Znaczna większość, bo ok. 70 proc. królików w naszym kraju, to różnego rodzaju mieszańce. Głównym celem ich chowu jest uzyskiwanie zwierząt dużych, bez względu na ilość i jakość mięsa po uboju. Obowiązujące bowiem cenniki skupu królików biorą pod uwagę tylko masę ciała. Dlatego w wielu regionach kraju rolnicy wybierają do chowu i hodowli króliki ras dużych, takich jak belgijski olbrzym, francuski baran, olbrzym srokacz. Wykorzystuje się je zarówno do chowu czysto rasowego, jak i do mieszańców przeznaczonych na mięso. Dlatego celowa była ocena wpływu na cechy użytkowe krzyżowania dwurasowego królików rasy średniej nowozelandzkiej białej, która jest jedną z najpopularniejszych ras przy użytkowaniu mięsnym królików, z rasami dużymi: belgijskim olbrzymem, francuskim baranem i olbrzymem srokaczem.

Grupy doświadczalne

Ocenę wyników krzyżowania ras średnich i dużych królików przeprowadzono w Zakładzie Doświadczalnym Instytutu Zootechniki w Chorzelowie, który specjalizuje się w hodowli tych zwierząt. Oceniano potomstwo samic rasy nowozelandzkiej białej krytych samcami wymienionych wyżej trzech ras dużych. Pod uwagę brano wskaźniki użytkowości tucznej (jak masa ciała w dniu uboju i przyrosty dzienne) i rzeźnej (jak zawartość mięsa w tuszce i proporcje między najwartościowszym wyrębami).

Króliki mieszańce pochodzące po ojcach różnych ras dużych podzielono na trzy grupy doświadczalne. W każdej z nich tuczono je przez 55, 70 lub 85 dni. Przydatność do tuczu oceniano od odsadzenia młodych królików od matki w 35. dniu życia do czasu pozyskania tuszki, czyli w wieku 90, 105 i 120 dni. Dodatkowo oceniano wydajność rzeźną zwierząt i udział wyrębów podstawowych w tuszce.

Efekty krzyżowania

Na skuteczność rozrodu największy wpływ miała rasa ojcowska. Wyniki w czasie odchowu uzależnione były natomiast głównie od długości okresu tuczu, zużycia paszy na 1 kg przyrostu masy ciała i od masy w czasie uboju.

Plenność samic nowozelandzkich białych krytych samcami ras dużych była pośrednia między plennością, jaką rasy te uzyskują w kojarzeniu losowym w obrębie każdej z nich. Zadowalające wyniki plenności średnio w ciągu trzech lat doświadczenia (8 królicząt urodzonych w miocie) uzyskano przy krzyżowaniu samic nowozelandzkich białych z samcami rasy olbrzym srokacz. O prawie jednego królika mniejszą plenność uzyskano u pozostałych mieszańców. Brak wyraźnego efektu heterozji pod względem użytkowości rozpłodowej można tłumaczyć niskim współczynnikiem odziedziczalności tej cechy.

Szybsze przyrosty

Najwyższą masę ciała po uboju w 90. dniu życia uzyskały mieszańce nowozelandzkie białe z belgijskim olbrzymem. Wyniosła ona 2,7 kg. Najniższą masą ciała w tym dniu cechowały się mieszańce nowozelandzkie białe z francuskim baranem – 2,5 kg. Wyraźna była tendencja do utrzymywania się tej przewagi masy ciała w kolejnych etapach pomiaru tego parametru, a więc w wieku 105 i 120 dni życia królików. W wieku 120 dni najcięższe były także mieszańce nowozelandzkie białe z belgijskim olbrzymem, które ważyły 3,4 kg. Potomstwo pochodzące z krzyżowania rasy nowozelandzkiej białej z francuskim baranem było w tym wieku o 520 g lżejsze. W okresie odchowu królików przyrosty dzienne wynosiły 24–37 g, zależnie od grupy mieszańców i terminu uboju.

Więcej mięsa

Najważniejszą cechą przy ocenie królików przeznaczonych do użytkowania mięsnego jest oczywiście wydajność rzeźna. Ona bowiem decyduje o cenie żywca króliczego. W opisywanym doświadczeniu stwierdzono, że wraz z wiekiem i wzrostem masy ciała przy uboju wydajność rzeźna się zwiększała. Większy był również udział mięsa w tuszce, natomiast mniejszy był udział głowy.

Najmniej wskazany jest ubój królików mieszańców przy masie ciała około 2,5 kg. Tuszki takich królików są bowiem chude, słabo umięśnione, a wydajność rzeźna jest niska i waha się w granicach 51–52 proc. Wraz ze wzrostem masy ciała królików, np. do ponad 3 kg, ich wydajność rzeźna zwiększa się do 54–55 proc.

Proporcje między wyrębami

Kolejnym elementem oceny rzeźnej królików jest udział podstawowych wyrębów tuszki. Comber i część tylna tuszki to najcenniejsze wyręby, decydujące o wartości rynkowej tuszki. Korzystne jest więc, by miały one jak największą masę.

 Udział tych składników tuszki jest zmienny. U zwierząt ras typowo mięsnych udział poszczególnych wyrębów w tuszce jest następujący: przód – 37–39 proc., comber – 23–27 proc., część tylna – 34–39 proc. W omawianym doświadczeniu udział combra i części tylnej w całkowitej masie tuszki wahał się w granicach 65–67 proc., a więc odpowiadał wartościom podawanym przez innych specjalistów.

Zalecenia praktyczne

Krzyżowanie towarowe królików opisywanych ras oraz tucz ich mieszańców pozwala na zwiększenie produkcji żywca. Większa jest bowiem o mniej więcej 500 g masa ciała przy uboju w porównaniu z królikami bezrasowymi lub ras o małej produkcyjności.

W praktyce terenowej zaleca się utrzymywanie na fermie króliczej dwóch z trzech porównywanych w doświadczeniu krzyżówek. Są to mieszańce nowozelandzkie białe z belgijskim olbrzymem i nowozelandzkie białe z olbrzymem srokaczem. Tuszki od tych zwierząt najlepiej pozyskiwać po 105 lub 120 dniach odchowu.

Pod względem rozpłodu najlepszymi wskaźnikami użytkowości rozpłodowej, średnio 8 królicząt w miocie, cechowały się samice nowozelandzkie białe kryte samcami rasy olbrzym srokacz. O prawie jednego królika mniej w miocie rodziły natomiast samice pozostałych krzyżówek.

Przeprowadzony doświadczalny odchów młodych królicząt do wieku 90 dni (55 dni tuczu) wykazał niskie zużycie paszy i dobre przyrosty masy ciała. Niska była natomiast wydajność rzeźna pozyskanych tuszek, gdyż wahała się ona w granicach 51–52 proc. Wydłużenie okresu tuczu królików z 55 dni do 70 lub 85 dni wpłynął na wzrost wydajności rzeźnej oraz znaczne zwiększenie zużycia paszy na 1 kg przyrostu masy ciała.
Samice należy kryć po raz pierwszy w wieku 4,5–5 miesięcy. Kolejne krycia należy przeprowadzić po odsadzeniu królicząt od matek w wieku 35 dni lub dwa tygodnie po wykocie.

Rasy duże

Do tej grupy zalicza się króliki osiągające dużą masę ciała (powyżej 5,5 kg) i późno dojrzewające. Samice osiągają pełną dojrzałość płciową w wieku 6–7 miesięcy, a samce ok. 7–8 miesięcy. Króliki ras dużych wymagają bardzo dobrych warunków środowiskowych, a zwłaszcza żywieniowych. Samice odchowują z reguły mniej liczne mioty. Błędy zarówno żywieniowe, jak i hodowlane, popełniane bardzo często przez hodowców, doprowadzają czasami do karłowacenia królików i obniżenia wskaźników użytkowości rozpłodowej.

Belgijski olbrzym. Jest jedną z najpopularniejszych ras dużych, osiągających dużą masę ciała. Dorosłe króliki w wieku 12–14 miesięcy ważą od 8 do 10 kg. Najniższą dopuszczalną masą ciała królika dorosłego jest 6 kg. Według wzorca rasowego masa ciała samic w poszczególnych okresach życia powinna wynosić: 3 miesiące – 2,6 kg, 4 miesiące – 3,6 kg, 5 miesięcy – 4,6 kg, 6 miesięcy – 5,5 kg, 7 miesięcy – 6,3 kg, 8 miesięcy – 7 kg.

Francuski baran. Obok belgijskiego olbrzyma jest najbardziej znanym i rozpowszechnionym w kraju królikiem mięsno-futerkowych ras dużych. Przeciętna masa ciała królików dorosłych wynosi 6–6,5 kg. Minimalna masa ciała królików dorosłych wynosi 5 kg. W poszczególnych miesiącach życia masa ciała samic powinna wynosić: 3 miesiące – 2,5 kg, 4 miesiące – 3,5 kg, 5 miesięcy – 4 kg, 6 miesięcy – 4,5 kg, 7 miesięcy – 5 kg, 8 miesięcy – 5,5 kg.

Olbrzym srokacz. Należy do dużych ras królików mięsno-futerkowych. Królik dorosły nie powinien ważyć mniej niż 5 kg. Według wzorca rasowego masa ciała samic powinna wynosić: 3 miesiące – 2,3 kg, 4 miesiące – 3,5 kg, 5 miesięcy – 4,5 kg, 6 miesięcy – 5 kg, 7 miesięcy – 5,5 kg, 8 miesięcy – 6 kg.

Źródło: "Farmer" 24/2007