Do naturalnych reakcji bydła na niemożność oddania nadmiaru ciepła można zaliczyć m.in. zwiększoną potliwość, niechęć do pobierania paszy, zwiększone pobranie wody, skrócenie czasu leżenia oraz niechęć do aktywności ruchowej. Konsekwencjami tych reakcji są nie tylko częstsze problemy metaboliczne, lecz także zwiększone ryzyko wystąpienia kulawizn, pogorszenie rozrodu oraz spadek odporności.

KWASICA

W czasie upałów widoczne jest nasilenie sortowania pasz, ponieważ pobranie elementów włóknistych, które dłużej zalegają w żwaczu, wiąże się z generowaniem większej ilości ciepła. Zwierzęta wybierają łatwo fermentujące cząstki paszy, które w nadwyżce powodują nadmierne zakwaszenie treści żwacza. Dodatkowo ograniczone przeżuwanie powoduje zmniejszenie produkcji naturalnego bufora, jakim jest ślina.

Do charakterystycznych objawów kwasicy należy obniżenie zawartości tłuszczu w mleku oraz biegunka, w czasie której kał ma barwę szarawą lub żółtawą oraz kwaśny zapach.

Działania profilaktyczne skupiają się na ograniczeniu sortowania paszy. W tym celu należy zapewnić możliwie jednorodną strukturę dawki. Pojęcie obejmuje m.in. kontrolę ostrości noży w wozie paszowym, prawidłową kolejność mieszania pasz oraz pilnowanie właściwej wilgotności dawki. Ograniczeniu sortowania sprzyja częstsze zadawanie oraz podgarnianie pasz. Warto również zwiększyć ilość paszy zadawanej wieczorem, gdy jest chłodniej i krowy chętnej ją pobierają oraz rozważyć stosowanie buforów, np. kwaśnego węglanu sodu. Należy również zapewnić zwierzętom możliwość pobrania dostatecznej ilości wody, gdyż zbyt małe jej pobranie dodatkowo ogranicza produkcję śliny.

KETOZA

Ograniczone pobranie paszy powodowane przez stres cieplny utrudnia pokrycie wysokich potrzeb energetycznych. W konsekwencji może dojść do wykorzystania rezerw energetycznych skumulowanych w tłuszczu okrywowym, co prowadzi do ketozy.

Objawami ketozy są: gwałtowna utrata kondycji zwierząt, wzrost zawartości tłuszczu w mleka, przy spadku zawartości białka, zapach acetonu wyczuwalny w wydychanym przez zwierzę powietrzu, zaparcia, suchy, twardy kał. Objawami niespecyficznymi, lecz istotnymi z punktu widzenia hodowcy, są spadek wydajności mlecznej, pogorszenie rozrodu i utrata apetytu. Ketoza zwiększa prawdopodobieństwo m.in. ochwatu, porażenia poporodowego i mastitis.

Prewencji można upatrywać w pokryciu potrzeb energetycznych dzięki zwiększeniu koncentracji energii w dawce, jednak konieczna jest przy tym ostrożność, ponieważ nadmierny wzrost zawartości łatwostrawnych węglowodanów może doprowadzić do kwasicy żwacza. Bezpieczniej jest sięgnąć po źródła energii o mniejszym stopniu rozkładu w żwaczu, np. tłuszcz chroniony. Na rynku dostępna jest też szeroka gama dodatków paszowych przydatnych w prewencji ketozy (chroniona cholina, metionina, niacyna).
Dobrym działaniem jest zapewnienie krowom wyższego komfortu termicznego w pobliżu stołu paszowego. Wykorzystanie wentylatorów i zraszaczy zachęca zwierzęta do podchodzenia w pobliże paszy i zwiększa prawdopodobieństwo, że schłodzone sztuki będą chętniej pobierały paszę.

KULAWIZNY

W czasie stania większa powierzchnia ciała może uczestniczyć w oddawaniu ciepła, dlatego zwierzęta odczuwające stres cieplny unikają leżenia. Skrócenie czasu leżenia w połączeniu z niektórymi chorobami metabolicznymi, które sprzyjają występowaniu kulawizn, np. przewlekłą kwasicą podkliniczną, powoduje znaczny wzrost problemów z tego zakresu latem. Ponadto skrócenie czasu odpoczynku wpływa również negatywnie na wydajność mleczną, zaś niechęć do poruszania się, będąca skutkiem kulawizny, może doprowadzić do ketozy.
Zapobiec skróceniu czasu leżenia można, dbając o komfort zwierząt w strefie wypoczynkowej. Dobrym rozwiązaniem są mieszacze powietrza umieszczone nad legowiskami. W przypadku wąskich okapów dachu warto zacienić stanowiska za pomocą odpowiednio zlokalizowanych zadrzewień lub montując siatki redukujące nasłonecznienie.

MASTITIS

Ciepło i wysoka wilgotność sprzyjają częstszemu występowaniu mastitis. Są to idealne warunki do namnażania się patogenów, a duża liczba much stanowi ich znakomity wektor. Ponadto występowanie niektórych chorób metabolicznych (np. ketoz) wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia mastitis, a zaburzone funkcjonowanie układu odpornościowego ogranicza odsetek samowyleczeń.
Mastitis najczęściej występuje w postaci subklinicznej, której nie towarzyszą charakterystyczne objawy. Symptomami mogą być pogorszona somatyka, spadek wydajności, opuchlizna i zaczerwienienie wymienia. W postaci klinicznej dodatkowo dochodzi do gorączki, bolesności wymienia oraz zmian w mleku (kłaczki, strzępki, krew).

W okresie letnim szczególną uwagę należy poświęcić czystości legowisk. Dobrym rozwiązaniem jest częstsze ścielenie oraz stosowanie dodatków ograniczających rozwój patogenów, np. wapno. Istotne jest również prawidłowe ustawienie zraszaczy – woda nie powinna osiadać na stanowiskach legowiskowych. Nie można zapominać o krowach zasuszonych, które zazwyczaj przebywają w gorszych warunkach, a pod koniec okresu zasuszenia stężenie antybiotyku w wymieniu jest często na tyle niskie, że nie daje pełnej ochrony przed patogenami, warto więc zadbać o zwiększenie komfortu tej grupy oraz rozważyć stosowanie sztucznych czopów dowymieniowych.

ROZRÓD

Ujemny bilans energetyczny występujący na początku laktacji może być potęgowany i przedłużany przez ograniczone pobranie paszy wynikające ze zbyt wysokich temperatur. Powoduje to rozchwianie gospodarki hormonalnej, w konsekwencji opóźniając wznowienie aktywności jajników i zwiększając odsetek cichych rui. Wysokie temperatury sprzyjają również zjawisku stresu oksydacyjnego, które ma negatywny wpływ na implantację zarodków, rozwój płodu oraz regularność cyklu rujowego. Skuteczność zacieleń jest latem niższa o 20-30 proc., w porównaniu z okresem zimowym. Cielęta urodzone przez krowy doświadczające stresu cieplnego w okresie zasuszenia charakteryzują się niższą masą urodzeniową i słabszą kondycją.

W tym przypadku profilaktyka skupia się na zapewnieniu prawidłowego mikroklimatu, w szczególności prawidłowej wentylacji, oraz na swobodnym dostępie do wody i racjonalnej obsadzie zwierząt w budynku. Ponadto krowy w początkowej fazie laktacji powinny dostawać paszę o wyżej koncentracji energii, choć niekoniecznie o większym udziale komponentów łatwo fermentujących, co mogłoby zwiększyć ryzyko kwasicy. Dobrym rozwiązaniem jest stosowanie dodatków paszowych zawierających antyoksydanty, np. witaminę E lub selen. Niezbędna jest również dbałość o komfort termiczny krów zasuszonych. 

Podsumowanie

W końcowej fazie zasuszenia stężenie antybiotyku osłonowego jest na tyle niskie, że nie daje pełnej osłony przed patogenami, dlatego warto rozważyć stosowanie czopów dowymieniowych, zdjęcie: Shutterstock
W końcowej fazie zasuszenia stężenie antybiotyku osłonowego jest na tyle niskie, że nie daje pełnej osłony przed patogenami, dlatego warto rozważyć stosowanie czopów dowymieniowych, zdjęcie: Shutterstock

Choroby powodowane przez stres cieplny są ze sobą powiązane, a konsekwencje jednych generują drugie. Najlepszym rozwiązaniem jest więc podejmowanie prób ograniczenia samego stresu cieplnego – ścisła kontrola stanu zdrowotnego, zapewnienie właściwej obsady, dbałość o dobrostan i mikroklimat w budynku, ze szczególnym uwzględnieniem wentylacji.