Dążeniem producentów jest uzyskanie dużych, wyrównanych miotów prosiąt, które będą się odznaczały dobrą witalnością i wysoką przeżywalnością. Jednym z kluczowych czynników w osiągnięciu tego celu jest masa prosiąt przy urodzeniu, która wpływa nie tylko na masę prosiąt przy odsadzeniu, ale również na wysokość strat prosiąt w trakcie odchowu. Straty spowodowane padnięciami są najwyższe w grupie prosiąt o niskiej masie ciała przy urodzeniu, a także w miotach charakteryzujących się dużą zmiennością masy ciała.

LICZNY MIOT - NISKA MASA

W wielu krajach w wyniku prowadzonych prac selekcyjnych dokonano zwiększenia wielkości miotu przy urodzeniu, jednakże obserwuje się przy tym zmniejszenie masy ciała nowonarodzonych prosiąt. Jednocześnie odsetek prosiąt martwo urodzonych w miotach o dużej liczebności jest wyższy. Rysunek 2 przedstawia związek pomiędzy odsetkiem martwo urodzonych prosiąt a masą ciała przy urodzeniu. Wśród potomstwa o masie ciała poniżej 1 kg odsetek martwo urodzonych prosiąt jest najwyższy i sięga 16,5-41,3 proc. Najniższy procent martwo urodzonych prosiąt jest notowany dla prosiąt, których masa przy urodzeniu zawiera się w przedziale 1,3-2,0 kg. Dla prosiąt o masie ciała wyższej niż 2 kg odsetek martwo urodzonych wzrasta do poziomu 11,7-18,6 proc.

Jednym z czynników powodujących u świń znaczne straty ekonomiczne jest zjawisko wewnątrzmacicznego ograniczenia wzrastania płodu, które ma negatywny wpływ na potencjał i efektywność przyrostów masy ciała. Dla płodów istotne znaczenie ma także miejsce implantacji zarodków w macicy. Stopień przeżywalności zarodków uzależniony jest od dopływu tlenu oraz składników pokarmowych i dlatego nieprawidłowe unaczynienie oraz osłabione krążenia mają kluczowe znaczenie dla stanu i rozwoju zarodków. Również szybkość zachodzących procesów metabolicznych w organizmie oraz zaburzenia w równowadze wolnych rodników mają negatywny związek z poszczególnymi etapami reprodukcji, a więc owulacją, zapłodnieniem i wczesnym rozwojem zarodkowym.

Ubocznym efektem selekcji prowadzonej w kierunku zwiększenia wielkości miotu jest wyższa zmienność masy ciała prosiąt w obrębie miotu (tab. 1), większa liczba prosiąt martwo urodzonych oraz wyższy odsetek prosiąt o niskiej masie ciała. Jeśli lochy rodzą mioty o wysokiej liczebności, to dla producentów jest to dobry prognostyk, że ilość prosiąt odchowanych w roku w stadzie będzie duża. Jednakże liczebne mioty mają wartość jedynie wtedy, gdy prosięta są żywe, witalne i charakteryzują się masą ciała powyżej 1 kg. Prosięta o niskiej masie ciała mają znacznie mniejsze możliwości pobierania pokarmu, w tym przede wszystkim wymaganej niezbędnej ilości siary (150- 200 ml), co jest powodem ich wysokiej śmiertelności. Straty wśród prosiąt, które w pierwszych 24 godzinach życia pobrały mniej niż 100 ml siary, sięgają ponad 60 proc. (rys. 2).

NISKA MASA TO GORSZY START

Niska masa urodzeniowa prosiąt jest także powodem większej zmienności masy ciała w poszczególnych etapach wzrostu. W badaniach przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych porównywano przebieg wzrostu prosiąt w grupie zwierząt o wysokiej masie ciała przy urodzeniu (średnio 1,62 kg) z grupą zwierząt o niskiej masie ciała przy urodzeniu (średnio 1,30 kg). Prosięta o niskiej masie ciała przy urodzeniu charakteryzowały się istotnie mniejszymi (o około 38 proc.) przyrostami dziennymi do odsadzenia oraz niższą (o około 35 proc.) masą ciała przy odsadzeniu (tab. 2).

We Francji porównano wyniki użytkowości tucznej i rzeźnej prosiąt o niskiej oraz wysokiej masie ciała (tab. 2). Stwierdzono, że zwierzęta o masie ciała 1,05 kg przy urodzeniu uzyskały podobną masę końcową (około 111 kg), ale aż o 12 dni później aniżeli zwierzęta, których masa przy urodzeniu wynosiła 1,89 kg. W tym przypadku różnica w średnich dziennych przyrostach masy ciała liczonych od urodzenia wynosiła 40 g, co stanowiło około 6 proc. na korzyść osobników o wysokiej masie ciała. Niższe tempo wzrostu oraz późniejszy wiek w dniu uboju spowodowały pogorszenie efektywności tuczu, gdyż zużycie paszy na 1 kg przyrostu, liczone od urodzenia aż do uboju, było o ponad 8 proc. wyższe w grupie zwierząt o niskiej masie ciała przy urodzeniu. Konsekwencją pogorszenia przyrostów oraz wyższego wieku w dniu uboju były również mniej korzystne parametry rzeźne. Wykazano większe otłuszczenie tuczników, których masa przy urodzeniu była niska. Zwierzęta takie charakteryzowały się o ponad 3 mm grubszą słoniną, a ich mięsność była o prawie 2 proc. niższa. W innych badaniach wykazano, że powodem tych niekorzystnych tendencji jest fakt, iż prosięta o niskiej masie ciała przy urodzeniu posiadają mniejszą liczbą włókien mięśniowych i dlatego charakteryzują się słabszym tempem wzrostu w okresie tuczu, a jednocześnie ich tusze są bardziej otłuszczone.

ZNACZNY WPŁYW NA ROZRÓD

W Brazylii przeprowadzono badania nad wpływem masy ciała przy urodzeniu na dane morfometryczne opisujące przydatność do rozrodu loszek różniących się istotnie masą ciała przy urodzeniu (tab. 2). Wykazano, że loszki, których masa przy urodzeniu wynosiła od 0,8 do 1,2 kg, charakteryzowały się istotnie mniejszą długością pochwy oraz niższą masą jajników w porównaniu do loszek, których masa przy urodzeniu wynosiła od 1,8 do 2,2 kg.

Na masę prosiąt przy urodzeniu wpływa szereg czynników, wśród których należy wymienić rasę i wiek lochy, stopień pokrycia zapotrzebowania na składniki pokarmowe, występowanie błędów żywieniowych (np. obecność mikotoksyn w paszy) oraz kondycję i stan zdrowotny lochy. Przedstawione wyżej zagadnienia pokazują, że nowoczesna produkcja wymaga odpowiedniej wiedzy i fachowości, aby efektywnie odchowywać ponad 26 prosiąt od lochy w roku. W kolejnym artykule zostaną omówione metody zwiększania masy urodzeniowej prosiąt oraz poprawy wyrównania miotu.