Ptaki są zwierzętami stałocieplnymi, podobnie jak ssaki. Temperatura wewnętrzna ciała ptaków gospodarskich wynosi  41,3–42,1 st.C i jest większa niż u ssaków. Ptaki nie mają gruczołów potowych, mogą jednak tracić ciepło, ziając (dysząc). Temperatura ciała, przy której ptaki zaczynają ziać, mieści się u różnych gatunków w granicach 41– 43,5 st.C. Temperatura letalna ciała kur wynosi ok. 47 st. C.

Temperatury optymalne
Temperatura otoczenia od 9 do 29,5 st. C nie ma istotnego wpływu na nieśność jaj. Obniżenie jej jednak poniżej 9 st.C zmniejsza znacznie nieśność, a przekroczenie 29,5 st. C pogarsza procent zapłodnienia jaj i wylęgu piskląt. Zbyt wysoka i zbyt niska temperatura otoczenia mają wpływ na częstość kopulacji i na jakość nasienia.
Temperatury optymalne dla kurcząt w pierwszych dniach życia powinny wynosić pod sztuczną kwoką 30–35 st. C, a w pomieszczeniu mniej o 6–10 st. C. Umożliwia to ptakom okresowe chłodzenie ciała. W ciągu 3 lub 4 tygodni, wraz ze wzrostem masy ciała, maleje zapotrzebowanie kurcząt na ciepło. Dlatego pod sztuczną kwoką obniża się temperaturę do 25 st. C, a w pomieszczeniu do 20 st.C. Optymalna temperatura dla dorosłych kur wynosi 18–20 st.C, dla kaczek i gęsi – 8–12 st. C. Tylko indyki i kaczki piżmowe wymagają wyższej temperatury w czasie wychowu i chowu.

Każdy gatunek ptaków gospodarskich ma inny zakres temperatury neutralnej, przy której nie zmienia się temperatura ciała. Jeżeli temperatura otoczenia nie wykracza poza zakres termoneutralny, ptaki osiągają największą produkcyjność, gdyż potrzebują wtedy minimalnej energii, aby utrzymać temperaturę ciała. Kiedy temperatura otoczenia zwiększa się powyżej neutralnej lub maleje poniżej tej temperatury, zmienia się ciepłota ciała ptaków. Zakres zmian temperatury otoczenia powyżej górnej wartości neutralnej (zwanej wartością krytyczną) jest znacznie mniejszy niż zakres temperatury poniżej dolnej granicy krytycznej, przy której ptaki mogą jeszcze przeżyć. Kiedy na ptaki działa gorąco, zmniejszają one aktywność i wydzielanie ciepła i trzymają skrzydła z daleka od tułowia, by zwiększyć straty ciepła z gorzej izolowanych powierzchni ciała. W tym czasie piją one dużo wody i ochładzają się, spryskując wodą grzebień, dzwonki i pióra.

Skutki przegrzania
Przegrzanie jest bardzo dużym zagrożeniem dla wszystkich gatunków ptaków gospodarskich. Zwiększa się wtedy dwu- lub trzykrotnie ilość wypijanej wody, następuje duże wydalanie z organizmu witamin i składników mineralnych, obniża się ilość białka i cukru w krwi. Nadmierne pobieranie wody wywołuje choroby przewodu pokarmowego, zwiększa się wrażliwość na inne choroby (mniejszy jest bowiem poziom przeciwciał), pogarsza się produkcyjność. Młode ptaki utrzymywane w temperaturze powyżej 28 st. C, bez możliwości ochłodzenia, tracą apetyt i gorzej przyrastają. Notuje się padnięcia najcięższych ptaków. Przy temperaturze powyżej 24 st. C zauważa się natomiast zmniejszenie odporności i większą śmiertelność drobiu dorosłego.
W celu zmniejszenia niekorzystnych skutków przegrzania należy zapewnić ptakom dostęp do wody o temperaturze 10–12 st. C, ewentualnie z dodatkiem wit. C (1 g na litr wody). Zapotrzebowanie wody w optymalnej temperaturze powietrza wynosi 2 ml na 1 g paszy. Zużycie wody zwiększa się o 7 proc. na każdy 1 st. C powyżej temperatury 18 st. C. Spożycie wody jest u kurcząt dwa razy większe niż paszy, a u kur – 1,6–1,8 razy większe.

W czasie upałów należy zwiększyć w paszy ilość białka ogólnego, energii metabolicznej, witamin i składników mineralnych. W celu zyskania równowagi kwasowo-zasadowej konieczne jest wzbogacenie dawki pokarmowej przede wszystkim w sód, chlor i potas. Zmiany bilansu kwasowo-zasadowego, połączone ze zmniejszonym pobieraniem paszy, powodują ograniczenie wzrostu młodych ptaków, a u dorosłych zmniejszenie nieśności jaj.

Sposoby chłodzenia
Paszę najlepiej podawać w nocy, kiedy jest chłodniej. W oddzielnych karmidełkach daje się do dowolnego pobierania mieszankę mineralną, zawierającą kredę, MM-D i żwirek w proporcji objętościowej 1:2:4. Można też, w celu pobudzenia ptaków do większego pobierania w czasie upałów paszy i wody, zwiększyć moc światła do 5 watów na metr kwadratowy i długość dnia świetlnego nawet do 23 godz. W tym czasie niedobór wody może powodować szybkie odwodnienie ptaków. W wypadku kurcząt brojlerów zmniejsza się obsadę na jednostce powierzchni do 17 szt. na metr kw.

W czasie upałów należy również zwiększyć wentylację pomieszczenia dla drobiu, zapewniając ruch powietrza nawet do 2 m na sekundę. W nocy intensywność wentylacji u ptaków powyżej 4 tygodni życia może wynosić nawet do 6 m3 w przeliczeniu na godzinę i 1 kg masy ciała. Zwiększenie szybkości ruchu powietrza o każde 0,1 m na sekundę zmniejsza temperaturę ciała ptaków o 1–2 st. C. Doskonałym sposobem ochłodzenia drobiu młodego i dorosłego przez parowanie jest ruch powietrza, wywołany wentylatorem o średnicy 1 m, który ustawia się na posadzce przy ścianie pomieszczenia. Wentylator nachyla się w taki sposób, aby skierować ruch powietrza nad głowami ptaków. Szybkość ruchu powietrza może wynosić nawet 3 m na sekundę.

Po 21 dniach odchowu zwiększa się znacznie temperatura ściółki. W czasie upałów jest to dodatkowy czynnik stresogenny. Dlatego poza typowymi zabiegami pielęgnacyjnymi, konieczne jest częstsze dościelanie nagrzanej powierzchni nową warstwą ściółki, która izoluje ptaki od ciepła podłoża. Przy bardzo dużych upałach trzeba zastosować zamgławianie pomieszczenia zimną wodą. Na zewnątrz budynku okolice okien i otworów wentylacyjnych polewa się natomiast zimną wodą, co również przyczynia się do schłodzenia pomieszczenia.
Drób utrzymywany na wybiegach wyszukuje sobie w gorącej porze dnia miejsca ocienione i chłodniejsze. W czasie chłodów ptaki kulą się, zmniejszając swoją powierzchnię, oraz stroszą pióra, co zwiększa izolację i zmniejsza straty ciepła. Często też ptaki chowają głowę pod skrzydło, ograniczając w ten sposób straty ciepła. Utratę ciepła drób zmniejsza, stłaczając się w grupy lub siedząc na opierzonych częściach nóg.


Ważne
Wzrost temperatury otoczenia powyżej 25 st. C o każdy kolejny 1 st. C powoduje u kur zmniej-szenie nieśności o 1,5 proc., zużycia paszy także o 1,5 proc., a masy ciała o 0,3 g. Przy temperaturze powyżej 30 st. C następuje gwałtowne zmniejszenie spożycia paszy i produkcji, a później w krótkim czasie śmierć ptaków. Z kolei obniżenie temperatury w kurniku powoduje zwiększenie spożycia paszy, zmniejszenie nieśności i odporności oraz stopniowy zanik spermatogenezy (tworzenia plemników). Temperatura mniejsza o każdy kolejny 1 st. C poniżej 18 st. C u kur i indyków, a poniżej 8 st. C u kaczek i gęsi powoduje spadek nieśności o 0,5 proc. i wzrost spożycia paszy o 1,5 proc.

Warto wiedzieć

Ptaki zawdzięczają izolację cieplną piórom, skórze i tkance podskórnej. U ptaków grzebiących tłuszcz jest magazynowany w jamie brzusznej i nie stanowi materiału izolacyjnego. U drobiu wodnego tłuszcz jest natomiast rozmieszczony pod skórą w postaci równej warstwy, podobnie jak u ssaków, i jest dobrą izolacją. Młode ptaki (małe) mają stosunkowo dużą powierzchnię, a małą masę ciała, dlatego następuje u nich większa utrata ciepła niż u ptaków dorosłych (dużych). W celu utrzymania stałocieplności młodych ptaków konieczne jest więc zapewnienie im wyższej temperatury w pomieszczeniu.

Źródło: Farmer 15/2007