PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Włókno w paszy

Nawet bogata w składniki pokarmowe pasza nie zostanie dobrze wykorzystana, jeżeli zabraknie w niej włókna. To właśnie w nim znajduje się wiele substancji, od których zależy przebieg trawienia. Badania nad rolą włókna surowego w żywieniu zwierząt gospodarskich prowadzono już na początku zeszłego stulecia.



Wówczas to próbowano ustalić, jaki powinien być jego poziom w dawce, który odpowiadałby potrzebom pokarmowym określonego gatunku zwierząt i ich grupom technologicznym. Starano się też określić, jaki wpływ mają różne źródła włókna na strawność dawek pokarmowych i jaka powstaje wtedy współzależność między różnymi składnikami paszy.

Można ogólnie powiedzieć, że poziom włókna surowego w mieszankach dla świń nie powinien być mniejszy niż 2,5–3 proc. i przekraczać 7–8 proc. Włókno potrzebne jest przede wszystko po to, aby pobudzać motorykę przewodu pokarmowego, ale w takim stopniu, by nie ograniczać wchłaniania składników odżywczych, wywołanego zbyt szybkim przejściem treści.

Wiele pojęć

Pod pojęciem włókna surowego można rozumieć składniki ściany komórkowej roślin, które nie są trawione przez enzymy wydzielane przez zwierzęta. Definicja ta nie jest jednak do końca trafna, gdyż istnieje bardzo wiele składników pochodzenia roślinnego, które zachowują się podobnie, a nie są częściami ścian komórkowych. Właśnie dlatego, z uwagi na różnorodność tych substancji, które mogą zostać zaliczone do włókna, zaproponowano inną definicję, aby za włókno surowe uznawać tzw. polisacharydy nieskrobiowe i ligninę. Można także wymienić konkretne składniki, które zalicza się do włókna surowego. Są to: celuloza, hemiceluloza, pektyny, gumy i lignina. Natomiast kutyny, woski, niestrawne białka i tłuszcze, krzemionki, śladowe aminy i poliaminy, liganty, monomery fenoli nie powinny być zaliczane do składników włókna surowego.

Można także spotkać podział włókna surowego na cztery grupy związków: celuloza, hemiceluloza, pektyny i lignina. Są one uznawane za podstawowe składniki włókna i należy je zawsze uwzględniać w doświadczeniach żywieniowych. Oprócz tych wymienionych czterech składników paszy dodatkowy wpływ na zdrowie zwierząt mają monomery i liganty, które także należy zaliczyć do grupy związków tworzących włókno surowe.

Próbując jeszcze bardziej usystematyzować składniki znajdujące się we włóknie, zaproponowano podział tych substancji na strukturalne i niestrukturalne. Do pierwszej grupy zaliczono niecelulolityczne polisacharydy, celulozę i ligninę, do drugiej natomiast pektyny, gumy, mannany, galaktozy siarkowe jako polisacharydy z alg, etery i estry jako zmodyfikowaną celulozę. Włókno strukturalne nazywane jest też włóknem długim i występuje w paszach z traw lub zawierających słomę. Przyjmuje się, że długość cząstek takiego włókna wynosi około 2 cm.

W wypadku zwierząt monogastrycznych obecnie stosuje się pojęcie włókna pokarmowego, które obejmuje polisacharydy nieskrobiowe (NSP) i ligninę. Włókno pokarmowe to dużo szersze określenie niż włókno surowe. Obejmuje ono nie tylko takie składniki, jak celuloza i ligniny, ale także polisacharydy niecelulolityczne (NCP), do których należą przede wszystkim hemiceluloza i pektyny.

Celuloza w włóknie surowym stanowi 50–80 proc. jego udziału, hemiceluloza – około 20 proc. i lignina – od 10–50 proc. Skład ten uzależniony jest głównie od rodzaju paszy.

Wykorzystanie włókna

Rodzaj włókna i jego koncentracja w bardzo różny sposób wpływają na wykorzystanie przez świnie skarmianych dawek pokarmowych. Choć u zwierząt monogastrycznych wydzielane enzymy nie działają na włókno, to jednak zachodzi proces jego rozkładu dzięki enzymom bakterii, które bytują w jelitach.

Decydujący wpływ na wykorzystanie włókna mają jego własności fizyczne i chemiczne, co wynika przede wszystkim z przynależności botanicznej danej rośliny, z której pochodzi włókno, a także poziom wchłaniania innych składników pokarmowych zawartych w mieszance paszowej. Wykorzystanie włókna surowego przez zwierzęta monogastryczne zależy też od pokarmowego przyzwyczajenia się zwierzęcia do danego źródła włókna. Znaczenie mają również wiek, masa ciała, rasa zwierzęcia i indywidualna zmienność osobnicza. Uwzględniając wymienione czynniki odgrywające zasadniczą rolę w rozkładzie włókna surowego u zwierząt monogastrycznych, można powiedzieć, że jego wykorzystanie waha się w granicach 0–97 proc, ale najczęściej wynosi ono 35–40 proc.

Fizyczna obróbka komponentów paszowych (np. suszenie, śrutowanie, obróbka hydrotermiczna), działanie różnymi związkami chemicznymi, włączając kiszenie pasz, dodawanie kwasów, zasad lub związków organicznych, wpływa na własności fizyczne i chemiczne włókna. Zmieniają się wówczas struktury substancji budujących włókno surowe, a w konsekwencji jego wykorzystanie przez świnie jest dużo większe.

Taki sposób obróbki paszy wpływa także na jej ogólną strawność. Jako przykład można wymienić granulację, ekspandowanie, śrutowanie i ekstruzję. W wyniku tych procesów uzyskuje się poprawę strawności paszy, a tym samym zwiększa się wykorzystanie składników pokarmowych przez zwierzęta, co ma duże znaczenie przede wszystkim podczas wzrostu.

Znaczenie cech fizycznych paszy w procesie trawienia potwierdzają badania naukowe. W jednym z nich próbowano określić strawność suchej masy, energii, celulozy, NDF i ADF (patrz ramka). Stwierdzono wówczas, że lochy żywione mączką z lucerny o wielkości cząstek 6,25 mm lepiej trawiły pasze niż te karmione mączką o cząstkach dwukrotnie większych. Inne badania pokazały, że rozmiary cząstek włókna w owsie, jęczmieniu i sorgo są mniejsze niż w innych zbożach, dlatego włókno surowe pochodzące z tych roślin jest lepiej wykorzystywane przez świnie.

Wykorzystanie paszy

Obok właściwości fizycznych decydującą rolę w dostępności włókna surowego odgrywa jego udział w mieszance. Można powiedzieć, że zawartość włókna w diecie świń jest odwrotnie proporcjonalna do koncentracji energii strawnej w podawanej paszy. Można też postawić jeszcze jedno stwierdzenie, że im wyższy udział polisacharydów nieskrobiowych i ligniny w mieszance, tym strawność danej paszy się zmniejsza. Niektóre źródła podają, że jeżeli w dawce dla świń rosnących, która zawiera 4 proc. włókna surowego, jego zawartość zwiększy się o 1 proc., może to spowodować obniżenie strawności energii brutto o mniej więcej 3,5 proc.

Okazuje się, że wysoka zawartość włókna w paszy (czyli na poziomie 10–15 proc.), przeznaczonej dla tuczników, powoduje, oprócz spadku strawności, mniejsze pobranie takiej mieszanki. Wynika to z tego, że nadmiernie pobierana masa włókna negatywnie wpływa na smakowitość danej paszy.

Wyniki niektórych badań wskazują, że zawartość włókna w dawce nie wpływa istotnie na strawność białka. Okazuje się, że od poziomu włókna w paszy nie zależy poziom białka w dawce. Inne prace natomiast odnotowują, że wzrost włókna w diecie obniża strawność białka. Ta ostatnia opinia wydaje się być trafna, gdyż zwiększający się poziom włókna w mieszance powoduje spadek jej ogólnej strawności, czyli tym samym strawności białka.

Nie bez znaczenia dla wykorzystania włókna z paszy jest jego źródło, co wpływa także na przebieg fermentacji w jelicie grubym. W wielu doświadczeniach żywieniowych określających strawność włókna surowego wykorzystuje się najczęściej celulozę jako tzw. wzorzec. W badaniach przeprowadzonych na rosnących świniach, które otrzymywały pasze o wzrastającym poziomie czystej celulozy, nie zaobserwowano spadku jej strawności. Okazało się, że nastąpiło zjawisko adaptacji zwierząt do trawienia pasz o wysokiej koncentracji włókna surowego składającego się głównie z czystej celulozy. Są jednak badania, które nie potwierdzają takiego wpływu celulozy na jej trawienie u świń – dodawano czystą celulozę do paszy przez tydzień i przez 15 tygodni i nie zanotowano żadnych zmian w jej trawieniu.

Próbowano też porównać przebieg procesów trawienia białka i wykorzystania energii w zależności od zastosowanych różnych źródeł włókna. Strawność białka była najwyższa w wypadku paszy zawierającej grube i drobne otręby. Okazało się też, że źródło włókna nie wpłynęło na strawność energii, ale na strawność suchej masy, która była najwyższa przy zastosowaniu celulozy do paszy.

Próbowano także zbadać wykorzystanie włókna z mączki z lucerny przez wieprzki o masie ciała 20–90 kg z uwzględnieniem tempa powstawania LKT – lotnych kwasów tłuszczowych w jelicie grubym, co jest jednym z efektów fermentacji włókna. Jak pokazały wyniki, mimo zastosowania dawki z 60 proc. udziałem suszu z lucerny największą ilość powstałych LKT obserwowano przy dodatku do paszy 20 proc. tego składnika. Suma energii pochodzącej z kwasów octowego, propionowego i masłowego, która powstała i została wchłonięta, stanowiła 5–7 proc. energii bytowej przy dawce bez udziału suszu z lucerny. Kiedy susz ten stanowił w mieszance 20, 40 i 60 proc., wchłonięta energia pochodząca z tych kwasów tłuszczowych stanowiła 11–14 proc., energii bytowej. To dowód, że młode zwierzęta wykazujące intensywny wzrost nie wykorzystują włókna paszy jako pewnego rodzaju źródła energii. Dlatego nie można przesadzać z ilością włókna w mieszance dla młodych zwierząt. Wystarczy więc stosować ten składnik na poziomie mniej więcej 4 proc. aby nie doprowadzić do obniżania strawności ogólnej danej paszy.

Ważnym czynnikiem wpływającym na wykorzystanie włókna, a tym samym na pozostałe składniki mieszanki, jest czas zalegania paszy w układzie pokarmowym. Wysoki poziom włókna w dawce przyspiesza bowiem przejście pobranej paszy przez przewód pokarmowy. Jego czas zależy przede wszystkim od poziomu i źródła włókna. Zaobserwowano, że łuski soi i otręby pszenne nie wpływały na czas zalegania paszy w układzie pokarmowym, gdy ich poziom w dawce wynosił 7–15 proc., ale kiedy zawartość wrosła do 22 proc. i 33 proc., przyspieszyło to przejście paszy o mniej więcej 15 proc. Natomiast zmielona celuloza (pochodząca z miazgi drewna) łatwo zalega w jelicie grubym, co wydłuża czas przejścia paszy przez przewód pokarmowy. Można powiedzieć, że szybszy przepływ paszy następuje wtedy, gdy koncentracja włókna surowego w mieszance wzrasta powyżej 6 proc., czego ujemnym skutkiem będzie dodatkowo jej słabsze wykorzystanie.

Na uwagę zasługuje też fakt, że nierozdrobnione fizycznie włókno jest dłużej zatrzymywane w jelicie grubym niż rozdrobnione, mimo tego samego pochodzenia. Zależność ta ma praktyczne zastosowanie w żywieniu loch ciężarnych.

Włókno NDF i ADF

W praktyce można spotkać definicję włókna surowego, która wynika ze specyfiki metody analizy chemicznej wg Van Soesta. Chodzi tu o NDF (neutralne włókno detergentowe) i ADF (kwaśne włókno detergentowe). Z uwagi na zróżnicowany skład włókna roślin metodę analityczną oparto na różnej rozpuszczalności struktur włókna w konkretnych substancjach chemicznych.

Neutralne włókno detergentowe (NDF) to właściwie cała ściana komórkowa, która składa się głównie z celulozy, hemicelulozy i ligniny. Kwaśne włókno detergentowe (ADF) to przede wszystkim celuloza i ligniny. Różnice między koncentracją NDF i ADF stanowi hemiceluloza. Wysoki poziom NDF w mieszance negatywnie wpływa na jej pobranie, zaś zbyt wiele frakcji ADF obniża ogólną strawność paszy.

Do niedawna używano powszechnie tzw. metody weendeńskiej do badania poziomu włókna surowego w materiale paszowym. Polegała ona na określeniu poziomu włókna surowego w paszy poprzez rozkładanie składników włókna w kwaśnym środowisku, a następnie w alkalicznym. Dawało to w rezultacie izolację kwaśnych i zasadowych osadów, które odzwierciedlają tylko zawartość celulozy i ligniny.

Źródło: Farmer 15/2008



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (1)

  • pastereczka 2011-02-12 23:25:41
    genialny artykuł

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.236.51.151
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

KONTAKT24

Widziałeś, słyszałeś coś ważnego? Byłeś świadkiem niecodziennego wydarzenia? Napisz do nas! Opublikujemy, zainterweniujemy, pokażemy całemu światu. Jesteśmy dla Was 24 h na dobę, 7 dni w tygodniu.

DODAJ PLIKI

Kliknij lub przeciągnij pliki z dysku i upuść. Max. rozmiar pliku 4 MB.

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do odwołania zgody oraz prawo sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl. Wycofanie zgody nie wpływa na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego przed jej wycofaniem.

W dowolnym czasie możesz określić warunki przechowywania i dostępu do plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej.

Jeśli zgadzasz się na wykorzystanie technologii plików cookies wystarczy kliknąć poniższy przycisk „Przejdź do serwisu”.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.