Wzrost zainteresowania uprawą krajowych roślin strączkowych warunkują różne czynniki. Duży wpływ na podjęcie decyzji miały i mają dopłaty do ich uprawy oraz obowiązek stosowania "zazielenienia" w gospodarstwach o powierzchni powyżej 15 ha. Chęć uprawy wynika też z korzyści agrotechnicznych oraz wzrostowych roślin, mających zdolność wiązania azotu atmosferycznego przez obecne w systemie korzeniowym bakterie brodawkowe. Poszczególne gatunki roślin strączkowych mają odmienne wymagania środowiskowe, co powoduje, że nie wszystkie stanowiska są odpowiednie do ich uprawy; jest to istotny czynnik ograniczający powierzchnię zasiewu bobowatych. Rośliny strączkowe wpływają jednak korzystnie na środowisko i rośliny następcze, co przemawia za ich uprawą. Najważniejsza w aspekcie ich wartości i przydatności paszowej jest duża zawartość białka w nasionach.

Stosowanie nasion łubinów w mieszankach przemysłowych wytwarzanych w mieszalniach pasz jest ograniczone. Wynika to z braku regularnych dostaw surowca do wytwórni. Kolejnym czynnikiem jest zmienny w poszczególnych latach skład chemiczny nasion, przede wszystkim białka. Zróżnicowana zawartość substancji antyodżywczych utrudnia wykorzystanie nasion łubinów w żywieniu świń. Występujące w dużych stężeniach alkaloidy mogą hamować przewodzenie w układzie nerwowym, co niekorzystnie wpływa na układ pokarmowy i krążenia zwierząt. Widocznym objawem działania alkaloidów jest zmniejszenie pobierania paszy (Kim i wsp., 2007; Prusiński, 2007).

Przedmiotem opracowania jest żywienie świń rosnących, warchlaków i tuczników mieszankami z udziałem łubinu wąskolistnego. Łubin wąskolistny w porównaniu np. z łubinem żółtym osiąga większe plony, szybciej dojrzewa i jest mniej podatny na antraknozę, co jest jego zaletą. Zawartość białka w nasionach zależy głównie od pogody (temperatury, opadów) w okresie wegetacji, ale też od odmiany (tabela).

W tabeli przedstawiono skład podstawowy wybranych odmian łubinu wąskolistnego zarejestrowanych w Krajowym Rejestrze Odmian. Różnice w zawartości białka i włókna są znaczące, sięgają odpowiednio: 5,65 pkt. proc. (Neptun - Bojar) oraz 5,09 pkt. proc. (Bojar - Neptun); wskazana zależność jest problemem. Najwięcej białka zawierają odmiany Graf i Neptun, a najmniej odmiana Bojar. Z żywieniowego punktu widzenia ważny jest poziom włókna surowego, im jest go mniej, tym lepiej; najlepsze odmiany to Neptun i Dalbor.

BADANIA WŁASNE

Badaniami objęto 100 warchlaków, loszek i wieprzków trójrasowych (♀ Landrace x Yorkshire) x ♂ Duroc), które przydzielono do grupy kontrolnej - K i doświadczalnej - D. W tuczu dwufazowym stosowano mieszanki pełnoporcjowe przygotowywane w gospodarstwie na bazie zbóż z upraw własnych. Użyto śrut zbożowych, tj. jęczmiennej, pszennej i pszenżytniej; ich udział wynosił od 76 do 81 proc. W II fazie tuczu dodano do mieszanek 6 proc. śruty owsianej. Optymalny poziom białka w mieszankach uzyskano, stosując poekstrakcyjną śrutę sojową i rzepakową, a w grupie D dodatkowo łubin wąskolistny w ilości 5 proc. Udział komponentów białkowych wyniósł w grupach K i D w I okresie tuczu 15,5 i 18 proc., a w II okresie 12,5 i 15proc. Mieszanki uzupełniono 2,5-proc. dodatkiem premiksu mineralno-witaminowego. Mieszanki zawierały od 13,3 do 13,6 MJ EM/1 kg, a białka ogólnego odpowiednio: dla grupy K w I i II okresie tuczu 16,0 i 15,7 proc., dla grupy D 16,2 i 15,3 proc.

Tucz od masy 27 do 113 kg trwał 97 dni. Przyrosty dobowe (wykres 1) oraz wykorzystanie paszy (wykres 2) były zróżnicowane w grupach i okresach tuczu, ale na dobrym poziomie, mimo dość dużej zawartości alkaloidów w nasionach łubinu (0,0539 proc. w suchej masie nasion). Przyrosty dobowe za cały okres tuczu wyniosły dla grupy K - 900 g, a dla grupy D - 884 g. Wykorzystanie paszy w całym okresie tuczu było lepsze w grupie D w porównaniu z K i wyniosło 2,66 kg/kg vs 2,72 kg/kg. Koszt 1 kg mieszanki dla tuczników z grupy D w porównaniu z K był mniejszy w I okresie tuczu o 11 groszy, a w II okresie tuczu o 6 groszy.

Poubojowo ocenioną mięsność tusz (ponad 60 proc.) można uznać za bardzo dobrą; była ona porównywalna w grupach. Wydajność rzeźna była większa w grupie K vs D (78,1 proc. vs 76,7 proc.). Tusze pozyskane od tuczników K i D zostały zakwalifikowane w większości do klasy S. Uproszczona analiza kosztów i dochodów była korzystniejsza o 3,23 proc. dla grupy D, żywionej mieszanką z dodatkiem łubinu wąskolistnego.

Zastosowanie w badaniach własnych 5 proc. udziału nasion łubinu wąskolistnego w mieszankach dla tuczników nie miało negatywnego wpływu na wyniki produkcyjne, tuczne i rzeźne. Obniżyło cenę jednostkową mieszanek oraz koszt paszy zużytej na przyrost 1 kg masy ciała zwierząt, co było wyłącznie korzystne. Uzyskane wyniki uzasadniają stosowanie nasion łubinu wąskolistnego w żywieniu świń rosnących.

W badaniach krajowych i zagranicznych stosowano nasiona łubinu wąskolistnego w żywieniu tuczników. Froidmont i wsp. (2005) do przygotowania mieszanek dla świń mieszańców Pietrain x Landrace użyli zbóż i poekstrakcyjnej śruty sojowej (grupa K) lub łubinu wąskolistnego (20 proc.) i niewielkiego (2 proc.) dodatku poekstrakcyjnej śruty sojowej. Mieszanki uzupełniono premiksem. Przyrosty dobowe oraz wykorzystanie paszy były lepsze w grupie kontrolnej niż w doświadczalnej (wykres 3 i 4), wyniki rzeźne były podobne, wskaźnik wydajności rzeźnej (WR, proc.) wyniósł w porównywanych grupach około 82 proc.

Bardzo podobne badania przeprowadzili nieco wcześniej Roth-Maier i wsp. (2004). Do eksperymentu użyli mieszańców dwurasowych German Landrace x Pietrain. Tuczniki żywili mieszankami zawierającymi zboża, premiks mineralno-witaminowy oraz komponent białkowy; dla grupy kontrolnej była to wyłącznie poekstrakcyjna śruta sojowa, a dla doświadczalnej łubin wąskolistny (20 proc.) i poekstrakcyjna śruta sojowa (4 proc.). Tucz trwał 90 dni. Przyrosty dobowe, choć zróżnicowane między grupami w dwóch okresach tuczu, okazały się lepsze w grupie D vs K (wykres 5). Wykorzystanie paszy zmieniało się w czasie trwania doświadczenia, ale ostatecznie było porównywalne w grupach (wykres 6). Parametry rzeźne w badanych grupach K i D były podobne.

Wyniki badań, w tym własnych, wskazują na brak negatywnego wpływu mieszanek z udziałem łubinu wąskolistnego na wyniki tuczne i rzeźne świń rosnących, co stanowi zachętę do jego stosowania w żywieniu tuczników.

 

Artykuł ukazał się we wrześniowym numerze miesięcznika "Farmer"