Krajowa produkcja pasz zbożowych (zboża paszowe plus otręby z przemiału zbóż na mąkę) może w tym sezonie wynieść 18,6 mln ton jednostek zbożowych (w poprzednim sezonie – 13,6 mln ton), z czego 17,1 mln ton stanowi ziarno paszowe ze zbiorów w 2007 r. Podaż zbóż paszowych na rynku jest dodatkowo mniejsza z powodu niższych zapasów początkowych i dużego, jak na bieżącą podaż zbóż, popytu eksportowego.

O mniej więcej 15 proc. – do 1,1 mln ton – zwiększy się natomiast produkcja surowców wysokobiałkowych. Wzrost ten wynika z przewidywanego zwiększenia przerobu rzepaku w kraju i wyższych zbiorów roślin strączkowych pastewnych przeznaczonych na ziarno. Według wstępnego szacunku GUS tegoroczne zbiory rzepaku w Polsce były rekordowe i wyniosły 2,1 mln, co zapewne przyczyni się do wzrostu jego przerobu i produkcji śruty rzepakowej. Z informacji przemysłu tłuszczowego wynika, że w bieżącym sezonie przerób rzepaku może wynieść 1,6–1,7 mln ton i byłby większy niż w poprzednim sezonie o 100–150 tys. ton. Produkcja śruty rzepakowej w tym sezonie może wynieść ok. 950 tys. ton, czyli o 80 tys. ton więcej niż w sezonie poprzednim.

Mniejszy popyt

Zapotrzebowanie krajowego rynku na pasze treściwe (zbożowe i wysokobiałkowe), które w minionym sezonie zwiększyło się do 22,5 mln t, czyli o 5,3 proc., w bieżącym sezonie zmniejszy się o prawie 4 proc. i wyniesie 21,6 mln ton.

Za obniżeniem popytu na pasze zbożowe przemawiają bardzo wysokie ceny zbóż i pasz oraz faza spadkowa cyklu świńskiego. Według oceny Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w Warszawie w drugiej połowie tego roku  produkcja żywca wieprzowego może się zmniejszyć o 4 proc. w stosunku do analogicznego okresu poprzedniego roku. W podobnym stopniu może zmniejszyć się produkcja żywca wołowego. W pierwszej połowie 2008 r. spadek produkcji żywca wieprzowego może być jeszcze większy, ponieważ z powodu wysokich cen zbóż i pasz należy spodziewać się większej redukcji pogłowia świń. Spadku zapotrzebowania na pasze dla świń nie wyrówna rosnąca produkcja drobiarska.

W bieżącym sezonie krajowe zużycie zbożowych surowców paszowych wyniesie 18,7 mln ton i będzie mniejsze o 5 proc. niż w sezonie 2006/2007. Wykorzystanie zbóż do przygotowywania pasz gospodarskich, sporządzonych z własnego ziarna i dokupionych komponentów, zmniejszy się do 13,4 mln t, czyli o blisko 7 proc. Przerób ziarna w przemyśle paszowym zwiększy się natomiast o 2 proc. i wyniesie 3,3 mln ton.

Więcej białka

Coraz wyższy poziom chowu zwierząt powoduje wzrost zapotrzebowania na surowce wysokobiałkowe. W ciągu ostatnich 10 lat ich zużycie zwiększyło się o 65 proc., a od początku lat dziewięćdziesiątych – ponadtrzykrotnie. Ich zasoby krajowe są ograniczone i dlatego 75 proc. surowców wysokobiałkowych pochodzi z importu. W ubiegłym roku przekroczył on 2,1 mln ton.

Zużycie wysokobiałkowych surowców paszowych w minionym sezonie wyniosło 2,8 mln ton i było o 140 tys. ton, tj. o ponad 5 proc., większe niż w 2005/2006. O 170 tys. ton zwiększyło się zużycie śrut oleistych, zmniejszyło się zużycie nasion strączkowych pastewnych, natomiast tyle samo zużyto mączek rybnych. Wykorzystanie śruty sojowej było nieco większe niż w minionym sezonie i wyniosło 1,9 mln ton, natomiast do ponad 500 tys. ton, czyli o 110 tys. ton, zwiększyło się zużycie śruty rzepakowej. O 50 tys. ton zwiększył się także popyt na śrutę słonecznikową, której zużycie w sezonie 2006/2007 wyniosło 230 tys. ton.

Zmiany w strukturze zużycia śrut oleistych były następstwem podrożenia (w drugiej połowie sezonu) śruty sojowej. Śruta rzepakowa i słonecznikowa stały się bardziej konkurencyjne cenowo w porównaniu ze śrutą sojową. W strukturze zużycia surowców pasz wysokobiałkowych w minionym sezonie 93 proc. stanowiły śruty oleiste,  6 proc.– nasiona strączkowe i 1 proc. – mączki rybne. W porównaniu z sezonem poprzednim w bilansie białkowym zmniejszył się z 78 do 76 proc. udział surowców importowanych.

Według wstępnych ocen zużycie surowców wysokobiałkowych w tym sezonie wyniesie 2,9 mln ton i będzie o 3 proc. większe niż w sezonie poprzednim. Większy będzie import i wykorzystanie śruty sojowej, zwiększy się nieco zużycie śruty rzepakowej, a zużycie śruty słonecznikowej będzie zbliżone do minionego sezonu. W tym roku zwiększyły się także krajowe zbiory nasion roślin strączkowych i więcej ich przeznaczy się do produkcji pasz. Popyt na mączki rybne będzie równie niski jak dotychczas z powodu ich wysokich cen.

Przemysłowe mieszanie

Utrzymuje się wysoki popyt na pasze przemysłowe, gdyż w chowie zwierząt coraz większy udział mają duże fermy. Ponadto zboża drożeją dotychczas znacznie szybciej niż pasze przemysłowe. Dlatego korzystne są relacje ich cen do cen zbóż, a popyt na nie spada wolniej niż na ziarno paszowe.

W pierwszych siedmiu miesiącach bieżącego roku w dużych i średnich wytwórniach pasz (zatrudniających 50 i więcej osób) produkcja pasz przemysłowych wyniosła 3,47 mln ton i zwiększyła się o 17 proc. w porównaniu z 2006 r. Ceny zbóż, rosnące znacznie szybciej niż ceny pasz przemysłowych, spowodowały, że rolnicy zwiększyli zakupy mieszanek średniobiałkowych, a zmniejszyli zakupy koncentratów wysokobiałkowych. W bieżącym sezonie relacje cen pasz przemysłowych do cen zbóż będą również skłaniać rolników do żywienie świń paszami pochodzącymi z zakupu.

Przewiduje się, że w całym 2007 r. produkcja pasz przemysłowych wyniesie 6,95 mln ton i będzie o prawie 10 proc. większa niż rok temu. Wzrost ten jest związany przede wszystkim ze zwiększonym zapotrzebowaniem na pasze przemysłowe w chowie drobiu i świń (zwłaszcza w pierwszym półroczu br.). Większa będzie również produkcja pasz dla bydła. Produkcja mieszanek średniobiałkowych może w tym roku przekroczyć 6 mln i będzie o 600 tys. ton większa niż w 2006 r. Wyraźnie niższa jest produkcja koncentratów wysokobiałkowych, która wyniesie  520 tys. ton, wobec 590 tys. ton w 2006 r.

Produkcja mieszanek średniobiałkowych dla drobiu, które wciąż mają dominujący udział w paszach przemysłowych, wyniesie w tym roku 4 mln ton i o 250 tys. ton przewyższy produkcję z roku 2006 r. Stanowić to będzie 66 proc. ogółu wytworzonych w tym roku mieszanek średniobiałkowych. Produkcja koncentratów dla drobiu jest niższa w porównaniu z ubiegłym rokiem i wyniesie 55 tys. ton.

Duży jest wzrost produkcji mieszanek dla świń. Ocenia się, że ich produkcja wyniesie w tym roku 1,53 mln ton i będzie o 330 tys. ton (o 27 proc.) większa niż w 2006 r. Zmniejszy się natomiast, o co najmniej 10 proc., produkcja koncentratów, która wyniesie 400 tys. ton, wobec 450 tys. ton w roku poprzednim.

Nadal duży jest wzrost produkcji pasz dla bydła. Szacuje się, że w 2007 r. może ona wynieść 600 tys., blisko 2-krotnie więcej niż jeszcze 3–4 lata temu.

W 2008 r. przewiduje się dalszy wzrost produkcji pasz przemysłowych, ale nie tak duży jak w dwóch ostatnich latach. O popycie na pasze zdecyduje przede wszystkim koniunktura na rynku drobiu. Ze względu na krótki cykl produkcyjny przyszłoroczna sytuacja na tym rynku jest najmniej przewidywalna. Z powodu ograniczenia chowu świń można oczekiwać nieco wyższej dynamiki wzrostu produkcji drobiarskiej, co wpłynie na zwiększone zapotrzebowanie na pasze przemysłowe dla drobiu i wzrost ich produkcji. Możliwe ograniczenie produkcji żywca wieprzowego wpłynie natomiast na kilkuprocentowy spadek popytu na pasze dla świń. Zwiększyć się może zapotrzebowanie na pasze przemysłowe dla bydła. Wstępnie przewiduje się, że całkowita produkcja pasz przemysłowych może wynieść w przyszłym roku 7,1 mln ton i będzie o 2 proc. większa niż w 2007 r.

Prognoza cenowa

W minionym sezonie ceny zbóż paszowych na rynku krajowym były, w zależności od asortymentu, o 40–60 proc. wyższe niż rok wcześniej. Od początku bieżącego sezonu, mimo znacznego wzrostu podaży, ceny zbóż bardzo szybko rosną. Dominujący wpływ na ceny krajowe ma sytuacja na rynkach zagranicznych, szczególnie z powodu niskich zbiorów w Unii Europejskiej. Biorąc pod uwagę wysoki poziom cen na Węgrzech i Słowacji oraz ograniczone możliwości dostaw zbóż na obszar Unii Europejskiej z rejonu Morza Czarnego, można spodziewać się, że ceny zbóż w bieżącym sezonie ustabilizują się na wysokim poziomie.

Przewiduje się, że średnie ceny pszenicy w końcu roku mogą wynieść 840–880 zł, a ceny żyta – 660–710 zł za tonę. Drogie będą również inne zboża paszowe. W pierwszych miesiącach 2008 r. możliwy wydaje się dalszy, umiarkowany wzrost cen, a w końcu sezonu możliwy jest ich niewielki spadek.

Wyższe niż w minionym sezonie będą również ceny śruty sojowej na rynku krajowym. Obecna jej cena giełdowa jest o 40–50 proc. wyższa niż przed rokiem i wynosi 1200 zł za tonę. Cena śruty rzepakowej w sierpniu 2007 r. była o 45 proc. wyższa niż przed rokiem i przekraczała 500 zł za tonę. We wrześniu śruta podrożała do 550–600 zł. Ze względu na wysokie ceny śrut oleistych na giełdach światowych wysoki poziom ich cen na rynku krajowym może się utrzymać i w dalszej części sezonu.

W połowie 2007 r. ceny pasz przemysłowych były o 20 proc. wyższe niż przed rokiem. W sezonie 2007/2008 należy liczyć się z dalszym wzrostem cen pasz. Wyższe ceny zbóż paszowych i surowców wysokobiałkowych wywołają podwyżki cen mieszanek z tytułu kosztów zakupu surowców. W drugim półroczu 2007 r. wzrost cen może wynieść nawet 40–50 proc. Pasze przemysłowe mogą również drożeć w drugiej części sezonu, ale wzrost ten będzie zdecydowanie mniejszy niż w pierwszej połowie bieżącego sezonu.

Rosnące ceny śrut oleistych na rynku krajowym mogą również wpłynąć na wzrost cen koncentratów wysokobiałkowych, które do końca roku mogą podrożeć o 15–20 proc.

Bilans zbożowy  Tegoroczne zbiory zbóż wyniosły 27,4 mln ton i były o 25,4 proc. większe niż rok temu. W porównaniu z klęskowym rokiem 2006 największy był wzrost zbiorów owsa (o 44 proc.), pszenżyta (31 proc.), kukurydzy (30 proc.) i jęczmienia (29 proc.), a mniejszy – żyta (22 proc.) i pszenicy (19 proc.). Powierzchnia zasiewów zbóż wyniosła 8,45 mln ha, w tym zbóż podstawowych i mieszanek 8,08 mln ha. W porównaniu z 2006 r. powierzchnia uprawy zbóż ogółem zwiększyła się o około 1 proc., zatem wyższe zbiory są wynikiem wzrostu plonów o 25 proc., mimo że warunki klimatyczne nie były najkorzystniejsze.

Mimo tak dobrych zbiorów sytuacja na rynku zbóż będzie w tym sezonie równie napięta, jak w poprzednim. Wynika to w większym stopniu z uwarunkowań międzynarodowych niż krajowych. Obecny sezon rozpoczęto z zapasami zbóż ponaddziesięciokrotnie mniejszymi niż rok wcześniej. Dlatego krajowe zasoby zbóż zwiększyły się tylko o 7,5 proc. w porównaniu z poprzednim, klęskowym sezonem. Z powodu niskich zbiorów w Europie duże są możliwości eksportu zbóż do krajów UE, co dodatkowo zmniejszy podaż ziarna krajowego. Sytuację będzie łagodziło przewidywane zmniejszenie popytu krajowego.

Źródło: "Farmer" 20/2007