Aby zminimalizować zagrożenia wynikające ze stosowania chemicznych środków ochrony roślin, współczesne przepisy prawa stawiają wymagania kompetencyjne w stosunku do operatorów opryskiwaczy i techniczne w odniesieniu do opryskiwaczy. Określają one także warunki, w jakich można stosować środki ochrony roślin.

UPRAWNIENIA I ATESTY

Zgodnie z obowiązującymi obecnie przepisami, środki ochrony roślin mogą być nabywane oraz stosowane tylko przez osoby przeszkolone w zakresie ich stosowania. Takie osoby powinny zatem posiadać zaświadczenie potwierdzające ukończenie stosownego szkolenia. Tego rodzaju uprawnienie można uzyskać przez ukończenie szkolenia w zakresie stosowania środków ochrony roślin (tzw. szkolenie chemizacyjne), doradztwa dotyczącego środków ochrony roślin lub w zakresie integrowanej produkcji roślin. Zaświadczenie o ukończeniu tych szkoleń jest ważne przez okres 5 lat, a jego odnowienie można uzyskać każdorazowo po odbyciu szkolenia uzupełniającego.

Sprzęt do stosowania środków ochrony roślin musi być sprawny technicznie, aby nie stwarzał zagrożenia dla zdrowia ludzi, zwierząt oraz dla środowiska. Stan techniczny urządzeń potwierdzany jest w trakcie okresowych badań, przeprowadzanych w uprawnionych stacjach kontroli opryskiwaczy. Badaniom sprawności technicznej podlegają opryskiwacze ciągnikowe i samobieżne, polowe lub sadownicze. Użytkownicy opryskiwaczy zobowiązani są do poddawania ich badaniom w odstępach czasu nie dłuższych niż co 3 lata. Sprzęt udostępniany do badania musi być czysty, a więc gruntownie umyty z zewnątrz i od wewnątrz, a jego zbiornik powinien być do połowy napełniony czystą wodą. Opryskiwacze ciągnikowe powinny być bezpiecznie zawieszone lub zaczepione do ciągnika. Pozytywny wynik kontroli potwierdzany jest protokołem badania technicznego oraz znakiem kontrolnym w formie nalepki, umieszczanej na zbiorniku opryskiwacza.

Pierwsze badanie nowego opryskiwacza przeprowadza się nie później niż po upływie 5 lat od dnia jego nabycia. Do tego czasu dokumentem dopuszczającym opryskiwacz do stosowania środków ochrony roślin jest faktura jego zakupu.

KALIBRACJA OPRYSKIWACZA

Aby zapewnić prawidłowe stosowanie środków ochrony roślin, opryskiwacz musi być wykalibrowany. Jest to nowe zobowiązanie prawne ciążące na użytkownikach opryskiwaczy. Kalibracja polega na regulacji parametrów pracy opryskiwacza, tzn. odpowiednim doborze rozpylaczy, ciśnienia cieczy, prędkości roboczej, wysokości belki polowej, a w opryskiwaczach z pomocniczym strumieniem powietrza - także siły i kierunku strumienia. Wszystko po to, aby środki ochrony roślin nanosić precyzyjnie i przy możliwie najmniejszych stratach. Użytkownik opryskiwacza może, a nawet powinien, przeprowadzić kalibrację samodzielnie.

Choć przepisy nie określają, jak często należy ją powtarzać, to zgodnie z dobrą praktyką zaleca się kalibrowanie opryskiwacza przynajmniej na początku i w połowie sezonu ochrony roślin. Warto przy tym dokumentować przeprowadzenie kalibracji w formie zapisu założeń i wyników kolejnych operacji.

ZNOSZENIE I STREFY BUFOROWE

Procesowi opryskiwania, nawet przy użyciu sprawnego i wykalibrowanego opryskiwacza, towarzyszy zjawisko znoszenia cieczy użytkowej. W przypadku niektórych środków ochrony roślin ich znoszenie może stwarzać ryzyko zanieczyszczenia obiektów wrażliwych, takich jak wody powierzchniowe, pasieki czy inne tereny nieużytkowane rolniczo. Aby zapobiec temu ryzyku, konieczne jest zachowanie stref buforowych między "obiektami wrażliwymi" a miejscem stosowania środków ochrony roślin. W przypadku środków wprowadzonych do obrotu na podstawie zezwoleń wydanych przed 14 czerwca 2011 r., których etykiety nie określają minimalnej odległości, w jakiej można je stosować od zbiorników i cieków wodnych, należy zachować strefę buforową wynoszącą co najmniej 20 m. W pozostałych przypadkach należy stosować strefy buforowe wskazane w etykiecie.

Etykiety mogą zawierać także informację o możliwości zredukowania strefy buforowej w przypadku zastosowania sprzętu ograniczającego znoszenie w określonym stopniu. Z możliwości tej będzie jednak można skorzystać dopiero po wprowadzeniu w życie rozporządzenia określającego zasady redukcji stref buforowych oraz po opublikowaniu obowiązującej w naszym kraju klasyfikacji urządzeń ograniczających znoszenie. Jeśli na etykiecie środka ochrony roślin, zarejestrowanego po 14 czerwca 2011 r., nie ma informacji o strefie buforowej, to należy stosować ogólny przepis o minimalnych strefach buforowych, które wynoszą: dla dróg publicznych, z wyłączeniem dróg gminnych i powiatowych: 3 m; dla pasiek: 20 m; dla zbiorników i cieków wodnych oraz terenów nieużytkowanych rolniczo: 1 m w przypadku opryskiwaczy polowych i 3 m w przypadku opryskiwaczy sadowniczych.

Najistotniejszym czynnikiem wpływającym na znoszenie środków ochrony roślin jest wiatr. Zbyt silne podmuchy potęgują ryzyko zanieczyszczenia środowiska nawet pomimo stosowania technik ograniczających znoszenie. Dlatego prawnie określono maksymalną wartość prędkości wiatru, przy której można stosować środki ochrony roślin. Wynosi ona 4 m/s, niezależnie od stosowanej techniki opryskiwania.

Opisane wymagania prawne, związane ze stosowaniem środków ochrony roślin, są przedmiotem kontroli prowadzonych w gospodarstwach rolnych przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa. W razie rażących uchybień wyniki tych działań mogą mieć skutki finansowe w postaci kar lub uszczuplenia kwot płatności bezpośrednich. Dlatego warto znać i przestrzegać obowiązujących przepisów prawa.

Konieczna rejestracja zabiegów
Środki ochrony roślin należy stosować według zasad integrowanej ochrony, prowadząc ewidencję zabiegów. Ewidencja ta powinna zawierać następujące dane:
*terminy zabiegów,
*nazwy roślin,
*powierzchnie upraw roślin,
*powierzchnie, na których wykonano zabiegi,
*nazwy zastosowanych środków ochrony roślin,
*dawki zastosowanych preparatów, oraz
*przyczyny zastosowania środków ochrony roślin.
Ewidencja powinna być przechowywana co najmniej przez okres 3 lat od dnia wykonania zabiegu ochrony roślin.