PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Środowiskowe formy mastitis

Środowiskowe formy mastitis W przypadku środowiskowych czynników infekcyjnych (mastitis na tle środowiskowym) ich rezerwuarem jest całe środowisko przebywania zwierząt, legowiska, ściółka, fot. M. Gołębiewski

Autor: Marcin Gołębiewski

Dodano: 23-12-2018 07:56

Tagi:

Zapewnienie krowom mlecznym czystego i wygodnego środowiska jest podstawowym warunkiem minimalizacji ryzyka mastitis, jak również produkcji jakościowego, czystego mleka.



Ze względu na źródło pochodzenia czynników infekcyjnych istnieją dwa główne typy mastitis: pochodzenia środowiskowego i zakaźnego. W przypadku środowiskowych czynników infekcyjnych (mastitis na tle środowiskowym) ich rezerwuarem jest całe środowisko przebywania zwierząt, legowiska, ściółka. Oczywiste jest, że infekcja gruczołu mlekowego jest ściśle związana z liczbą bakterii zlokalizowanych na zakończeniu strzyka. Liczne badania wyraźnie wskazują, że strzyki, które mają kontakt z kontaminowanymi mikrobiologicznie powierzchniami (np. ściółką), są bardziej narażone na wystąpienie stanu zapalnego wymienia. Zwraca uwagę fakt, że w ostatnich latach maleje liczba przypadków stanów zapalnych wymienia na tle drobnoustrojów zakaźnych (np. gronkowiec złocisty) na rzecz wzrostu znaczenia bakterii środowiskowych (np. E. coli i Streptococcus uberis). Komfort legowisk oraz ich czystość pozostają w ścisłym związku z częstością wystąpień kulawizn w stadzie.

Krowy mleczne utrzymywane są w bardzo zróżnicowanych warunkach. W niektórych systemach mogą korzystać z dobroczynnie wpływających na ich zdrowie pastwisk w trakcie dobrej pogody lub brodzić w błocie podczas przemieszczania się przez kolejne bramy przepędowe, gdy pogoda nie dopisuje. Mogą być utrzymywane w oborach wolnostanowiskowych lub wiązowych. Niezależnie od warunków środowiskowych należy wyodrębnić dwa główne czynniki prowadzące do wzrostu ryzyka stanów zapalnych wymienia w stadzie:

System utrzymania oraz duże zagęszczenie krów prowadzą do bliskich kontaktów między zwierzętami, które to kontakty z kolei rodzą ryzyko zanieczyszczenia wymienia odchodami;

Nadmierne uwilgotnienie sprzyja zabrudzeniom skóry strzyków i wymienia oraz powoduje idealne warunki do rozwoju drobnoustrojów.

W praktyce często obserwuje się zwiększenie częstości zachorowań na mastitis u krów, które w okresie jesienno-zimowym nie korzystają już z pastwiska. Wynikać to może częściowo z konieczności zagęszczenia krów, a częściowo ze zwiększonej wilgotności notowanej w tych porach roku. Przeciętnie w jednym gramie kału występuje ok. 1000 bakterii E. coli. Jednak ta liczba może się zwielokrotnić nawet do 1 mln/g w odchodach świeżo wycielonej krowy żywionej dawką pokarmową bogatą w pasze treściwe. Sytuacja może być jeszcze gorsza w przypadku, gdy legowisko pokrywa mieszanina mleka, odchodów i ściółki. Wówczas liczba drobnoustrojów może wzrosnąć nawet do 1 mld/g (109). W takiej sytuacji ryzyko kontaminacji wymienia i wystąpienia stanu zapalnego znacząco wzrasta, szczególnie podczas rozszczelnienia kanału strzykowego i wycieku mleka. Wyciek mleka ze strzyków jest niestety dodatnio skorelowany z wydajnością krów i zdaje się być coraz większym problemem w stadach bydła mlecznego.

Drobnoustroje do wzrostu i rozwoju wymagają następujących czynników:

pożywienia;

wilgoci;

ciepła;

obojętnego pH.

Jeśli brakuje któregokolwiek z tych elementów, wzrost kolonii bakterii jest ograniczony. Za przykład może tu posłużyć wilgotność ściółki. Jeśli powierzchnia legowiska jest sucha lub wykorzystuje się do jej dezynfekcji środki, które podwyższają pH, wówczas zapadalność na mastitis jest zmniejszona.

RODZAJ ŚCIÓŁKI A POZIOM DROBNOUSTROJÓW

Najogólniej podłoża możemy podzielić na dwa rodzaje: organiczne i nieorganiczne. Podłoża organiczne to m.in.: słoma, siano, ścinki drzewne i papierowe oraz separaty obornikowe, gnojowicowe i kompostowe. Materiały te charakteryzują się bardzo dużymi właściwościami absorpcyjnymi i są łatwo dostępne. Ponadto większość komercyjnie dostępnych systemów usuwania odchodów jest dostosowana właśnie do materiałów organicznych. Podłoża organiczne, w przeciwieństwie do nieorganicznych, zawierają składniki pokarmowe sprzyjające rozwojowi drobnoustrojów, które mogą się na nich rozwijać. Najczęściej są to środowiskowe formy Streptococci spp., bakterie E. coli i Klebsiella spp., które mogą powodować stany zapalne wymienia. Jakość oraz warunki zbioru i przechowywania podłoży organicznych decydują w dużej mierze o początkowej liczbie drobnoustrojów w podłożach organicznych, a więc o stopniu ich patogenności dla krów. Najczęściej w praktyce wykorzystanym materiałem do ścielenia stanowisk jest słoma zbożowa. Natomiast nieorganiczne podłoża gwarantują niską początkową koncentrację patogenów. Najczęściej stosowanym nieorganicznym podłożem jest piasek. Głównymi zaletami jego stosowania są: ograniczenie rozwoju patogennych mikroorganizmów, dobry komfort, trakcja oraz właściwości izolacyjne. Piasek łatwo dostosowuje się do kształtu krowy, stwarzając dobre warunki odpoczynku. Poza tym ułatwia drenaż płynnych odchodów ze stanowiska, zapewniając utrzymanie czystości zwierząt. Najlepszy materiał na podłoże do legowisk stanowi piasek bez udziału frakcji organicznej, o drobnej teksturze (wielkość ziaren nie powinna przekraczać 3 mm). Wady stosowania tego materiału: względy organizacyjne (konieczność uzupełniania i wyrównywania jego poziomu), uszkodzenia elementów sytemu usuwania odchodów oraz doju (pompy), problemy z utylizacją (konieczność instalowania dodatkowych separatorów). Wraz ze stopniem zanieczyszczenia i zawilgocenia ściółki poziom drobnoustrojów może być wysoki niezależnie od rodzajupodłoża. Zarówno typ ściółki, jak i sposób jej dystrybuowania mają wpływ na liczbę drobnoustrojów środowiskowych. W tabeli przedstawiono wpływ różnych rodzajów ściółki na rozwój poszczególnych gatunków patogenów środowiskowych powodujących mastitis.

Jak wynika z zestawienia, drewniane wióry są dobrym środowiskiem do wzrostu zarówno bakterii E. coli, jak i Klebsiella. Z kolei słoma sprzyja rozwojowi paciorkowców na skórze strzyków. Wyniki tych badań pozostają w zgodzie z eksperymentami klinicznymi, które potwierdziły, że Streptococcus uberis jest bakterią, która najczęściej występuje na stanowiskach ścielonych słomą. Wilgotne i źle składowane wióry z kolei sprzyjają rozwojowi bakterii E. coli. Gdy są suche, mogą z powodzeniem stanowić alternatywę dla słomy. W praktyce przyjmuje się, że materiał, w którym ilość drobnoustrojów wynosi poniżej 300 000 cfu/g, powoduje minimalne ryzyko wystąpienia środowiskowego mastitis, 300 000-1 000 000 cfu/g - przeciętne, natomiast powyżej 1 000 000 cfu/g - wysokie ryzyko.

Ważnymi elementami związanymi z LKS są higiena i czystość samych zwierząt. Oceniając zwierzęta, należy zwrócić szczególną uwagę na stopień zabrudzenia skóry powyżej stawu koronowego racicy oraz na wymieniu. Badania wykazały, że krowy o najniższej LKS charakteryzowały się najlepszą czystością. Warto zwrócić uwagę, że krowy o niższym stopniu zabrudzenia łatwiej przygotować do doju, a to z kolei ułatwia utrzymanie gruczołu mlekowego we właściwym zdrowiu.

Alternatywnym sposobem utrzymania krów mlecznych jest system na tzw. głębokiej ściółce. System ten polega na utrzymaniu krów bez wydzielonych stanowisk na przefermentowanym oborniku z sukcesywnie dościelaną warstwą świeżej słomy lub ścinek drzewnych. Warstwa obornika może osiągać poziom ok. 1,2 m. W takich obiektach część legowiskowa dla krów jest wyraźnie oddzielona od części żywieniowej. Wadą tego systemu jest bardzo duże zużycie ściółki. Aby utrzymać krowy w czystości, dzienne zużycie słomy może wynosić nawet ponad 10-12 kg/szt./dzień. Ponadto system taki wymaga co najmniej dwukrotnego rozprowadzenia materiału w strefie odpoczynku krów. W przeciwnym wypadku krowy brudzą się i wzrasta zagrożenie presji patogenów środowiskowych odpowiedzialnych za wystąpienie stanu zapalnego wymienia. Ponadto zwiększa się czas oraz zużycie środków higienicznych wykorzystywanych w przygotowaniu krów do doju. Niewątpliwą zaletą systemu utrzymania zwierząt na „głębokiej ściółce” jest niezakwestionowany i niczym nieskrępowany komfort krów. Jakość strefy legowiskowej dla krów w takim systemie zależy w dużej mierze od użytego materiału. Badania dotyczące przydatności różnych materiałów, tj. ścinków i wiórów drzewnych, słomy pszennej, lnianej, owsianej i sojowej, jako ściółki, obejmowały ocenę składu chemicznego, mikrobiologicznego oraz pH wymienionych wyżej materiałów, jak również higienę i czystość krów, lokomocję oraz stopień uszkodzenia stawów skokowych. Uzyskane wyniki potwierdziły przydatność wszystkich wymienionych wyżej materiałów do ścielenia stanowisk dla krów. Dodatkowo stwierdzono, iż najlepsze rezultaty daje wykorzystanie materiałów w postaci sieczki o długości poniżej 2,5 cm, która to gwarantuje optymalną integralność podłoża i dobre właściwości absorpcyjne ściółki. W praktyce objawem konieczności dościelania legowisk dla krów jest przyklejanie się ściółki do włosów i skóry zwierząt. Należy również pamiętać, że system „na głębokiej ściółce” wymaga dobrej wentylacji w obiekcie. Podczas fermentacji obornika wydziela się duża ilość ciepła, dwutlenku węgla i amoniaku. Dobrym rozwiązaniem jest zainstalowanie wentylatorów bezpośrednio nad strefą legowiskową krów, co ułatwia utrzymanie suchości podłoża.

Jak więc wypada system utrzymania krów na podłożu piaskowym w porównaniu do „głębokiej ściółki”? Badania przeprowadzone w 18 stadach w USA potwierdziły, że krowy utrzymane na piasku charakteryzują się większą frekwencją kulawizn i wyższym odsetkiem krów z uszkodzonym stawem skokowym. W odniesieniu do oceny czystości zwierząt lepiej z kolei wypadł system z wykorzystaniem piasku. Nie odnotowano natomiast różnic pomiędzy porównywanymi systemami w odniesieniu do kondycji, częstości oddechu, zapadalności na mastitis czy poziomu brakowania krów.

PODSTAWĄ KOMFORT UTRZYMANIA KRÓW

Ważnym aspektem stworzenia optymalnych warunków do utrzymania krów jest zapewnienie komfortowego miejsca (stanowiska) do odpoczynku. Często hodowcy i producenci posiadający zwierzęta o dużym potencjale genetycznym starają się zapewnić krowom optymalne żywienie i zapominają, iż wysoka produkcja mleka możliwa jest jedynie w sytuacji stworzenia krowom odpowiednich, komfortowych warunków utrzymania. Jakie są skutki nieadekwatnego odpoczynku krów mlecznych? Badania wskazują, że krowy produkowały więcej mleka, podczas gdy pozostawały w pozycji leżącej, ze względu na fakt sprawniejszego (o 20-30 proc.) przepływu krwi w wymieniu w porównaniu do krów stojących. Poza tym niewłaściwy wypoczynek krów jest silnie skorelowany z kulawizną u krów oraz podwyższonym poziomem hormonu adrenokortykotropowego, kortyzolu oraz hormonu wzrostu, które są odpowiedzialne za stres i obniżoną produkcję mleka.

W systemach wolnostanowiskowych najczęściej wykorzystywanym podłożem są różnego rodzaju gumowe maty. Na rynku istnieje szeroka gama tych produktów. Najbardziej popularne wśród hodowców są te najtwardsze, najbardziej trwałe i niestety najmniej wygodne dla krów. Dodatkowo takie maty są również najtańsze, co zachęca producentów mleka do ich montażu. Zastosowanie mat niekoniecznie jednak musi się wiązać z dyskomfortem zwierząt. Rynek oferuje również rozwiązania wygodniejsze dla krów. Są to maty charakteryzujące się lepszą miękkością oraz sprężystością. Niestety, takie rozwiązania są jednak zdecydowanie droższe. Poza tym ich trwałość może być również niższa. Jednak oszczędność na etapie wyboru mat jest pozorna. Wybór bardziej wygodnego dla krów rozwiązania może zwrócić się dzięki zmniejszeniu częstości wystąpienia urazów i otarć na ciele zwierząt, ograniczeniu częstości wystąpienia kulawizn oraz dzięki wzrostowi produkcji mleka.

Badania wykazały, iż wykorzystanie twardych gumowych mat jako podłoża stanowiska do wypoczynku krów było główną przyczyną problemów z kulawiznami w stadzie. Mokre, zanieczyszczone maty są również przyczyną stanów zapalnych wymienia u krów. Problemy te można zredukować poprzez zastosowanie ściółki na maty. Jest ona tym bardziej niezbędna, im twardsza będzie mata. Uzasadnieniem takiego postępowania jest fakt, że stanowiska powinny być suche, a ściółka ma pewne właściwości sorpcyjne, oraz to, że taka posadzka ma lepsze właściwości antypoślizgowe. Należy zaznaczyć, że wskaźnik komfortu krów był zdecydowanie wyższy w obiektach, w których stosowano głębokie podłoża stanowiskowe niezależnie od użytej ściółki (piasek, ścinki drzewne, słoma) w porównaniu do mat gumowych posypanych 2-3 kg ścinek lub wiórów drzewnych. Jakość zastosowanego na stanowisku podłoża była również istotnie skorelowana z częstością wystąpień otarć i uszkodzeń stawów skokowych krów.

Ważnym elementem sanitaryzacji legowisk krów jest wykorzystanie różnych środków dezynfekcyjnych. Niewielka ilość wapna na stanowiskach działa osuszająco, a jego wysokie pH działa dezynfekcyjnie. W przypadku bakterii S. uberis zwiększenie pH do wartości powyżej 9,5 hamuje jej rozwój, stąd zastosowanie niewielkich ilości wapna w tym przypadku może nie przynieść spodziewanych efektów. Ponadto wapno może działać drażniąco na skórę wymienia i strzyków. Warto skorzystać z dość szerokiej gamy środków dezynfekcyjnych dostępnych na rynku. Wybierając odpowiedni środek, konieczne jest zwrócenie uwagi, czy ma on jedynie właściwości osuszające, czy oprócz tego ma substancje aktywnie ograniczające presję mikroorganizmów na stanowisku.

PRE-DIPPING BRONIĄ NA PATOGENY ŚRODOWISKOWE

Działaniem, które może ograniczyć zachorowania na mastitis na tle środowiskowym, jest dezynfekcja przedudojowa strzyków, tzw. pre-dipping. Działanie takie ma na celu ograniczenie liczby bakterii środowiskowych wywołujących mastitis, które znajdują się na skórze strzyka przed dojem. Ogranicza to presję mikroorganizmów w okolicy kanału strzykowego, a więc zmniejsza ich szanse na przedostanie się do wnętrza wymienia. Pre-dipping nie tylko zmniejsza ryzyko stanu zapalnego, lecz także redukuje ogólną liczbę bakterii w mleku. Jednak aby dezynfekcja przedudojowa była skuteczna, środki chemiczne muszą działać bardzo szybko (w mniej niż 30 s). To oznacza, że środek do pre-dippngu powinien pozostać na skórze strzyka przez 30-40 s, zanim strzyk zostanie osuszony przed nałożeniem aparatu udojowego. Należy pamiętać, żeby po zastosowaniu dezynfekcji przedudojowej, przed nałożeniem kubków udojowych osuszyć strzyk, co zapobiegnie wystąpieniu substancji hamujących w mleku. Ponadto takie działanie sprzyja lepszemu przygotowaniu krowy do doju i zapobieganiu pustodoju.

Artykuł ukazał się w listopadowym wydaniu miesięcznika "Farmer"

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (3)

  • jab 2018-12-23 13:49:57
    wlasciciela tej krowy powinno sie posadzic na du..e w tym gnoju
    • Ryszard 2018-12-23 14:01:32
      Nie prawda i nie zawsze. Krowie daj wyściółki po kolana a ona i tak swoje odchody znajdzie i tam się położy. Jak jest flejtuchem.
      • Mariusz74 2018-12-23 18:59:48
        Definitywna wina rolnika , każde zwierze jak tylko ma możliwość kładzie się na suchym i czystym legowisku. X lat temu jak trzymałem krowy mleczne na ściółce w płytkiej oborze to miałem taką jedną france która położyła się zawsze w gówno. Kiedyś spędziłem kilka godzin obserwując ją i okazało się że wstając robiła krok do przodu przeciągała się i sra...la, a jak się kładła to naciągała się na łańcuchu i siła rzeczy kładła się w odchody, ot cała filozofia.
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.145.45.143
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.