Dlaczego tzw. hamulec ręczny ma tak duże znaczenie m.in. dla działania skrzyni biegów? Na ogół jego konstrukcja jest zintegrowana z konstrukcją układu przekazania napędu, czyli mówiąc wprost, hamulec ręczny znajduje się w środku, najczęściej na wałku koła ataku przekładni głównej (zespól tzw. tylnego dyferencjału).

Zdarzają się modele ciągników z zewnętrznym układem hamulcowym, ale stanowią one zdecydowana mniejszość.

Dlaczego, jeśli zauważymy brak skuteczności hamulca ręcznego, powinniśmy natychmiast podjąć jego naprawę?

Wzrost awaryjności skrzyni biegów

Powód jest prosty - po zużyciu okładzin ciernych dochodzi do kontaktu płaszczyzn metalowych, tarcia i opiłkowania. Na poniższym zdjęciu widać jeden z elementów (wspornik) współpracujący bezpośrednio z tarczą cierną, która uległa zużyciu.

Ten konkretny przykład pochodzi z ciągnika Massey Ferguson 3080, który w efekcie zaistniałej sytuacji miał coraz częstsze problemy z załączaniem włączanych przez elektrozawory zespołów, np. napędu przedniej osi, wałka WOM, półbiegu. To skutek krążenia w oleju coraz większej liczby opiłków, które zaczęły blokować trzpienie elektrozaworów. Oczywiście, opiłki w układzie oznaczają również szybsze zużycie kół zębatych, pompy hydraulicznej i innych elementów układu hydraulicznego.

Ślady wytarcia elementu hamulca postojowego na skutek zużycia okładzin ciernych, fot.WD
Ślady wytarcia elementu hamulca postojowego na skutek zużycia okładzin ciernych, fot.WD

Problem jest najpoważniejszy w tych ciągnikach, które nie mają żadnego zabezpieczenia przed jazdą z zaciągniętym hamulcem ręcznym. Zdarza się, że operator zapomni o poluzowaniu dźwigni hamulca ręcznego i porusza się tak kilkadziesiąt metrów albo i więcej. W takiej sytuacji dochodzi do spalenia powłok ciernych i współpracy powierzchni metalowych.

Co zrobić, jeśli zauważymy, że hamulec postojowy się kończy? Objaw to m.in. wykorzystanie niemal pełnego zakresu ruchu bez wyraźnego skutku hamowania. Jeśli zaistniały takie objawy należy zgłosić się do mechanika lub po zapoznaniu się z instrukcjami wymienić tarcze samodzielnie. Jako części podlegająca tzw. zużyciu eksploatacyjnemu na ogół są stosunkowo łatwe do wymontowania.

Wymiana tarcz nie musi być trudna

Łatwo w tym przypadku oznacza, że nie trzeba zdejmować kabiny, ani rozpoławiać przekładni. Trzeba jednak na ogół zdjąć odpowiednią pokrywę, czasami zespoloną z pompą hydrauliczną lub blokiem elektrozaworów. Na ogół, podobnie jak na wspomnianym przykładzie, zespół hamulca ręcznego znajduje się na wałku przekazującym napęd ze skrzyni biegów do tylnego mostu. Wałek ten jest zazwyczaj dzielony i można wyjąć jego fragment, co umożliwia demontaż elementów hamulca postojowego.

Warto podkreślić, że odpowiednio wcześnie wykonana wymiana ogranicza koszt części tylko do nowych tarcz ciernych – w tym przypadku wynosi on 85 zł. Jeśli ją przeciągniemy w czasie może być konieczna wymiana kolejnych, znacznie droższych elementów.