, powodując negatywne następstwa produkcyjne i zdrowotne.

Ze względu na fakt, że ocena przeżuwania jest cennym wskaźnikiem stanu zdrowia krowy oraz dobrostanu, należy zastanowić się, w jaki sposób ją ocenić bądź zmierzyć. Najtańszą metodą oceny prawidłowości przeżuwania krów mlecznych jest obserwacja. Zwrócenie uwagi na zachowania krów może dostarczyć cennych informacji i przyczynić się do wczesnego przeciwdziałania negatywnym następstwom zburzeń metabolicznych krów. Obserwacja krów może mieć charakter ciągły lub okresowy. W trakcie obserwacji ciągłych, które najczęściej są wykonywane podczas badań naukowych, poszczególne krowy obserwowane są przez 24 godz. na dobę. Natomiast obserwacje okresowe polegają na badaniu zwierząt w określonych porach doby. Jest to prosta i jednocześnie tania metoda, gdyż wykorzystujemy w niej proste urządzenia, jak zegarek czy stoper. Do zwiększenia efektywności można wykorzystywać rejestrację wideo.

Inną metodą wykorzystywaną w badaniach behawioru żywieniowego krów są przetworniki ciśnienia. Gdy krowa otwiera pysk, następuje zmiana ciśnienia w urządzeniu, co jest przetwarzane przez przetwornik na sygnał elektroniczny rejestrowany przez komputer. Następnie dzięki opracowanym algorytmom komputerowym sygnały są klasyfikowane jako przeżuwanie lub pobieranie pokarmu.

Trzecią metodą wykorzystywaną w rejestracji aktywności przeżuwania są przełączniki elektryczne. Ich działanie polega na aktywacji przełącznika poprzez ruch żuchwą, który jest przekształcany w sygnał zero-jedynkowy. Urządzenie pomiarowe umiejscowione jest na kantarze tuż pod żuchwą. Zawiera on dwa miejsca, w których styka się z ciałem zwierzęcia. Podczas przeżuwania następuje przemienne łączenie i przerywanie kontaktu urządzenia z ciałem zwierzęcia, w wyniku czego następuje rejestracja przeżuwania.

Bardziej współczesne metody badań przeżuwania wykorzystują sensory akustyczne. Umiejscowione są one na szyi zwierzęcia dociążonej ołowianym odważnikiem. Czujnik rozpoznaje moment odłykania kęsa paszy przed przeżuwaniem. Często cały system umożliwia przesyłanie danych dotyczących przeżuwania drogą radiową do odbiornika, a następnie do komputera, gdzie dane przetwarzane są do postaci raportów poszczególnych osobników.

Niestety wadą tych systemów jest wysoka cena ich instalacji. W związku z tym takie systemy najczęściej montowane są w stadach, w których ze względu na liczebność zwierząt oraz brak wystarczającej liczby obsługi obserwacja zachowania krów jest utrudniona.

Już 7 listopada w Warszawie jedno z najważniejszych wydarzeń w rolniczym kalendarzu. Szerokie grono znamienitych gości i dziesiątki sesji, w których poruszamy aktualne i ważne dla rolników tematy. Zarejestruj się teraz!



Podobał się artykuł? Podziel się!

MULTIMEDIA

×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 18.207.137.4
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.