PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Mastitis – początek w zasuszeniu

Mastitis – początek w zasuszeniu

Autor: Maciej Rzeszot

Dodano: 01-06-2012 13:33

Tagi:

Mastitis jest najdroższą i najczęściej występującą chorobą w stadach krów mlecznych. Szacuje się, że kliniczną postacią mastitis objętych jest rocznie 20 do 50 proc. krów w stadzie.



Zapalenie gruczołu mlekowego wywołuje ponad 150 gatunków drobnoustrojów w tym: bakterie, mykoplazmy, grzyby, glony a także wirusy.
Czynnikami sprzyjającymi  do wystąpienia mastitis są czynniki genetyczne, niska odporność miejscowa wymienia, niska liczba komórek somatycznych, uszkodzenia kanału strzykowego, błędy doju, wysoka wydajność mleczna, niehigieniczne warunki środowiskowe, przechładzanie wymienia, niedobór antyoksydantów i niektórych pierwiastków śladowych, skarmianie pasz zawierających wysoki poziom mykotoksyn lub fitoestrogenów, stres termiczny a także nagłe zmiany pogody.

W niniejszym artykule skupimy się nad występowaniem zapalenia gruczołu mlekowego, którego obraz kliniczny jest widoczny zaraz po wycieleniu. Temat ten dotyka również problemu mastitis u krów w pierwszych dniach po wycieleniu do nawet  100 dnia laktacji.
 Długo oczekiwane wycielenie i wiązane z nim prognozy wydajności mlecznej często zostają ostro zweryfikowane, gdy na samym początku laktacji pojawia się zapalenie wymienia. Rodzi to dodatkowe koszty związane z leczeniem krowy, stratę mleka, a także  obniża wydajność mleczną w całej laktacji.

Na łamach tego numeru postaramy się krótko przedstawić i omówić przyczyny jego występowania, głównie od strony zmian, które zachodzą w organizmie krowy w okresie okołoporodowym.

Często hodowcy zastanawiają się dlaczego pomimo stosowania zasuszenia w obecności antybiotyków DC u krów świeżo wycielonych pojawia się zapalenie wymienia. Antybiotyki DC działają dość skutecznie w stosunku do Streptococcus agalactiae i Staphylococcus aureus jednak słabo chronią przed zapaleniami spowodowanymi patogenami środowiskowymi, które mogą bytować w ściółce, oborniku, glebie i wodzie. Ponadto ich terapeutyczne działanie obniża się po  ok. 4-5 tygodniach, a zasuszenie trwa najczęściej 7-8 tygodni. Nie jest to jedyną przyczyną występowania mastitis po wycieleniu na tle drobnoustrojów środowiskowych.

Organizm krowy wypracował kilka sposobów obrony gruczołu mlekowego przed wystąpieniem infekcji w okresie zasuszenia.   Jednak w tej linii obronnej znajduje się kilka słabych punktów, które mogą nie wytrzymać naporu drobnoustrojów. Szczególnie ma to istotne znaczenie w przypadku wystąpienia dodatkowych czynników, które osłabiają organizm krowy.

W pierwszym tygodniu zasuszenia wewnątrz kanału strzykowego pojawia się białko keratynopodobne, które zamyka drogę dla drobnoustrojów i chroni wymię przed rozwojem mastitis. Dodatkowo w czasie zasuszenia w wymieniu u krów wzrasta liczba neutrofilów i makrofagów w jego wydzielinie Biorąc przed rozwojem infekcji. Powstająca w okresie zasuszenia wydzielina gruczołu mlekowego zawiera liczne substancje biologicznie czynne np. Laktoferynę, która m.in. wiąże żelazo wykorzystywane przez bakterie utrudniając ich namnażanie.

Mimo to wysoki odsetek infekcji gruczołu mlekowego pojawia się właśnie w pierwszym tygodniu zasuszenia ponieważ mleko jeszcze napływa w znaczących ilościach do wymienia a kanał strzykowy i formujący się korek keratynopodobny na całkowite zamkniecie kanału strzykowego potrzebuje kilku dni. Gdy w tym czasie drobnoustroje wnikną do kanału strzykowego są zwalczane przez komórki obronne organizmu lub też utrzymywane pod kontrolą przez cały okres zasuszenia. Infekcje w tym czasie maja charakter subkliniczny. Jednak w okresie okołoporodowym w wyniku immunosupresji subkliniczne mastitis z okresu zasuszenia może przejść w kliniczne mastitis. Mobilizacja rezerw tłuszczowych organizmu, a także zmniejszone pobranie paszy już przed porodem powodują powstanie negatywnego bilansu energii (NEB). Występujący stres metaboliczny działa depresyjnie na układ immunologiczny krowy, w tym na lokalną i ogólną odporność przeciwzapalną skierowaną przeciw drobnoustrojom. Uważa się, że najważniejszym czynnikiem, który powstrzymuje rozwój bakterii wewnątrz wymienia jest szybkość z jaką leukocyty przedostają się do miejsca infekcji. Po porodzie migracja  leukocytów i neutrofilów jest zbyt wolna w wyniku stresu okołoporodowego średnio o 20-30%, a w indywidualnych przypadkach ich funkcje mogą ulegać osłabieniu nawet o 70-80%.  Jest to najczęstszy powód występowania infekcji zakaźnych w okresie okołoporodowym.

Ponadto w wyniku ogromnego zapotrzebowania krowy na antyoksydanty (gł. witaminę E, betakaroten) pojawia się stres antyoksydacyjny. Na skutek tego kliniczne przypadki mastitis mogą pojawić się już podczas porodu, bądź też kilka-kilkanaście dni po wycieleniu.
Wymienione czynniki osłabiają organizm krowy predysponując do wystąpienia choroby, jednak pierwotnym podłożem jest infekcja gruczołu mlekowego krowy już w pierwszych dniach zasuszenia.

Największy problemem i  ryzyko wystąpienia infekcji wymienia rozpoczyna się na ok. 7 dni przed porodem, kiedy to powstały w pierwszym tygodniu zasuszenia czop keratynowy ulega rozpuszczeniu pozostawiając otwartą drogę do kanału strzykowego dla drobnoustrojów. Właśnie  w tym czasie dochodzi również do najgłębszego obniżenia odporności organizmu zarówno ogólnej jak i miejscowej gruczołu mlekowego. Wydzielina gruczołu mlekowego zostaje zastąpiona siarą, w której znajduje się znacznie niższe stężenie laktoferyny. Powoduje to, że żelazo wykorzystywane   przez bakterie jest łatwo dostępne. Przed porodem następuje znaczna mobilizacja rezerw wapnia związana z rozpoczęciem zbliżającej się laktacji. Większość krów wysokowydajnych już przed porodem cierpi na subkliniczną hipokalcemię. Hipokalcemia powoduje obniżenie kurczliwości mięśni gładkich w tym również mięśni zwieracza strzyków. Sprawia to, że już przed porodem drobnoustroje mają otwartą drogę do kanału strzykowego wymienia.

Opisane powyżej procesy w większości wynikają z fizjologii zwierzęcia należy zatem zastanowić się nad dodatkowymi możliwościami zabezpieczenia zdrowia wymienia, a także całego organizmu krowy aby ograniczyć do minimum ryzyko występowania mastitis po wycieleniu. Zaczynając od momentu zasuszenia pamiętajmy, że okres ten jest bardzo ważny bo poprzedza kolejną laktację i ma ogromny wpływ na dalszą zdrowotność i wydajność mleczną krowy. Okres zasuszenia nie powinien być krótszy niż 45 dni i dłuższy niż 60dni ma to związek z ryzykiem występowania chorób metabolicznych, których podłożem będzie NEB sprzyjający występowaniu mastitis.  Pamiętajmy o zdrowym wymieniu, nogach i właściwej kondycji krów (3.25-3.75 w skali BCS). W żywieniu krów zasuszonych stosujmy dwa okresy żywienia ze szczególnym uwzględnieniem ostatnich 3 tyg. przed wycieleniem. W całym okresie zasuszenia  dbajmy o właściwe żywienie mineralno-witaminowe. Ma to szczególne znaczenie w profilaktyce hipokalcemii. Odpowiednie żywienie witaminowe pozwoli ograniczyć stres oksydacyjny przed porodem i wzmocni reakcję obronną przed wystąpieniem mastitis. Największą rolę odgrywa tu witamina E. Często oprócz stosowanego premiksu zalecane są dodatkowe iniekcje antyoksydantów. W stadach, w których występuje problem z mastitis po wycieleniu podaje się w iniekcji Wit E + Se. Podawana na 3 tygodnie przed porodem istotnie zmniejsza odsetek występowania zapalenia gruczołu mlekowego. Dobre rezultaty przynoszą dodatkowe iniekcje witamin AD3E.

Zasuszenie krów powinno odbywać się pod osłona antybiotyków DC, ze szczególna starannością zachowania higieny podawania dowymieniowego leków.

Jednym  z istotniejszych czynników zapobiegania wystąpienia zapalenia gruczołu mlekowego są właściwe warunki utrzymania.
Krowy zasuszone i przebywające w porodówce przed wycieleniem powinny być utrzymywane na suchym podłożu. Mokre i wilgotne podłoże stwarza doskonałe warunki rozwoju dla bakterii środowiskowych, szczególnie dla Pseudomonas aeruginosa, bakterii powodującej trudne do wyleczenia przypadki mastitis.

Dbałość o dobrą jakość ściółki a także jej regularna zmiana czy też dościelanie tak aby krowy odpoczywały na suchym, czystym podłożu istotnie przekłada się na zmniejszenie częstotliwości mastitis. Należy pamiętać, że każdy kontakt wymienia czy strzyków z  brudną ściółką, stwarza  ryzyko wystąpienia mastitis, często na tle E. coli czy Klebsiella spp. Przy czym większy odsetek infekcji na tle Klebsiella spp. i E. coli dotyczy krów utrzymywanych na trocinach i wiórach stolarskich jako ściółce. Natomiast wyższy odsetek zachorowań na tle Streptococcus uberis ma związek z zastosowaniem słomy jako ściółki. Zaleca się aby po każdej większej wymianie ściółki przeprowadzić dezynfekcję podłoża zanim zostanie rozścielona świeża warstwa ściółki.  Bardzo dobrym sposobem dodatkowego zabezpieczenia kanałów strzykowych w okresie zasuszenia i przed porodem jest dipping dla krów zasuszonych. Stosowany  dwukrotnie: pierwszy raz po ostatnim doju i zasuszeniu a następnie na ok. 14 dni przed zasuszeniem przynosi bardzo dobre rezultaty. Tworzy dodatkową warstwę zewnętrzną chroniąc kanały strzykowe przed infekcją drobnoustrojów drogą galaktogenną. Ma to szczególnie uzasadnienie, gdyż większość zakażeń gruczołu mlekowego ma miejsce na 7-10 dni przed wycieleniem. Czyli w momencie gdy naturalne mechanizmy obronne gruczołu mlekowego krowy są najbardziej osłabione.



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 34.234.223.162
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.