Zbyt dużo wody w przechowywanych paszach i ich otoczeniu stwarza doskonałe warunki do rozwoju mikroorganizmów odpowiedzialnych za rozkład zawartych w niej składników odżywczych. Trzeba więc przyjąć odpowiedni sposób postępowania zależnie od rodzaju magazynowanej paszy.

Pasze zielone

Najskuteczniejszym sposobem na zachowanie dobrej wartości pokarmowej pasz zielonych okazuje się ich suszenie lub kiszenie. Celem pierwszego zabiegu jest uzyskanie w sianie wilgotności nie większej niż 17–18 proc., co pozwala na bezpieczne przechowanie do chwili skarmienia. Oprócz dostatecznego pozbycia się wody z paszy zielonej trzeba pamiętać też o konieczności jej magazynowania w ciemnym pomieszczeniu, ograniczając przez to niekorzystny wpływ promieni słonecznych. To one są odpowiedzialne za ubytek cennych składników pokarmowych z paszy zielonej, jak np. karotenu. Zielonka może także być przechowywana w postaci suszu, wówczas wilgotność takiego materiału zbliżona jest do poziomu 10 proc. Susz może być magazynowany w formie sypkiej lub granulowanej.

Zakiszanie zielonek oparte jest na procesie fermentacji mlekowej przy udziale bakterii Lactobacillus. Fermentacja ta musi przebiegać w warunkach beztlenowych, bo tylko wówczas będzie możliwe osiągnięcie niskiego zakwaszenia, korzystnego dla procesu konserwacji. Złe warunki doprowadzą do zgnicia materiału zielonego.

Okopowe i przemysłowe

Powszechnie stosowanym sposobem przechowywania pasz okopowych jest tworzenie kopców na powierzchni ziemi. Pasze okopowe nadal oddychają, co oznacza, że wchłaniają tlen i wydalają dwutlenek węgla. W wyniku tych procesów powstaje spora ilość ciepła, które, gromadząc się w źle przechowywanym materiale, może doprowadzić do jego przegrzania. Kopce z ziemniakami nie powinny być większej szerokości niż 2 metry. Całość dobrze jest przykryć cienką warstwą ziemi z dodatkiem niewielkiej ilości słomy. Górną część takiego kopca, czyli tzw. grzbiet, zakrywa się najpierw tylko słomą, co ma pomóc w odparowaniu wilgoci. Kiedy nadejdą dni, w których temperatura zacznie spadać poniżej zera, cały kopiec przykrywa się warstwą izolacyjną i ostatecznie przysypuje ziemią. Szacuje się, że straty w tak przygotowanych kopcach nie powinny przekroczyć 2–3 proc. Dodatkowo trzeba kontrolować temperaturę wewnątrz kopca, która nie powinna być niższa niż 4 st.C i wyższa niż 11st.C, ponieważ powyżej niej ziemniaki kiełkują i w efekcie tego bulwy zaczynają gnić.

Śruty i makuchy

Śruty poekstrakcyjne i makuchy należy przechowywać w pomieszczeniach, w których panuje odpowiednio niska wilgotność i temperatura oraz ograniczony dopływ światła. Takim przykładem są zbiorniki wykonane z metalu, betonu lub tworzywa sztucznego, w których możliwa jest wentylacja przechowywanego materiału. Zaleca się, aby każdy rodzaj materiału paszowego był przechowywany w oddzielnym pomieszczeniu lub silosie. Śruty poekstrakcyjne i makuchy można także magazynować w workach papierowych lub jutowych, podobnie jak zakupione mieszanki pełnoporcjowe lub uzupełniające. Worki najlepiej układać na specjalnie przygotowanym podłożu, które będzie chronić daną paszę przed zawilgoceniem, i robić to tak, aby zbytnio się nie przygniatały. Dobry efekt daje układanie ich w pozycji pionowej na drewnianych paletach. Nie można też pozostawiać otwartych worków, gdyż pasze te szybko chłoną wilgoć, co może doprowadzić do ich zbrylania się.

Tuż po zbiorze ziarno zbóż nie nadaje się do skarmiania. Trzeba przez pierwsze 6–8 tygodni poddać je procesowi tzw. dojrzewania w magazynie. W tym czasie następuje intensywne zawilgocenie się ziarna i niewielkie jego zagrzanie. Przyczyną takiego zjawiska jest to, że w procesie oddychania skrobia jest hydrolizowana do glukozy, a następnie ma miejsce przemiana, która prowadzi do powstania dwutlenku węgla i wody oraz wydzielenia się ciepła. Intensywność przemian w okresie dojrzewania ziarna jest w dużym stopniu zależna od jego wilgotności w momencie zbioru. Zbyt wilgotne ziarno ulega bowiem bardzo mocnemu przegrzaniu, co sprzyja na przykład intensywnemu rozwojowi pleśni, która szybko doprowadza do zepsucia się przechowywanego ziarna. Dlatego zanim trafi ono do magazynu trzeba uzyskać wilgotność w granicach 12–14 proc.

Składowane zboża mogą stracić na swojej jakości nie tylko w wyniku złych warunków przechowywania. Duże straty mogą spowodować szkodniki magazynowe, np. owady (mklik mączny, wołek zbożowy, mól ziarniak i in.), gryzonie i trudne do wykrycia roztocze. Powodują one straty nie tylko poprzez uszkadzanie ziaren, ale też pozostawianie różnego rodzaju odchodów, zawierających związki toksyczne dla zwierząt. Obok wymienionych czynników utrudniających magazynowanie trzeba wymienić czystość botaniczną zebranego ziarna, która nie powinna być mniejsza niż 95 proc. Udział nasion chwastów nie może natomiast przekroczyć 1 proc. w tym m.in. sporyszu 0,1, życicy 0,1 i przytulii 0,5 proc.

Dobra praktyka

Pomieszczenia, w których pasza jest sporządzana lub przechowywana, powinny spełniać następujące warunki.

1. Pomieszczenia, wyposażenie, pojemniki, skrzynie i pojazdy przeznaczone do przetwarzania i przechowywania pasz muszą być utrzymywane w czystości i dodatkowo objęte programem zwalczania szkodników.

2. Rozkład, rozplanowanie, konstrukcja i rozmiar pomieszczeń oraz wyposażenie powinno:
a) pozwalać na ich odpowiednie oczyszczenie i dezynfekcję,
b) ograniczyć do minimum ryzyko popełnienia błędu i eliminować możliwość zanieczyszczenia, zanieczyszczenia krzyżowego lub jakiegokolwiek niekorzystnego wpływu na bezpieczeństwo i jakość sporządzonej i przechowywanej paszy. Maszyny mające kontakt z paszą powinny być osuszane po każdym czyszczeniu na mokro.

3. Pomieszczenia i urządzenia wykorzystywane do sporządzania mieszanek i procesów wytwórczych poddaje się regularnie odpowiednim kontrolom, zgodnie z zaleceniami podanymi przez ich producenta.

4. Pomieszczenia muszą być odpowiednio oświetlone – naturalnie bądź sztucznie.

5. Instalacje odprowadzające wodę muszą zostać zaprojektowane i wykonane w sposób uniemożliwiający zanieczyszczenie ich środkami żywienia zwierząt.

6. Woda wykorzystywana w procesie wytwarzania pasz powinna charakteryzować się odpowiednią jakością; a kanały instalacji wodnej powinny być stabilnie umocowane.

7. Ścieki, odpady i deszczówka powinny być odprowadzane w sposób nie wywierający niekorzystnego wpływu na wyposażenie ani na bezpieczeństwo oraz jakość pasz. Nad procesami psucia się pasz oraz pylenia należy sprawować kontrolę, aby zapobiec pojawieniu się szkodników.

8. Okna, drzwi i inne otwory muszą, gdzie jest to konieczne, mieć zabezpieczenia uniemożliwiające dostęp szkodników do pomieszczeń.

9. Jeśli jest to konieczne, stropy i instalacje napowietrzne muszą być tak zaprojektowane, skonstruowane i wykończone, aby zapobiec gromadzeniu się tam zanieczyszczeń, a także ograniczyć w tych miejscach skraplanie wody.

Wielkość strat

W czasie magazynowania (z zachowaniem dobrych warunków środowiska) najwięcej ubywa składników z rzepaku i z innych roślin oleistych –  do 13 proc. W wypadku nasion roślin straty dochodzą do 6 proc., owsa i jęczmienia – około 3,5 proc., pszenicy i żyta – 3 proc.

Źródło: "Farmer" 03/2008