Do niechlubnej czołówki najczęstszych chorób racic u bydła w Polsce, omówionych w niniejszym artykule, zalicza się: zapalenie skóry palca, zapalenie skóry szpary międzypalcowej oraz wrzód podeszwy.

Zapalenie skóry szpary międzypalcowej

Schorzenie to znane jest także pod swoją łacińską nazwą – Dermatitis interdigitalis. Pod pojęciem tym kryją się powierzchowne, wilgotne zmiany zapalne w skórze między palcami. Uszkodzenie skóry nie obejmuje głębszych tkanek, dlatego zwykle schorzenie ma łagodny przebieg. Zapalenie skóry szpary międzypalcowej jest jednak groźne ze względu na swoją rolę w rozwoju innych chorób, m.in. zapalenia skóry palca. Z tym schorzeniem związane są bakterie Dichelobacter nodosus. Na rozwój zapalenia skóry szpary międzypalcowej narażone są szczególnie zwierzęta przebywające w niehigienicznych warunkach, gdzie racice mają stały kontakt z płynnymi odchodami. Do działań zapobiegających występowaniu zapalenia skóry szpary międzypalcowej zaliczyć należy zatem utrzymanie suchych stanowisk, regularne kąpiele i korekcję racic. W przypadku, gdy choroba została już zdiagnozowana w stadzie, należy podjąć działania lecznicze. Pierwszym krokiem w terapii właściwie wszystkich schorzeń racic jest dokładne mycie, dezynfekcja i osuszenie chorobowo zmienionego obszaru. Nasz rozmówca, pan Mariusz Stodolski – zajmujący się korekcją i terapią racic od prawie dwudziestu lat – najczęściej stosuje na tym etapie roztwory zawierające jod. Następnie zaleca się miejscowe zastosowanie sprejów zawierających np. oksytetracyklinę lub rifaksyminę. W dobie poszukiwania zamienników dla antybiotyków popularność zdobywają preparaty zawierające alternatywne substancje. Dużą skutecznością wykazują się środki z chelatami miedzi i cynku, kwas salicylowy, aldehyd glutarowy, olejek z drzewa herbacianego, wyciąg z aloesu czy ekstrakt z kasztanowca. Miedź i cynk, kwas salicylowy, olejek z drzewa herbacianego czy aldehyd glutarowy wykazują działanie przede wszystkim bakterio- i grzybobójcze oraz przeciwzapalne; aloes i kasztanowiec dodatkowo przyśpieszają gojenie się ran.

Zapalenie skóry palca

Coraz poważniejszym problemem polskich stad bydła staje się zapalenie skóry palca, nazywane inaczej dermatitis digitalis, chorobą Mortellaro lub potocznie „truskawką”. Patogeneza choroby jest bardzo złożona i wciąż jeszcze nie do końca poznana, choć za jej głównych „sprawców” uważa się bakterie z rodzaju Treponema. Choroba ma kilka faz: M1, M2, M3, M4 oraz M4.1. W stadium początkowym – M1 – pojawia się czerwono-szara, wilgotna, okrągła zmiana na skórze, o poszarpanej strukturze i średnicy mniejszej niż 2 cm. M2 jest to stadium ostre, wrzodziejąca rana o średnicy powyżej 2 cm jest koloru czerwonego, powoduje silny ból. Kilka dni po zastosowaniu antybiotykoterapii choroba wkracza w fazę M3 – gojenia. Na powierzchni rany pojawia się suchy, brązowy strup. Stadium M4 nazywane jest stadium przewlekłym, charakteryzuje się pojawieniem się ciemnych, nieregularnych narośli na powierzchni rany. Faza M4 może przejść w M4.1, nazywaną stadium nawrotu, w której zauważyć można pojawianie się nowych zmian skórnych, charakterystycznych dla fazy M1. Stadium M0 (lub M5) to określenie zdrowej skóry bez objawów klinicznych. Schorzenie to jest wysoce zakaźne, przenosi się między zwierzętami przez zanieczyszczone podłoże, dlatego bardzo ważne w profilaktyce choroby Mortellaro jest utrzymanie suchych i czystych legowisk. Leczenie zapalenia skóry palca jest długim i skomplikowanym procesem, w którym ważną rolę odgrywają kąpiele racic w roztworach zawierających np. siarczan cynku bądź też aldehyd glutarowy. Należy jednak pamiętać o częstej wymianie zawartości wanny do kąpieli racic, by zabiegi te nie przyniosły odwrotnego skutku. Silne zmiany chorobowe wymagają założenia opatrunku, co należy poprzedzić dokładnym umyciem i osuszeniem skóry. W leczeniu zapalenia skóry palca można stosować te same środki, co w przypadku zapalenia skóry szpary międzypalcowej. Dobrym połączeniem może być miejscowe zastosowanie oksytetracykliny lub rifaksyminy w spreju oraz maści zawierającej kwas salicylowy, który daje bardzo dobre efekty w zwalczaniu choroby Mortellaro. Z maścią można wymieszać także oksytetracyklinę w proszku, tworząc pastę do smarowania chorej tkanki. Nasz rozmówca, Mariusz Stodolski, przypomina, że opatrunek chorej racicy należy zdjąć bądź zmienić na świeży nie później niż po trzech dniach.

Wrzód podeszwy

Wrzód (ropień) podeszwy, znany także jako wrzód Rusterholza, powstaje miejscowo, najczęściej na skutek punktowego przeciążenia kończyny. Nadmierny ucisk w jednym punkcie palca hamuje produkcję rogu racicowego w danym miejscu, przez co w podeszwie powstaje ubytek, w którym rozwija się ziarnina. Zazwyczaj wrzód podeszwy zaobserwować można na racicach wewnętrznych tylnych kończyn, w tak zwanym „miejscu typowym”, czyli w punkcie połączenia piętki i podeszwy racicy. Niekorzystny rozkład ciśnienia w puszce racicowej najczęściej jest efektem braku korekcji racic bądź przeprowadzenia jej w sposób nieprawidłowy. Do rozwoju wrzodu podeszwy może prowadzić również występowanie ochwatu. Właściwie jedynym objawem choroby jest kulawizna, a występowanie ropnia najczęściej zdiagnozować można dopiero podczas korekcji racic, po otwarciu puszki racicowej. Występowanie wrzodu podeszwy często zapowiada krwiak zlokalizowany we wspomnianym wyżej „miejscu typowym”. W przypadku zdiagnozowania wrzodu podeszwy korekcja powinna być przeprowadzona w taki sposób, by odciążyć palec objęty zmianami chorobowymi. Leczenie schorzenia polega na całkowitym pozbyciu się mas martwiczych, tak by pozostawić jedynie zdrową tkankę. Po dezynfekcji racicy zaleca się zastosowanie spreju tetracyklinowego bądź rifaksyminowego. Dodatkowo można zastosować miejscowo środek przyśpieszający gojenie się ran (np. sprej z mikronizowanym aluminium). Jeżeli w budynku krowa narażona jest na kontakt racicy z wilgotnym podłożem, pan Mariusz Stodolski rozsmarowuje dodatkowo na podeszwie smołę drzewną (dziegieć), by stworzyć swoistą „barierę izolacyjną”. W niektórych przypadkach wskazane jest założenie nakładki na zdrową racicę, aby odciążyć racicę chorą.