Znaczący wpływ na rozwój produkcji pod kątem hodowli ryb miały doświadczenia rolnika oraz lokalizacja gospodarstwa, które systematycznie rozwija swoją działalność. Obecnie w Wesołowie znajdują się: ośrodek inkubacji i hodowli narybku, stawy hodowlane, zakład produkcyjny urządzeń do hodowli ryb w systemie zamkniętym, hodowla danieli i jeleni oraz akwaponika. Nad jeziorem Boksze funkcjonuje ośrodek agroturystyczny z infrastrukturą wędkarską.

Na początku były ryby

Pierwotną produkcją gospodarstwa Falko jest hodowla ryb, którą gospodarz rozpoczął w 1994 r., dzierżawiąc jeziora od Skarbu Państwa. Obecnie Falkowscy dzierżawią od Wód Polskich 11 jezior o łącznej powierzchni 621 ha na terenie woj. podlaskiego, większość w gminie Sejny i w okolicach. Jeziora: Boksze, Szejpiszki, Klejwy, Hołny, Ryngis, Kelig, Iłgielk, Gajlik, Berżnik i Białe są zarybiane przez gospodarzy gatunkami ryb tradycyjnie w nich żyjącymi. Wielkość populacji jest na bieżąco monitorowana – odławiana i uzupełniana narybkiem odchowanym przez gospodarzy.

Na terenie gospodarstwa Falko znajduje się 5 stawów hodowlanych o łącznej powierzchni 4,5 ha (fot. AKam)
Na terenie gospodarstwa Falko znajduje się 5 stawów hodowlanych o łącznej powierzchni 4,5 ha (fot. AKam)

Odchów ryb prowadzony jest zarówno na potrzeby zarybiania jezior, jak i na zamówienia krajowe oraz zagraniczne. Nadmiar ryb trafia do lokalnej wędzarni. Falkowscy prowadzą hodowlę prawie wszystkich gatunków ryb wód śródlądowych, jak m.in.: szczupak, sandacz, sieja, sielawa, węgorz, karp, amur, tołpyga, pstrąg, jesiotr, leszcz, lin, okoń, płoć, karaś, sum.

Każdy cykl zaczyna się od zera, czyli od ikry – inkubacja ikry oraz odchów mniejszego narybku znajdują się w budynku i są prowadzone w cyklu zamkniętym. W tym roku jako jeden z etapów obiegu wody dołączyła akwaponika. Kolejnym etapem są zewnętrzne baseny odchowu większego narybku, a na samym końcu ryby trafiają do 5 stawów hodowlanych o łącznej powierzchni 4,5 ha. Stąd trafiają do jezior lub do indywidualnych odbiorców, co znacznie ułatwia inwestycja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach EFMR (Europejski Fundusz Morski i Rybacki) – samochód chłodnia oraz baseny przeznaczone do bezpośredniego obrotu produktami sektora rybołówstwa.

Samochód z basenem przeznaczonym do bezpośredniego obrotu produktami sektora rybołówstwa ułatwia transport ryb (fot. AKam)
Samochód z basenem przeznaczonym do bezpośredniego obrotu produktami sektora rybołówstwa ułatwia transport ryb (fot. AKam)

Obecnie w budowie jest staw dla ryb zimnolubnych, których populacja z powodu zmian klimatycznych ginie. Gospodarz pozyskał tarlaki siei i miętusa z Litwy (Jez. Wiślenickie) – modernizuje dla nich staw, gdzie planuje trzymać stado podstawowe w warunkach zbliżonych do naturalnych, aby utworzyć „bank” ginących gatunków.

Prace modernizacyjne nad jednym ze stawów obecnie trwa przygotowywanie basenu dla miętusa (fot. AKam)
Prace modernizacyjne nad jednym ze stawów obecnie trwa przygotowywanie basenu dla miętusa (fot. AKam)

Innowacyjna akwaponika

Andrzej Falkowski został zgłoszony do konkursu na Innowacyjnego Farmera 2022 roku w kategorii produkcji roślinnej. Innowacją na skalę światową jest akwaponika, czyli nowatorska technologia uprawy warzyw w cyklu zamkniętym połączona z hodowlą ryb. Podczas produkcji narybku pozostaje woda, w której znajdują się odchody ryb i pozostałości pokarmu, a to oznacza duży potencjał pokarmowy dla roślin. Andrzej Falkowski, inspirując się doświadczeniami zagranicznymi (głównie z Japonii i Izraela) wymyślił, opracował i wdrożył we własnym zakresie system oczyszczania wody pozostałej z hodowli ryb poprzez uprawę roślin. Samodzielnie wykonał baseny do uprawy warzyw oraz zbiorniki i instalację do uzdatniania i obiegu wody.

Akwaponika to uprawy warzyw w cyklu zamkniętym połączona z hodowlą ryb (fot. AKam)
Akwaponika to uprawy warzyw w cyklu zamkniętym połączona z hodowlą ryb (fot. AKam)

Akwaponika krok po kroku

Jak wygląda cały proces w praktyce?

Na początku woda pozostała po hodowli ryb jest czyszczona wstępnie, czyli mechaniczne, na mikrositach. Następnie stosuje się biofiltr, czyli czyszczenie biologiczne za pomocą bakterii przetwarzających odchody ryb i pozostałości karmy w związki amoniaku i azotu, które są dostępne dla roślin.

Testowa uprawa ogórków w systemie akwaponicznym (fot. AKam)
Testowa uprawa ogórków w systemie akwaponicznym (fot. AKam)

Tak przygotowana woda trafia do roślin, które uprawiane są na specjalnych stelażach i doświetlane promieniami UV, gdy dzień jest zbyt krótki albo wymagają tego warunki atmosferyczne. W tym roku gospodarz postawił na uprawę pomidorów, kapusty pekińskiej i ogórków. Pomidory jak na razie nie sprawdziły się w tej uprawie, ponieważ nie zostały zsynchronizowane z cyklem odchowu ryb, a poza tym gospodarz – jak sam zaznacza – nie miała jeszcze doświadczeń w uprawie tego warzywa. Uprawa kapusty pekińskie przyniosła satysfakcjonujące rezultaty w postaci dobrego, ekologicznego, delikatnego w smaku produktu. Ogórki są natomiast w fazie testów.

Gospodarz prowadzi wnikliwe obserwacje. Już w pierwszym sezonie zauważył, że kluczem do sukcesu jest zsynchronizowanie cyklu wegetacji rośliny z cyklem odchowu narybku. Jego misją – jak sam podkreśla – jest opracowanie wytycznych dla upraw akwaponicznych i zbadanie, jakie rośliny udają się najlepiej z określonymi gatunkami ryb. Z doświadczeń zagranicznych wie, że rośliną idealnie współpracującą z każdym gatunkiem ryb jest lecznicza marihuana, jednak w Polsce uprawy marihuany medycznej mogą być prowadzone jedynie przez instytuty badawcze, które uzyskają zezwolenie Głównego Inspektora Farmaceutycznego (GIF), a dodatkowo procedura uzyskania tego zezwolenia nie należy do najłatwiejszych i najszybszych.

Andrzej Falkowski junior mierzy natlenienie wody basenach dla narybku (fot. AKam)
Andrzej Falkowski junior mierzy natlenienie wody basenach dla narybku (fot. AKam)

Woda z hodowli roślin jest odgazowywana i natleniana, a następnie wraca do basenów odchowu narybku. Na koniec – płynie ponownie do oczyszczenia i cały proces się zamyka.

Gospodarz deklaruje, że zamknięty obieg wody pozwala na duże oszczędności. Na uzupełnienie tego, co odparuje, wystarczy pobór wody na poziomie 300 l/dzień ze studni głębinowej dla całego systemu.

Podstawową działalnością Andrzeja Falkowskiego jest hodowla ryb w zamkniętym obiegu wody, do której w 2022 r. dołączyła akwaponika (fot. AKam)
Podstawową działalnością Andrzeja Falkowskiego jest hodowla ryb w zamkniętym obiegu wody, do której w 2022 r. dołączyła akwaponika (fot. AKam)

Akwaponika ze względu na możliwość zminimalizowania zużycia środków chemicznych oraz niskie straty wody przy minimalnym jej zużyciu uznawana jest za przyszłościowy model rolnictwa doskonale wpisujący się w założenia rolnictwa zrównoważonego.

W zgodzie ze środowiskiem

W gospodarstwie Andrzeja Falkowskiego wdrożono również inne rozwiązania sprzyjające środowisku. Energia pozyskiwana jest z paneli fotowoltaicznych o mocy: 10 i 20 kW. Na razie fotowoltaika pokrywa zapotrzebowanie gospodarstwa agroturystycznego, jednak w przypadku stacji hodowlanej potrzebne jest jeszcze uzupełnienie z sieci. W planach jest powiększenie liczby paneli, a w przyszłości zbudowanie małej elektrowni wodnej o mocy 75 kW. Pozytywne ekspertyzy gospodarz ma już za sobą.

Falkowscy stosują także naturalne nawożenie – niewykorzystane odchody ryb są zgarniane raz na tydzień i stanowią naturalny nawóz użytków zielonych przeznaczonych dla jeleni i danieli.

Osady z hodowli ryb służą jako nawóz użytków rolnych przeznaczonych dla stada jeleni i danieli (fot. AKam)
Osady z hodowli ryb służą jako nawóz użytków rolnych przeznaczonych dla stada jeleni i danieli (fot. AKam)

Potrzeba matką wynalazku

Gospodarz ma na swoim koncie również inne innowacyjne wynalazki, które usprawniły jego hodowlę. Hodowla ryb jest działalnością dosyć niszową, zatem i sprzęt do tego typu produkcji jest unikalny. Nie wszystkie istniejące rozwiązania pasują do potrzeb konkretnego gospodarstwa. Pan Andrzej wyszedł z założenia, że jeśli czegoś nie ma – należy to stworzyć, a jeśli coś nie jest doskonałe, można ulepszyć.

Słoje do inkubacji ikry opracowane przez Andrzeja Falkowskiego i opatentowany w 2017 r. (fot. AKam)
Słoje do inkubacji ikry opracowane przez Andrzeja Falkowskiego i opatentowany w 2017 r. (fot. AKam)

Tak powstał unikalny na skalę światową słój do inkubacji ikry opracowany przez Andrzeja Falkowskiego i opatentowany w 2017 r. W badaniach porównawczych przeprowadzonych prze Instytut Rybactwa Śródlądowego słój ten został uznany za najlepsze i najskuteczniejsze urządzenie tego typ na świecie – osiąga najwyższy odsetek wylęgu inkubowanej ikry – 90% i jednocześnie jest najłatwiejszy w obsłudze. Usuwanie ze słoja obumarłej ikry trwa ok. 5 min i nie wymaga przerwania inkubacji poprzez odłączenie od zasilania wodą.

Prototyp mikrosita do czyszczenia wody pozostałej z hodowli ryb opracowany przez Andrzeja Falkowskiego (fot. AKam)
Prototyp mikrosita do czyszczenia wody pozostałej z hodowli ryb opracowany przez Andrzeja Falkowskiego (fot. AKam)

Drugim innowacyjnym wynalazkiem jest prototyp mikrosita do czyszczenia wody pozostałej po hodowli ryb. W 2022 r. rozpoczęto postępowanie patentowe. Mikrosito ma dobry dostęp do wnętrza ułatwiający czyszczenie, czujnik napełnienia oraz zasilanie napięciem 12V, zamiast 230V, co poprawia bezpieczeństwo i zmniejsza zużycie energii.

Obydwa wynalazki powstały w zakładzie produkcyjnym urządzeń do hodowli ryb w systemie zamkniętym, który prowadzą Falkowscy w Wesołowie. Produkcja sprzętu odbywa się zarówno na potrzeby własne, jak i na zamówienia krajowe i zagraniczne, m.in. na import do Czech, Niemiec i na Litwę. W ramach prac krajowych gospodarz zbudował np. basen dla chorych rekinów dla zoo we Wrocławiu.

Agroturystyka i wędkarstwo

Gospodarze prowadzą dodatkowo działalność agroturystyczną nastawioną głównie na wędkarzy i wypoczynek rodzinny. Nad jeziorem Boksze można wynająć pokój z osobną łazienką i dostępem do wspólnej kuchni albo oddzielny domek. Atrakcje tego miejsca to głównie infrastruktura i udogodnienia dla wędkarzy – pomosty i łodzie, teren zabaw dla dzieci oraz plaża. W planach gospodarze mają wybudowanie biesiadnej wiaty tuż nad brzegiem jeziora i rozbudowę domków. Wędkarze, chcąc korzystać z jezior dzierżawionych i zarybianych przez przedsiębiorstwo Falko, mogą wykupić karnet dostępu na określony czas i interesujące ich jeziora.

Wszelkie informacje zarówno na temat usług agroturystycznych, jak i prowadzonej działalności można znaleźć na czytelnej stronie internetowej gospodarstwa.

Główną atrakcją agroturystyki jest bogata oferta dla wędkarzy - łodzie, pomosty, karnety dostępu do zarybianych przez gospodarzy jezior (fot. AKam)
Główną atrakcją agroturystyki jest bogata oferta dla wędkarzy - łodzie, pomosty, karnety dostępu do zarybianych przez gospodarzy jezior (fot. AKam)